๔. โมคคัลลานสูตร เล่ม ๒๒

แล้วได้กล่าวกะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้ย่อมเป็นไป เพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้เคารพในพระศาสดา

(๒) ความเป็นผู้เคารพในพระธรรม

(๓) ความเป็นผู้เคารพในพระสงฆ์

(๔) ความเป็นผู้เคารพในสิกขา

(๕) ความเป็นผู้เคารพในหิริ

(๖) ความเป็นผู้เคารพในโอตตัปปะ

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๖ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวดังนี้แล้วไหว้เรา ทำประทักษิณแล้วก็อันตรธานไป ณ ที่นั้นแลภิกษุผู้มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพใน

พระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ (มี

ความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา) ถึงพร้อมด้วยหิริและ

โอตตัปปะ มีความเคารพยำเกรง เป็นผู้ไม่ควรที่จะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้นิพพานทีเดียว

๔. มหาโมคคัลลานสูตร

ว่าด้วยติสสพรหม

{๓๐๕} [๓๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นท่านพระ มหาโมคคัลลานะปลีกตัวออกไปเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เภิดความปริวิตกแห่งใจ

อย่างนี้ว่า “เทวดาเหล่าไหนหนอย่อมมีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

ก็แลสมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าติสสะมรณภาพไปไม่นาน ได้เข้าถึงพรหมโลกชั้นหนึ่ง ที่พรหมโลกชั้นนั้น เหล่าเทวดาทั้งหลายย่อมรู้จักพรหมผู้นั้นอย่างนี้ ว่า ‘ติสสพรหมเป็นผู้มีฤทธิ์มากมีอานุภาพมาก’

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้หายจากพระวิหารเชตวันไป ปรากฏตัวในพรหมโลก เปรียบเหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้ แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ติสสพรหมได้เห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะมาแต่ไกล จึงได้กล่าวกะท่านว่า “ข้าแต่ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ นิมนต์มาเถิด ท่านมาดีแล้ว นานทีเดียวท่านจึงได้ทำการแวะเวียนมา ณ ที่นี้ นิมนต์นั่งเถิด ขอรับ นี้อาสนะปูลาดไว้แล้ว”ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ แม้ติสสพรหม ก็ไหว้ท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่าน พระมหาโมคคัลลานะได้ถามว่า “ดูก่อนท่านติสสพรหม เหล่าเทวดาชั้นไหน หนอย่อมมีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ไนภายหน้า”ติสสพรหมได้ตอบว่า “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาชั้นจาตุ มหาราชแลย่อมมีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็น ธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

“ดูก่อนติสสพรหม ก็เทวดาชั้นจาตุมหาราชทั้งปวงทีเดียวหรือหนอที่ มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกตํ่าเป็นธรรมดา เป็นผู้ เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ มิใช่ เทวดาชั้นจาตุมหาราชทั้งปวงดอกที่มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา

เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดา ชั้นจาตุมหาราชพวกที่ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ไม่ ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ ไม่ประกอบด้วยศีลที่ พระอริยเจ้าใคร่ ย่อมจะไม่มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’ ส่วนเทวดาชั้น จาตุมหาราชพวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ... ในพระธรรม ... ในพระสงฆ์ ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่ ย่อมมีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน

มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง แท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”“ดูก่อนท่านติสสพรหม ก็พวกเทวดาชั้นจาตุมหาราชทั้งปวงทีเดียว หรือหนอที่มีญาณอย่างนี้ว่า‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’ หรือว่าแม้พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ ... แม้ พวกเทวดาชั้นยามา ... แม้พวกเทวดาชั้นดุสิต ... แม้พวกเทวดาชั้นนิมมานรดี ... แม้พวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีก็มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มี ความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้พวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี ก็มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็น ผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

“ดูก่อนท่านติสสพรหม ก็พวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีทั้งปวงทีเดียว หรือหนอที่มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ มิใช่พวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีทั้งปวงดอกที่มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็น

ธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีพวกที่ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหว ในพระพุทธเจ้า ... ในพระธรรม ... ในพระสงฆ์ ไม่ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่ ย่อมจะไม่มีญาณอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’ ส่วนเทวดาชั้น ปรนิมมิตวสวัตดีพวกที่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า ... ในพระธรรม ... ในพระสงฆ์ ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่ ย่อมมีญาณ อย่างนี้ว่า ‘เราเป็นโสดาบัน มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยง แท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”ลำดับนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะยินดีชื่นชมภาษิตของติสสพรหม แล้วหายจากพรหมโลกไปปรากฏตัว ณ พระวิหารเชตวัน เปรียบเหมือนคนที่ แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้เข้าหรือคู้แขนที่เหยียดออกฉะนั้น

๕. วิชชาภาคิยสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นส่วนให้เกิดวิชชา

{๓๐๖} [๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้ย่อมเป็นไปในส่วนแห่ง วิชชา ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ