กฏุวิยสูตร เล่ม ๒๐

ข้าพระองค์ยังไม่ทันอิ่ม ยังไม่ทันเบื่อธรรม ๓ อย่าง ก็ทำกาละเสียแล้ว ธรรม ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ข้าพระองค์ยังไม่ทันอิ่ม ยังไม่ทันเบื่อการเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ๑ ข้าพระองค์ยังไม่ทันอิ่ม ยังไม่ทันเบื่อการฟังพระสัทธรรม ๑ ข้าพระองค์ยังไม่ทันอิ่ม ยังไม่ทันเบื่อการอุปัฏฐากพระสงฆ์ ๑ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญข้าพระองค์ยังไม่ทันอิ่ม ยังไม่ทันเบื่อธรรม ๓ อย่างนี้แลก็ทำกาละเสียแล้ว”ครั้นหัตถกเทพบุตรได้กล่าวไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้กล่าวคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

แน่ละ ในกาลไหนเล่าจึงจักอิ่มต่อการเฝ้าพระผู้มีพระ

ภาคเจ้า การอุปัฏฐากพระสงฆ์ และการฟังพระสัทธรรม

หัตถกอุบาสกยังศึกษาอธิศีลอยู่ ยินดีแล้วในการฟัง

พระสัทธรรม ยังไม่ทันอิ่มต่อธรรม ๓ อย่าง ก็ไปพรหม

โลกชั้นอวิหาเสียแล้ว

๖. กฏุวิยสูตร

ว่าด้วยบุคคลที่แมลงวันตอมและไม่ตอม

{๕๖๘} [๑๐๕๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครพาราณสี พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุรูปหนึ่งผู้ไร้ความแช่มชื่น มีความแช่มชื่นแต่ภายนอก หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตคิดจะสึก ไม่สำรวมอินทรีย์ กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ในสำนักของพวกมิลักขะซึ่งชุมนุมกันอยู่ ณ สถานที่ขายโค แล้วได้ตรัสกะภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ

เธออย่าได้ทำตนให้เป็นกากเดน ข้อที่ว่าแมลงวันจักไม่ไต่ตอม จักไม่กัดคนที่ทำตนให้เป็นกากเดน เปียกชุ่มด้วยกลิ่นคาวนั้นแล นั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้”

ครั้งนั้นแล ภิกษุนั้นถูกพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสอนด้วยพระโอวาทนี้ได้ถึงความสลดใจแล้ว

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในพระนครพาราณสี เสด็จกลับจากเที่ยวบิณฑบาตหลังเสวยภัตตาหารแล้วได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเช้านี้เราครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครพาราณสี เราได้พบภิกษุรูปหนึ่งผู้ไร้ความแช่มชื่น มีความแช่มชื่นแต่ภายนอก หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ ไม่มีสมาธิ มีจิตคิดจะสึก ไม่สำรวมอินทรีย์ กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ในสำนักของพวกมิลักขะซึ่งชุมนุมกันอยู่ ณ สถานที่ขายโค ครั้นแล้วเราได้กล่าวกะภิกษุนั้นว่า ‘ดูก่อนภิกษุ เธออย่าได้ทำตนให้เป็นกากเดน ข้อที่ว่าแมลงวันจักไม่ไต่ตอม จักไม่กัดคนที่ทำตนให้เป็นกากเดน เปียกชุ่มด้วยกลิ่นคาวนั้นแล นั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล ภิกษุนั้นถูกเราสอนด้วยโอวาทนี้ได้ถึงความสลดใจแล้ว”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กากเดนคืออะไร กลิ่นคาวคืออะไร แมลงวันคืออะไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ อภิชฌาคือกากเดน พยาบาท คือกลิ่นคาว วิตกที่เป็นบาปอกุศลคือแมลงวัน ดูก่อนภิกษุ ข้อที่ว่าแมลงวันจักไม่ไต่ตอม จักไม่กัดคนที่ทำตนให้เป็นกากเดน เปียกชุ่มด้วยกลิ่นคาวนั้นแล นั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้”

แมลงวันคือความดำริที่อิงราคะจักไต่ตอมบุคคลผู้ไม่

คุ้มครองในจักษุและโสตะ ไม่สำรวมในอินทรีย์ทั้งหลาย

ภิกษุผู้ทำตนให้เป็นกากเดน เปียกชุ่มด้วยกลิ่นคาว

ย่อมอยู่ห่างไกลจากนิพพาน เป็นผู้มีส่วนแห่งความ

คับแค้นถ่ายเดียว

คนพาลสันดานเขลาผู้ถูกแมลงวันทั้งหลายไต่ตอมแล้ว

ย่อมไม่ได้เพื่อนที่เสมอตนเที่ยวไปไม่ว่าในหมู่บ้านหรือในป่า

ส่วนเหล่าชนผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ยินดีในธรรมเป็นที่

เข้าไปสงบด้วยปัญญา สงบระงับแล้ว ย่อมอยู่เป็นสุข

แมลงวันไม่อาศัยเขา

๗. ปฐมอนุรุทธสูตร

ว่าด้วยพระอนุรุทธะทูลถามถึงสาเหตุที่มาตุคามเข้าถึงอบายภูมิ

{๕๖๙} [๑๐๕๕] ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาสเถิด ข้าพระองค์เห็นมาตุคามโดยมากหลังจากตายไปเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรกอยู่ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอ หลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอนุรุทธะ มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ อย่าง หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ธรรม ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ มาตุคามในโลกนี้