๘. อุทกสูตร เล่ม ๒๒

๘. ปุริสินทริยญาณสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๖ ประเภท

[๖๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๓๓๓} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศลพร้อมด้วย ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงนิคมของชาวโกศลชื่อทัณฑกัปปกะ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแวะลงจากทาง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ณ โคนไม้ต้นหนึ่ง และภิกษุเหล่านั้นได้เข้าไปยังทัณฑกัปปกนิคมเพื่อหาที่พักกัน

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์พร้อมด้วยภิกษุหลายรูปไปที่แม่นํ้าอจิรวดีเพื่อสรงน้ำ ครั้นสรงน้ำในแม่นํ้าอจิรวดีเสร็จแล้วก็ขึ้นมานุ่งผ้าอันตรวาสกผืน เดียวยืนผึ่งตัวอยู่ ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาท่านพระอานนท์แล้วได้ถามว่า “ดูก่อนอาวุโสอานนท์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกำหนดรู้เหตุทั้งปวงด้วย พระหฤทัยแล้วหรือหนอ จึงพยากรณ์พระเทวทัตว่า ‘เทวทัตจะต้องเกิดในอบาย ตกนรกอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ หรือว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงกำหนดรู้โดยปริยายบางประการเท่านั้น จึงได้ทรงพยากรณ์พระเทวทัตดังนี้”ท่านพระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนอาวุโส ก็ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ ทรงพยากรณ์อย่างนั้นแล”

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้น แล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูล ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ข้าพระองค์กับภิกษุ หลายรูปได้ไปยังแมน้ำอจิรวดีเพื่อสรงนํ้า ครั้นสรงนํ้าเสร็จแล้วก็ขึ้นมานุ่งผ้า อันตรวาสกผืนเดียวยืนผึ่งตัวอยู่ ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาข้าพระองค์ แล้ว ได้ถามว่า ‘ดูก่อนอาวุโสอานนท์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกำหนดรู้เหตุทั้งปวง ด้วยพระหฤทัยแล้วหรือหนอ จึงพยากรณ์พระเทวทัตว่า ‘เทวทัตจะต้องเกิด ในอบาย ตกนรกอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ หรือว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงกำหนดรู้ โดยปริยายบางประการเท่านั้น จึงได้ทรงพยากรณ์ พระเทวทัตดังนี้’ เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ข้าพระองค์ได้กล่าวกับภิกษุ นั้นว่า ‘ดูก่อนอาวโส ก็ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงพยากรณ์อย่างนั้นแล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ ก็ภิกษุรูปนั้นคงจักเป็น ภิกษุใหม่ บวชไม่นาน หรือไม่ก็เป็นภิกษุเถระที่โง่เขลา ไม่ฉลาด เพราะว่า ข้อที่เราพยากรณ์แล้วโดยส่วนเดียวมาเป็นสองได้อย่างไร ดูก่อนอานนท์ เรา ย่อมไม่พิจารณาเห็นบุคคลอื่นแม้สักคนหนึ่งที่เราได้กำหนดรู้เหตุทั้งปวงด้วยใจ แล้วพยากรณ์อย่างนี้ เหมือนเทวทัตเลย เพราะตราบใดเราได้เห็นธรรมอัน ขาวของเทวทัตแม้สักเท่านํ้าที่สลัดออกจากปลายขนทราย ตราบนั้นเราก็จะยัง ไม่พยากรณ์เทวทัตว่า ‘เทวทัตจะต้องเกิดในอบาย ตกนรกอยู่ตลอดกัป เยียวยา ไม่ได้’ แต่ว่าเมื่อเราไม่ได้เห็นธรรมอันขาวของเทวทัตแม้สักเท่านํ้าที่สลัดออก จากปลายขนทรายเลย

เราจึงได้พยากรณ์เทวทัตนั้นว่า ‘เทวทัตจะต้องเกิด ในอบาย ตกนรกอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนมีหลุมคูถเป็นที่ถ่ายอุจจาระ ลึกชั่วคน เต็มด้วยคูถเสมอขอบปากหลุม ชายคนหนึ่งตกลงไปที่หลุมคูถนั้นจมมิดศีรษะ มีบุรุษบางคนผู้หวังประโยชน์ หวังเกื้อกูล หวังความเกษมแก่เขา ต้องการ จะยกเขาขึ้นจากหลุมคูถนั้นเดินเข้ามา เขาเดินดูรอบหลุมคูถนั้น ก็ไม่เห็น อวัยวะของเขาแม้สักเท่านํ้าที่สลัดออกจากปลายขนทรายที่ไม่เปื้อนคูถซึ่งพอจะ จับเขายกขึ้นมาได้ ฉันใด เราก็ไม่ได้เห็นธรรมอันขาวของเทวทัตแม้สักเท่านํ้า ที่สลัดออกจากปลายขนทราย ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อนั้นเราจึงได้พยากรณ์ เทวทัตว่า ‘เทวทัตจะต้องเกิดในอบาย ตกนรกอยู่ตลอดกัป เยียวยาไม่ได้’ ถ้าว่าเธอทั้งหลายจะพึงฟังตถาคตไซร้ เราจักจำแนกญาณเครื่องกำหนดรู้ อินทรีย์ของบุรุษให้ฟัง”พระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า บัดนี้เป็นกาลอัน

สมควร ข้าแต่พระสุคตเจ้า บัดนี้เป็นกาลอันสมควรที่พระผู้มีพระภาคเจ้า จะ ได้ทรงจำแนกญาณเครื่องกำหนดรู้อินทรีย์ของบุรุษ ภิกษุทั้งหลายได้สดับ จากพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักทรงจำไว้”

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคล บางคนในใลกนี้ได้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้ มีอยู่’ สมัยต่อมาเรากำหนดรู้ใจบุคคลนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคล นี้แลหายไปแล้ว อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า กุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัด ไม่ขาดมีอยู่ กุศลอย่างอื่นของเขาจักปรากฏจากกุศลมูลนั้น ด้วยอาการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ไม่เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา’ เปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่ไม่หัก ไม่ เน่าเสีย ไม่ถูกลมและแดดเผา เกิดในต้นฤดูหนาว เก็บไว้ดีแล้ว อันบุคคล ปลูกที่ดินอันพรวนดีแล้วในที่นาดี ดูก่อนอานนท์ เธอทราบไหมว่าเมล็ดพืช เหล่านี้จักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้”“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันนั้นเหมือนกัน อานนท์ เราก็กำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัยต่อมา เรากำหนดรู้ใจบุคคลนี้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคลนี้แลหายไปแล้ว อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า กุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ขาดมีอยู่ กุศล อย่างอื่นของเขาจักปรากฏจากกุศลมูลนั้น ด้วยอาการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ ไม่เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา’ ดูก่อนอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลได้ด้วย ใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องรู้อินทรีย์ของบุรุษได้ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปได้ด้วยใจแม้อย่างนี้แลอนึ่ง อานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ด้วยใจอย่างนี้

ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัยต่อมาเรากำหนดรู้ใจ บุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลนี้แลหายไปแล้ว กุศลธรรม ปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า อกุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ขาดมีอยู่ อกุศลอย่างอื่นของ เขาจักปรากฏจากอกุศลมูลนั้น ด้วยอาการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้เสื่อมต่อไป เป็นธรรมดา’ เปรียบเหมือนเมล็ดพืชที่ไม่หัก ไม่เน่าเสีย ไม่ถูกลมและแดดเผา เกิดในต้นฤดูหนาว เก็บไว้ดีแล้ว แต่บุคคลปลูกในศิลาแท่งทึบ ดูก่อนอานนท์ เธอทราบไหมว่าเมล็ดพืชเหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้”“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันนั้นเหมือนกัน อานนท์ เราก็กำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัยต่อมา เรากำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า‘อกุศลธรรมของบุคคลนี้แลหายไปแล้ว กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า อกุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ขาดมีอยู่ อกุศล อย่างอื่นของเขาจักปรากฏจากอกุศลมูลนั้น ด้วยอาการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็น ผู้เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา’ ดูก่อนอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลได้ด้วยใจ แม้อย่างนี้กำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องรู้อินทรีย์ของบุรุษได้ด้วยใจแม้อย่างนี้กำหนด รู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปได้ด้วยใจแม้อย่างนี้แลอนึ่ง อานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ด้วยใจอย่างนี้ ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’

สมัยต่อมาเราย่อม กำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘ธรรมขาวของบุคคลนี้แม้สักเท่านํ้าที่ สลัดออกจากปลายขนทรายก็ไม่มี บุคคลนี้ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำ อย่างเดียว หลังจากตายไปจักเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ เปรียบเหมือน เมล็ดพืชที่หัก เน่าเสีย ถูกลมและแดดเผา อันบุคคลปลูกที่ดินซึ่งพรวนดีแล้ว ในนาดี ดูก่อนอานนท์ เธอทราบไหมว่า เมล็ดพืชนี้จักไม่ถึงความเจริญ งอกงามไพบูลย์ได้”

“เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันนั้นเหมือนกัน อานนท์ เราก็กำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัยต่อมา เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘ธรรมขาวของบุคคลนี้แม้สักเท่า นํ้าที่สลัดออกจากปลายขนทรายก็ไม่มี บุคคลนี้ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่าย ดำอย่างเดียว หลังจากตายไปจักเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ ดูก่อน อานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลได้ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ญาณเป็น เครื่องรู้อินทรีย์ของบุรุษได้ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้น ต่อไปได้ด้วยใจแม้อย่างนี้แล”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสามารถบัญญัติบุคคล ๓ ประเภท นี้ออกเป็นส่วนละ ๓ อีกได้ไหม พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สามารถ อานนท์” แล้วตรัสต่อไปว่า “ดูก่อนอานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัยต่อมาเรากำหนดรู้ใจ บุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคลนี้แลหายไปแล้ว อกุศลธรรม ปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า กุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ขาดอยู่ กุศลมูลนั้นก็ถึง ความถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วยอาการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้เสื่อมต่อ ไปเป็นธรรมดา’ เปรียบเหมือนถ่านที่มีไฟติดลุกโชนโชติช่วงอันบุคคลเก็บไว้ บนศิลาแท่งทึบ ดูก่อนอานนท์ เธอทราบไหมว่าถ่านไฟเหล่านี้จักไม่ถึงความ เจริญงอกงามไพบูลย์ได้”“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนเมื่อดวงอาทิตย์ตกไปในเวลาเย็น เธอ ทราบไหมว่าแสงสว่างจักหายไป ความมืดจักปรากฏ”

“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนในเวลาเสวยพระกระยาหารของราช ตระกูลในเวลาเที่ยงคืน เธอทราบไหมว่าแสงสว่างหายไปหมดแล้ว ความมืด ได้ปรากฏแล้ว”

“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันใดก็ฉันนั้นแหละ อานนท์ เราก็กำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัยต่อมา เรากำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมของบุคคลนี้แลหายไปแล้ว อกุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า กุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ขาดมีอยู่ กุศลมูล นั้นก็ถึงความถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วยอาการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา’ ดูก่อนอานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลได้ด้วยใจ แม้อย่างนี้กำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องรู้อินทรีย์ของบุรุษได้ด้วยใจแม้อย่างนี้กำหนด รู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปได้ด้วยใจแม้อย่างนี้แลอนึ่ง อานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ด้วยใจอย่าง นี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’

สมัยต่อมาเราย่อม กำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลนี้แลหายไปแล้ว กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า อกุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ขาดมีอยู่ อกุศล มูลแม้นั้นก็ถึงความเพิกถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วยอาการฉะนี้ บุคคลนี้ จักเป็นผู้ไม่เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา’ เปรียบเหมือนถ่านไฟที่มีไฟติดลุกโชน โชติช่วงอันบุคคลเก็บไว้บนกองหญ้าแห้งหรือบนกองไม้แห้ง ดูก่อนอานนท์ เธอทราบไหมว่าถ่านไฟเหล่านี้จักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้”“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนเมื่อดวงอาทิตย์กำลังขึ้นมาในเวลารุ่งอรุณ เธอทราบไหมว่าความมืดจักหายไป แสงสว่างจักปรากฏ”

“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนในเวลาเสวยพระกระยาหารของราช ตระกูลในเวลาเที่ยงวัน เธอทราบไหมว่าความมืดหายไปหมดแล้ว แสงสว่าง ได้ปรากฏแล้ว”

“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันใดก็ฉันนั้นแหละ อานนท์ เราก็กำหนดรู้ใจของบุคคลบางคนในโลก นี้ได้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัย ต่อมาเราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลนี้ แลหายไปแล้ว กุศลธรรมปรากฏขึ้นเฉพาะหน้า อกุศลมูลที่บุคคลนั้นยังตัดไม่ ขาดมีอยู่ อกุศลมูลแม้นั้นก็ถึงความเพิกถอนขึ้นโดยประการทั้งปวง ด้วย อาการฉะนี้ บุคคลนี้จักเป็นผู้ไม่เสื่อมต่อไปเป็นธรรมดา’ ดูก่อนอานนท์ ตถาคต กำหนดรู้ใจบุคคลได้ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ญาณเป็นเครื่องรู้อินทรีย์ของ บุรุษได้ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นต่อไปได้ด้วยใจแม้

อย่างนี้แลอนึ่ง อานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลกนี้ได้ด้วยใจอย่าง นี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดีอกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัยต่อมาเราย่อม กำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลนี้แม้สักเท่านํ้าที่ สลัดออกจากปลายขนทรายก็ไม่มี บุคคลนี้ประกอบด้วยธรรมที่ไม่มีโทษ เป็น ธรรมฝ่ายขาวอย่างเดียว จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว’ เปรียบเหมือนถ่าน ไฟที่เย็น มีไฟดับแล้ว อันบุคคลเก็บไว้บนกองหญ้าแห้งหรือบนกองไม้แห้ง ดูก่อนอานนท์ เธอทราบไหมว่าถ่านไฟเหล่านี้จักไม่ถึงความเจริญงอกงาม ไพบูลย์ได้อีก”“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันใดก็ฉันนั้นแหละ อานนท์ เราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลบางคนในโลก นี้ได้ด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘กุศลธรรมก็ดี อกุศลธรรมก็ดีของบุคคลนี้มีอยู่’ สมัย ต่อมาเราย่อมกำหนดรู้ใจบุคคลนั้นด้วยใจอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมของบุคคลนี้ แม้สักเท่านํ้าที่สลัดออกจากปลายขนทรายก็ไม่มี บุคคลนี้ประกอบด้วยธรรมที่ ไม่มีโทษ เป็นธรรมฝ่ายขาวอย่างเดียว จักปรินิพพานในปัจจุบันทีเดียว’ ดูก่อน อานนท์ ตถาคตกำหนดรู้ใจบุคคลได้ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ญาณเป็น เครื่องรู้อินทรีย์ของบุรุษได้ด้วยใจแม้อย่างนี้ กำหนดรู้ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้น ต่อไปได้ด้วยใจแม้อย่างนี้แลดูก่อนอานนท์ ในบุคคล ๖ ประเภทนั้น บุคคล ๓ ประเภทข้างต้น คนหนึ่งเป็นผู้ไม่เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่งเป็นผู้เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่ง เป็นผู้เกิดในอบาย ตกนรก ในบุคคล ๖ ประเภทนั้น บุคคล ๓ ประเภทข้างหลัง คนหนึ่งเป็นผู้ไม่เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่งเป็นผู้เสื่อมเป็นธรรมดา คนหนึ่ง เป็นผู้จะปรินิพพานเป็นธรรมดา”

๙. นิพเพธิกสูตร

ว่าด้วยธรรมบรรยายชำแรกกิเลส

{๓๓๔} [๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมบรรยายที่ชื่อนิพเพธิก ปริยาย แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมบรรยาย ชื่อนิพเพธิกปริยายนั้นเป็นไฉน คือ เธอทั้งหลายพึงทราบกาม เหตุเกิดแห่งกาม