๑๒. นาคิตสูตร เล่ม ๒๒

ข้อนั้น เพราะเหตุไร เพราะว่าที่กองไม้กองโน้นมีอสุภธาตุ ซึ่งภิกษุผู้มีฤทธิ์ ถึงความชำนาญทางใจพึงอาศัยน้อมใจถึงกองไม้กองโน้นให้เป็นของไม่งามได้’

๑๒. นาคิตสูตร

ว่าด้วยการไม่ติดยศและไม่ให้ยศติดตน

{๓๑๓} [๔๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วย ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงหมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่ออิจฉานังคลคาม นัยว่า ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไพรสณฑ์ชื่ออิจฉานังคละ ใกล้ อิจฉานังคลคาม

พราหมณ์และคฤหบดีชาวบ้านอิจฉานังคละได้สดับข่าวว่าพระสมณ โคดมศากยบุตรทรงผนวชจากศากยะตระกูลเสด็จถึงอิจฉานังคลคาม ประทับ อยู่ที่ไพรสณฑ์ชื่ออิจฉานังคละ ใกล้อิจฉานังคลคาม ก็ชื่อเสียงอันงามของ ท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้วดังนี้ว่า “แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มี พระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ... ทรงเป็น ผู้เบิกบาน ทรงจำแนกแจกธรรม’ พระองค์ทรงทราบประจักษ์โลกนี้ตลอด ทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เองแล้ว ทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ให้รู้ตามด้วย ทรง แสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ทรงประกาศ พรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน ก็การได้เห็นพระอรหันต์เห็นปานนี้เป็นการดีแล”

ครั้งนั้นแล พวกพราหมณ์และคฤหบดีชาวบ้านอิจฉานังคลคาม เมื่อ ล่วงราตรีนั้นไป พากันถือของเคี้ยวของกินเป็นจำนวนมากเข้าไปยังไพรสณฑ์ ชื่ออิจฉานังคละ ถึงแล้วได้ยืนชุมนุมส่งเสียงอื้ออึงกันอยู่ที่นอกซุ้มประตู

ก็สมัยนั้น ท่านพระนาคิตะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามพระนาคิตะว่า “ดูก่อนนาคิตะ ก็คน เหล่านั้นเป็นใครกัน ส่งเสียงอื้ออึงอยู่เหมือนพวกชาวประมงแย่งปลากัน”

ท่านพระนาคิตะกราบทูลว่า “คนเหล่านั้นเป็นพวกพราหมณ์และ คฤหบดีชาวบ้านอิจฉานังคลคาม พากันถือของเคี้ยวของกินเป็นจำนวนมากมา ยืนชุมนุมอยู่ที่นอกซุ้มประตูเพื่อถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าและพระภิกษุสงฆ์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนนาคิตะ เรามิได้เกี่ยวข้องกับยศ และยศก็มิได้เกี่ยวข้องกับเรา ดูก่อนนาคิตะ ผู้ใดไม่ได้ตามความปรารถนา ไม่ได้โดยไม่ยาก ไม่ได้โดยไม่ ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ สุขอันเกิดแต่การตรัสรู้ ที่เราได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ ลำบาก ผู้นั้นก็จะยินดีสุขอันไม่สะอาด สุขเกิดจากการนอน และสุขที่อาศัย ลาภสักการะและการสรรเสริญ”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดรับนิมนต์เถิด ขอพระสุคตได้โปรดรับนิมนต์เถิด บัดนี้เป็นเวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะทรง รับนิมนต์ พระผู้มีพระภาคเจ้าจักเสด็จไปทางใด ๆ พราหมณ์และคฤหบดีชาว นิคมและชาวชนบทก็จักหลั่งไหลไปทางนั้น ๆ เหมือนดังเมื่อฝนลูกเห็บตกลงมา นํ้าก็ย่อมไหลไปตามที่ลุ่มฉะนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าพระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงมีศีลและพระปัญญา พระพุทธเจ้าข้า”“ดูก่อนนาคิตะ เรามิได้เกี่ยวข้องกับยศ และยศก็มิได้เกี่ยวข้องกับเรา ดูก่อนนาคิตะ ผู้ใดไม่ได้ตามความปรารถนา ไม่ได้โดยไม่ยาก ไม่ได้โดย

ไม่ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ สุขอันเกิดแต่การตรัสรู้ ที่เราได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ผู้นั้นก็จะยินดีสุขอันไม่สะอาด สุขเกิดจากการนอน และสุขที่ อาศัยลาภสักการะและการสรรเสริญดูก่อนนาคิตะ เราเห็นภิกษุในธรรมวินัยนี้นั่งสมาธิอยู่ที่วิหารในละแวกบ้าน เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้คนวัดหรือสมณุทเทส จักบำรุงท่านผู้นี้ ทำ ให้เธอเคลื่อนจากสมาธินั้นเสีย’ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่พอใจด้วยการอยู่ใน ละแวกบ้านของภิกษุนั้นอนึ่ง นาคิตะ ก็เราเห็นภิกษุในธรรมวินัยนี้นั่งโงกง่วงอยู่ในป่า เรานั้นมี ความคิดอย่างนี้ว่า

‘บัดนี้ท่านผู้นี้พอบรรเทาความอ่อนเพลียด้วยการนอนหลับ นี้ได้แล้ว จักทำไว้ในใจซึ่งอรัญญสัญญา ได้เพียงเท่านี้’ เพราะเหตุนั้น เรา จึงพอใจด้วยการอยู่ในป่าของภิกษุนั้นอนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรในธรรมวินัยนี้นั่งไม่ เป็นสมาธิอยู่ในป่า เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ท่านผู้นี้จักตั้งจิตที่ยังไม่ เป็นสมาธิให้เป็นสมาธิ หรือว่าจักตามรักษาจิตที่เป็นสมาธิแล้วไว้’ เพราะเหตุ นั้น เราจึงพอใจด้วยการอยู่ในป่าของภิกษุนั้นอนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรในธรรมวินัยนี้นั่ง สมาธิอยู่ในป่า เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ท่านผู้นี้จักเปลื้องจิตที่ยังไม่หลุดพ้น หรือว่าจักตามรักษาจิตที่หลุดพ้นแล้วไว้’ เพราะเหตุนั้น เราจึง พอใจด้วยการอยู่ในป่าของภิกษุนั้น

อนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ในละแวกบ้านในธรรมวินัยนี้ได้จีวรบิณฑบาตเสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เธอพอใจลาภสักการะและการสรรเสริญนั้น จึงละทิ้งการปลีกตัวออกเร้นอยู่ ละทิ้งเสนาสนะอันสงัดที่ตั้ง อยู่ในราวป่าเสีย มารวมกันอยู่ตามหมู่บ้าน นิคม และราชธานี เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่พอใจด้วยการอยู่ในละแวกบ้านของภิกษุนั้นอนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรในธรรมวินัยนี้ได้ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เธอละลาภ สักการะและการสรรเสริญนั้นเสีย แต่ไม่ละทิ้งการปลีกตัวออกเร้นอยู่ ไม่ละทิ้ง เสนาสนะอันสงัดที่ตั้งอยู่ในราวป่า เพราะเหตุนั้น เราจึงพอใจด้วยการอยู่ป่า ของภิกษุนั้นดูก่อนนาคิตะ ก็สมัยใดเราเดินทางไกล ไม่เห็นใครอยู่ข้างหน้าหรือข้างหลัง สมัยนั้นเราย่อมมีความสบาย โดยที่สุดด้วยการถ่ายอุจจาระปัสสาวะ”

จบ เสขปริหานิยวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑.เสขสูตร ๒. ปฐมอปริหานิยสูตร

๓.ทุติยอปริหานิยสูตร ๔. มหาโมคคัลลานสูตร

๕.วิชชาภาคิยสูตร ๖. วิวาทมูลสูตร

๗.ฉฬังคทานสูตร ๘. อัตตการีสูตร

๙.นิทานสูตร ๑๐. กิมมิลสูตร

๑๑.ทารุกขันธสูตร ๑๒. นาคิตสูตร

๕. ธัมมิกวรรค

๑. นาคสูตร

ว่าด้วยผู้ประเสริฐ

{๓๑๔} [๔๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไป บิณฑบาตในพระนครสาวัตถี ครั้นเสด็จกลับจากบิณฑบาตภายหลังเสวย ภัตตาหารแล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ มาเถิด เรา จักเข้าไปยังปราสาทของมิคารมารดา ที่ปุพพารามเพื่อพักผ่อนกลางวัน” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จพร้อมกับท่านพระอานนท์เข้าไปยัง ปราสาทของมิคารมารดาที่ปุพพาราม

ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น พระผู้มีพระ ภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้นแล้วตรัสเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า “ดูก่อน อานนท์ มาเถิด เราจักไปยังท่าน้ำปุพพโกฏฐกะเพื่อสรงนํ้า” ท่านพระอานนท์ ทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จพร้อมกับท่านพระอานนท์เข้าไปยังท่านํ้าปุพพโกฏฐกะเพื่อสรงนํ้า ครั้น สรงแล้วเสด็จขึ้นมาทรงครองอันตรวาสกแล้วได้ยืนผึ่งพระวรกายอยู่ก็สมัยนั้น พระเศวตกุญชรของพระเจ้าปเสนทิโกศลขึ้นมาจากท่านํ้า ปุพพโกฏฐกะตามเสียงดนตรีใหญ่ที่เขาตีประโคม ก็ผู้คนเห็นช้างนั้นแล้วต่าง กล่าวชมอย่างนี้ว่า “เจ้าข้าเอ๋ย ช้างของพระราชาช่างงามยิ่งนัก ช้างของ