๓. ฉฬาภิชาติยสูตร เล่ม ๒๒

อีกข้อหนึ่ง อานนท์ จิตของภิกษุหลุดพ้นแล้วจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ แต่จิตของเธอยังไม่น้อมไปในธรรมอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลสที่ยอดเยี่ยม ใน เวลาใกล้ตายเธอไม่ได้เห็นตถาคต แต่เธอได้เห็นสาวกของตถาคต สาวกของ ตถาคตย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น ... แก่เธอ จิตของเธอย่อมน้อมไป ในธรรมอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลสที่ยอดเยี่ยมเพราะได้ฟังธรรมเทศนานั้น ดูก่อนอานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ข้อที่ ๕ ในการฟังธรรมตามกาลอันควรอีกข้อหนึ่ง อานนท์ จิตของภิกษุหลุดพ้นแล้วจากโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ แต่จิตของเธอยังไม่น้อมไปในธรรมอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลสที่ยอดเยี่ยม ใน เวลาใกล้ตาย เธอไม่เห็นตถาคตและไม่ได้เห็นสาวกของตถาคตเลย

แต่เธอ ย่อมตรึกตรอง พิจารณา เพ่งพินิจด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา เมื่อเธอตรึกตรอง พิจารณา เพ่งพินิจด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียน มาอยู่ จิตของเธอย่อมน้อมไปในธรรมอันเป็นที่สิ้นไปแห่งอุปธิกิเลสที่ยอดเยี่ยม ดูก่อนอานนท์ นี้เป็นอานิสงส์ข้อที่ ๖ ในการใคร่ครวญเนื้อความแห่งธรรม ตามกาลอันควรดูก่อนอานนท์ อานิสงส์ในการฟังธรรมตามกาลอันควร ในการ ใคร่ครวญเนื้อความแห่งธรรมตามกาลอันควรมี ๖ ประการนี้แล”

๓. ฉฬภิชาติสูตร

ว่าด้วยบัญญัติชาติ ๖ ประการ

{๓๒๘} [๕๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้ พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า' “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปูรณกัสสปะบัญญัติชาติไว้ ๖ ชาติ

คือ บัญญัติชาติดำ ๑ ชาติเขียว ๑ ชาติแดง ๑ ชาติเหลือง ๑ ชาติขาว ๑ ชาติขาวจัด ๑

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปูรณกัสสปะบัญญัติคนฆ่าแพะ คนฆ่าสุกร พรานนก พรานเนื้อ ชาวประมง โจร เพชฌฆาต เจ้าหน้าที่เรือนจำ ก็ หรือคนที่ทำงานหยาบช้าอื่น ๆ ว่าเป็นชาติดำ บัญญัติพวกภิกษุ พวกผู้เชื่อไป ในฝ่ายดำ หรือพวกกรรมวาท กิริยาวาทอื่น ๆ ว่าเป็นชาติเขียว บัญญัติพวก นิครนถ์ที่ใช้ผ้าผืนเดียวว่าเป็นชาติแดง บัญญัติพวกคฤหัสถ์ที่นุ่งห่มผ้าขาว สาวก ของอเจลกว่าเป็นชาติเหลือง บัญญัติพวกอาชีวก อาชีวิกาว่าเป็นชาติขาว บัญญัติเจ้าลัทธิชื่อนันทวัจฉโคตร ชื่อกัจจสังกิจจโคตร ชื่อมักขลิโคสาลว่า เป็น ชาติขาวจัด ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปูรณกัสสปะบัญญัติชาติไว้ ๖ เหล่านี้”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนอานนท์ การที่ปูรณกัสสปะ บัญญัติชาติไว้ ๖ นี้นั้นชาวโลกทั้งปวงเห็นด้วยไหม”

“หามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนคนทั้งหลายบังคับให้บุรุษผู้ยากจนขัดสน เข็ญใจ ผู้ไม่ปรารถนาให้รับส่วนแบ่งเนื้อว่า ‘พ่อคุณ พ่อต้องกินเนื้อนี้ และ ต้องจ่ายค่าเนื้อ’ ฉันใด ปูรณกัสสปะก็ฉันนั้นเหมือนกัน บัญญัติชาติไว้ ๖ โดยที่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่รับรอง เหมือนคนโง่ ไม่เฉียบแหลม ไม่รู้ขอบเขต ไม่ฉลาดบัญญัติฉะนั้น ดูก่อนอานนท์ ก็เราแลจะบัญญัติชาติ ๖ ประการไว้ เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัส พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ ก็ชาติ ๖ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) บางคนในโลกนี้เป็นผู้มีชาติดำ ประพฤติธรรมดำ

(๒) บางคนมีชาติดำ ประพฤติธรรมขาว

(๓) บางคนมีชาติดำ บรรลุนิพพานที่ไม่ดำไม่ขาว

(๔) บางคนมีชาติขาว ประพฤติธรรมดำ

(๕) บางคนมีชาติขาว ประพฤติธรรมขาว

(๖) บางคนมีชาติขาว บรรลุนิพพานที่ไม่ดำไม่ขาว

ดูก่อนอานนท์ ก็บุคคลผู้มีชาติดำ ประพฤติธรรมดำเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูลพรานเนื้อ ตระกูลช่างจักสาน ตระกูลช่างหนัง ตระกูลกวาดขยะซึ่งยากจน มีข้าวนํ้า โภชนะน้อย เป็นอยู่ฝืดเคือง ได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก และเขาผู้ นั้นเป็นผู้มีผิวพรรณทราม ไม่น่าดู เป็นคนแคระ ขี้โรค ตาบอด ง่อย กระจอก เป็นอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ เครื่องนุ่งห่ม ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่ เครื่องประทีป แต่เขายังประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ครั้นประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลัง จากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย

ทุคติ วินิบาต นรก ดูก่อนอานนท์ บุคคลผู้มีชาติดำ ประพฤติธรรมดำเป็นอย่างนี้แลดูก่อนอานนท์ ก็บุคคลผู้มีชาติดำ ประพฤติธรรมขาวเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลต่ำ คือ ตระกูลจัณฑาล ตระกูลพรานเนื้อ ตระกูลช่างจักสาน ตระกูลช่างหนัง ตระกูลกวาดขยะซึ่งยากจน มีข้าว น้ำ โภชนะน้อย เป็นอยู่ฝืดเคือง ได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มโดยยาก และเขาผู้ นั้นเป็นผู้มีผิวพรรณทราม ไม่น่าดู เป็นคนแคระ ขี้โรค ตาบอด ง่อย กระจอก เป็นอัมพาต ไม่ได้ข้าว น้ำ เครื่องนุ่งห่ม ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่ เครื่องประทีป แต่เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย ด้วย วาจา ด้วยใจ ครั้นประพฤติสุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจาก ตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ดูก่อนอานนท์ บุคคลผู้มีชาติดำ ประพฤติ ธรรมขาวเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนอานนท์ ก็บุคคลผู้มีชาติดำ บรรลุนิพพานที่ไม่ดำไม่ขาวเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เกิดในตระกูลต่ำ ... มีผิวพรรณทราม ไม่น่าดู เป็นคนแคระ เขาปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาดออกจากเรือน ไปบวชเป็นบรรพชิต เขาบวชแล้วอย่างนี้ละนิวรณ์ ๕ ประการอันเป็นเครื่อง เศร้าหมองแห่งใจ ทอนกำลังปัญญา เป็นผู้มีจิตตั้งมั่นอยู่ด้วยดีในสติปัฏฐาน ๔ เจริญโพชฌงค์ ๗ ตามความเป็นจริง แล้วได้บรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาว ดูก่อนอานนท์ บุคคลผู้มีชาติดำ บรรลุนิพพานที่ไม่ดำไม่ขาวเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนอานนท์ ก็บุคคลผู้มีชาติขาว ประพฤติธรรมดำเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลสูง คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล ตระกูล พราหมณ <*> มหาศาล ตระกูลคฤหบดีมหาศาล ซึ่งมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีอุปกรณ์เครื่องปลื้มใจมาก มีทรัพย์และข้าวเปลือกมาก และเขาผู้นั้นเป็นผู้มีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบด้วยผิวพรรณงามยิ่ง ได้ข้าว นํ้า เครื่องนุ่งห่ม ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่ เครื่องประทีป แต่เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ครั้นประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายไปย่อมเข้าถึง อบาย ทุคติ วินิบาต นรก ดูก่อนอานนท์ บุคคลผู้มีชาติขาว ประพฤติธรรมดำเป็นอย่างนี้แลดูก่อนอานนท์ ก็บุคคลผ้มีชาติขาว ประพฤติธรรมขาวเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เกิดในตระกูลสูง ... เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ครั้นประพฤติสุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจาก ตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ดูก่อนอานนท์ บุคคลผู้มีชาติขาว ประพฤติ ธรรมขาว เป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนอานนท์ ก็บุคคลผู้มีชาติขาว บรรลุนิพพานที่ไม่ดำไม่ขาวเป็น อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้เกิดในตระกูลสูง ... เขาปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาดออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตเขาบวชแล้ว

อย่างนี้ละนิวรณ์ ๕ ประการอันเป็นเครื่องเศร้าหมองแห่งใจ ทอนกำลังปัญญา เป็นผู้มีจิตตั้งมั่นอยู่ด้วยดีในสติปัฏฐาน ๔ เจริญโพชฌงค์ ๗ ตามความเป็น จริงแล้วได้บรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาวดูก่อนอานนท์ บุคคลผู้มีชาติขาว บรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาว เป็นอย่างนี้แลดูก่อนอานนท์ ชาติมี ๖ นี้แล”

๔. อาสวสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมของภิกษุผู้เป็นนาบุญ

{๓๒๙} [๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการย่อม เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงละด้วยการสำรวม อาสวะเหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการสำรวม

(๒) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการซ่องเสพ อาสวะ เหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการซ่องเสพ

(๓) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการอดทน อาสวะเหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการอดทน

(๔) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการหลีกเลี่ยง อาสวะ เหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการหลีกเลี่ยง

(๕) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการบรรเทา อาสวะ เหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการบรรเทา

(๖) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยภาวนา อาสวะเหล่านั้น ภิกษุก็ละได้แล้วด้วยภาวนา