พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · อานิสังสวรรค
๑๐. ภวสูตร เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๗๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๑ ในอานิสังสวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ อานิสังสวรรค ภวสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๖๒๒–๖๒๓
(๕) เราจักเห็นเหตุแล้วด้วยดี
(๖) เราจักเห็นธรรมที่เกิดขึ้นจากเหตุด้วยดี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพิจารณาเห็นอานิสงส์ ๖ ประการนี้แล เป็นผู้สามารถที่จะไม่จำกัดเขตแล้วยังอนัตตสัญญาในสังขารทั้งปวงให้ปรากฏได้”
๑๐. ภวสูตร
ว่าด้วยไตรภพและไตรสิกขา
{๓๗๖} [๑๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภพ ๓ นี้ควรละ ควรศึกษาในไตรสิกขา ภพ ๓ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) กามภพ (๒) รูปภพ (๓) อรูปภพ
ภพ ๓ นี้ควรละ ควรศึกษาในไตรสิกขาคืออะไรบ้าง คือ
(๑) อธิศีลสิกขา (๒) อธิจิตตสิกขา (๓) อธิปัญญาสิกขา
ควรศึกษาในไตรสิกขานี้
- ๑ภพ ภาวะชีวิต หมายถึงกรรมที่นำเหล่าสัตว์ให้เข้าถึงโลกอันเป็นสถานที่อยู่ซึ่งมี ๓ ประเภท คือ (๑) กามภพ ภพที่เป็นกามาวจร คือ ภพของผู้ยังเสวยกามคุณคืออารมณ์ทางประสาทสัมผัสทั้ง ๕ ได้แก่ อบายภูมิ ๔ (นรก เปรต อสุรกาย สัตว์ดิรัจฉาน) มนุษยโลก ๑ และสวรรค์ทั้ง ๖ (๒) รูปภพ ภพที่เป็นรูปาวจร คือ ภพของผู้เข้าถึงรูปฌาน ได้แก่ รูปพรหม ๑๖ (๓) อรูปภพ ภพที่เป็นอรูปาวจร คือ ภพของผู้เข้าถึงอรูปฌาน ได้แก่ อรูปพรหม ๔ (นัย ม.มู.อ. ๑/๒๓๒)
- ๒ไตรสิกขา หมายถึงข้อที่จะต้องศึกษา ข้อปฏิบัติสำหรับฝึกอบรม ๓ อย่าง คือ (๑) อธิสีลสิกขา การศึกษาในศีลอันยิ่ง หมายถึงข้อปฏิบัติสำหรับฝึกอบรมในทางความประพฤติชั้นสูง ได้แก่ ปาติโมกขสังวรศีล ศีลคือความสำรวมในพระปาติโมกข์ (๒) อธิจิตตสิกขา การศึกษาในจิตอันยิ่ง ได้แก่ การฝึกจิตจนถึงขั้นสมาบัติ ๘ อันเป็นบาทฐานให้เกิดวิปัสสนา (๓) อธิปัญญาสิกขา การศึกษาในปัญญาอันยิ่ง ได้แก่ วิปัสสนาญาณ คือปัญญาที่กำหนดรู้อาการของไตรลักษณ์ (นัย วิ.อ. ๑/๒๕๙-๒๖๑, ม.มู.อ. ๒/๑๑๓, องฺ.จตุกฺก.อ. ๔๒๒)
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภพ ๓ นี้อันภิกษุละได้แล้ว และเธอ เป็นผู้มีสิกขาอันได้ศึกษา แล้วในไตรสิกขานี้ เมื่อนั้น ภิกษุนี้เรากล่าวว่าตัด ตัณหาได้ขาดแล้ว คลายสังโยชน์นี้ได้แล้ว ได้ทำที่สุดแห่งทุกข์เพราะละมานะ ได้โดยชอบ”
๑๑. ตัณหาสูตร
ว่าด้วยตัณหาและมานะ
{๓๗๗} [๑๐๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัณหา ๓ และมานะ ๓ ควรละตัณหา ๓ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) กามตัณหา (๒) ภวตัณหา (๓) วิภวตัณหา
ตัณหา ๓ นี้ควรละ
มานะ ๓ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) ความถือตัวว่าเสมอเขา
(๒) ความถือตัวว่าด้อยกว่าเขา
(๓) ความถือตัวว่าดีกว่าเขา
มานะ ๓ นี้ควรละ
- ๑กามตัณหา ตัณหาในกามคุณ หมายถึงความอยากในอารมณ์มีรูปเป็นต้นที่เกิดขึ้นด้วยอำนาจ ความอยากได้กามคุณคือสิ่งสนองความต้องการทางประสาทสัมผัสทั้ง ๕ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย) เป็น ชื่อของกามคุณ ๕ ภวตัณหา ตัณหาในภพ หมายถึงความอยากในภาวะของตัวตนที่จะได้จะ เป็นอย่างใดอย่างหนี่ง อยากเป็น อยากคงอยู่ตลอดไป ความติดใจอยู่ในรูปภพ อรูปภพ หรือติดใจ ในฌานสมาบัติ ซึ่งประกอบด้วยสัสสตทิฏฐิ วิภวตัณหา ตัณหาในวิภพ หมายถึงความอยากใน ความพรากพ้นไปแห่งตัวตนจากความเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งอันไม่น่าปรารถนา อยากทำลาย อยาก ให้ดับสูญ ซึ่งประกอบด้วยอุจเฉททิฏฐิ (นัย ที.ปา.อ. ๑๘๒, ที.ม.อ. ๙๘, สํ.ข.อ. ๒๙๐, อภิ.วิ.อ. ๑๑๙)
จบ ๑๐. ภวสูตร