ชิคุจฉสูตร เล่ม ๒๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่ควรจะสักการะ เคารพ แล้วจึงซ่องเสพคบหา เข้าไปนั่งใกล้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ยิ่งโดยศีล สมาธิ ปัญญา บุคคลเห็นปานนี้ควรจะสักการะ เคารพ แล้วจึงซ่องเสพ คบหา เข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าจักทำศีลขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์ศีลขันธ์ที่บริบูรณ์ด้วยปัญญาในที่นั้น ๆ จักทำสมาธิขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์สมาธิขันธ์ที่บริบูรณ์ด้วยปัญญาในที่นั้น ๆ จักทำปัญญาขันธ์ที่ยังไม่บริบูรณ์ให้บริบูรณ์ หรือจักอนุเคราะห์ปัญญาขันธ์ที่บริบูรณ์ด้วยปัญญาในที่นั้น ๆ ฉะนั้น บุคคลเห็นปานนี้จึงควรจะสักการะ เคารพ แล้วจึงซ่องเสพ คบหา เข้าไปนั่งใกล้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

คบหากับคนเลวย่อมเสื่อมลง คบหากับคนที่เสมอกัน

ย่อมไม่เสื่อมในกาลไหน ๆ เมื่อคบหากับคนที่ดีกว่าย่อม

เด่นขึ้นทันใด เพราะฉะนั้น จงคบหาแด่ผู้ที่ดีกว่าตน

๗. ชิคุจฉิตัพพสูตร

ว่าด้วยบุคคลที่ควรคบและไม่ควรคบ

{๔๖๖} [๘๘๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) บุคคลที่น่ารังเกียจ ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้

(๒) บุคคลที่ควรวางเฉย ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้

(๓) บุคคลที่ควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่น่ารังเกียจ ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติน่ารังเกียจ มีการงานลึกลับ มิใช่สมณะแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นสมณะ มิใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าใน ชุ่มด้วยกิเลส เป็นดังมูลฝอย บุคคลเห็นปานนี้น่ารังเกียจ ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าแม้บุคคลจะไม่ถึงการเอาอย่างบุคคลเห็นปานนี้ก็จริง ถึงกระนั้น ชื่อเสียงกันไม่ดีของเขาก็ย่อมฟุ้งไปว่า ‘เป็นผู้มีคนชั่วเป็นมิตร มีคนชั่วเป็นสหาย มีคนชั่วเป็นพวก’

เปรียบเหมือนงูที่จมอยู่ในคูถ ถึงแม้จะไม่กัด แต่ก็ทำให้เปื้อนได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน แม้บุคคลจะไม่ถึงการเอาอย่างบุคคลเห็นปานนี้ก็จริง ถึงกระนั้น ชื่อเสียงกันไม่ดีของเขาย่อมฟุ้งไปว่า ‘เป็นผู้มีคนชั่วเป็นมิตร มีคนชั่วเป็นสหาย มีคนชั่วเป็นพวก’ ฉะนั้น บุคคลเห็นปานนี้จึงน่ารังเกียจ ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่ควรวางเฉย ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มักโกรธมากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง พยาบาท แข็งกร้าว แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา

เปรียบเหมือนแผลเก่าถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมหลั่งหนองเลือดที่หมักหมมออกมากกว่าประมาณ แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง พยาบาท แข็งกร้าว แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา เปรียบเหมือนถ่านไม้มะพลับถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมแตกเสียงดังเปรียะ ๆ แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกันเป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง

พยาบาท แข็งกร้าว แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา เปรียบเหมือนหลุมคูถถูกไม้หรือกระเบื้องกระทบเข้า ย่อมมีกลิ่นเหม็นฟุ้งขึ้น แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้มักโกรธ มากไปด้วยความแค้นเคือง ถูกว่าแม้เล็กน้อยก็ขัดใจ โกรธเคือง พยาบาท แข็งกร้าว แสดงความโกรธ ความร้ายกาจ และความไม่พอใจออกมา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเห็นปานนี้ควรวางเฉย ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าเขาจะด่าเราบ้าง บริภาษเราบ้าง ทำความพินาศให้เราบ้าง ฉะนั้น บุคคลเห็นปานนี้จึงควรวางเฉย ไม่ควรซ่องเสพ ไม่ควรคบหา ไม่ควรเข้าไปนั่งใกล้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็บุคคลที่ควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม บุคคลเห็นปานนี้ควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าแม้บุคคลจะไม่ถึงการเอาอย่างบุคคลเห็นปานนี้ได้ก็จริง ถึงกระนั้นชื่อเสียงที่ดีงามของเขาก็ย่อมขจรไปว่า ‘เป็นผู้มีคนดีเป็นมิตร มีคนดีเป็นสหาย มีคนดีเป็นพวก’ ฉะนั้น บุคคลเห็นปานนี้จึงควรซ่องเสพ ควรคบหา ควรเข้าไปนั่งใกล้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

คบหากับคนเลวย่อมเสื่อมลง คบหากับคนที่เสมอกัน

ย่อมไม่เสื่อมในกาลไหนๆ เมื่อคบหากับคนที่ดีกว่าย่อม

เด่นขึ้นทันใด เพราะฉะนั้น จงคบหาแด่ผู้ที่ดีกว่าตน

๘. คูถณาณีสูตร

ว่าด้วยผู้พูด ๓ ประเภท

{๔๖๗} [๘๘๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ผู้พูดถ้อยคำเหม็นเหมือนคูถ

(๒) ผู้พูดถ้อยคำหอมเหมือนดอกไม้

(๓) ผู้พูดถ้อยคำหวานเหมือนนํ้าผึ้ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้พูดถ้อยคำเหม็นเหมือนคูถเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้อยู่ในที่ประชุม อยู่ในหมู่ชน อยู่ในท่ามกลางญาติ อยู่ในท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลางราชสกุล ถูกนำไปเป็นพยาน ถูกถามว่า ‘แน่ะพ่อมหาจำเริญ เชิญเถิด ท่านรู้เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ กลับบอกว่ารู้บ้าง รู้อยู่ กลับบอกว่าไม่รู้บ้าง ไม่เห็นอยู่ กลับบอกว่าเห็นบ้าง เห็นอยู่ ก็บอกว่าไม่เห็นบ้าง เป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อยเป็นเหตุบ้างด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าผู้พูดถ้อยคำเหม็นเหมือนคูถดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็ผู้พูดถ้อยคำหอมเหมือนดอกไม้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้อยู่ในที่ประชุม อยู่ในหมู่ชน อยู่ในท่ามกลางญาติ อยู่ในท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลางราชสกุล ถูกนำไปเป็นพยานถูกถามว่า ‘แน่ะพ่อมหาจำเริญ เชิญเถิด ท่านรู้เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ ก็บอกว่าไม่รู้ รู้อยู่ ก็บอกว่ารู้ ไม่เห็นอยู่ ก็บอกว่าไม่เห็น หรือเห็นอยู่ก็ บอกว่าเห็น ไม่กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อยเป็นเหตุบ้างด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าผู้พูดถ้อยคำหอมเหมือนดอกไม้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้พูดถ้อยคำหวานเหมือนน้ำผึ้งเป็นไฉน คือ บุคคล