๔. อาสวสูตร เล่ม ๒๒

อย่างนี้ละนิวรณ์ ๕ ประการอันเป็นเครื่องเศร้าหมองแห่งใจ ทอนกำลังปัญญา เป็นผู้มีจิตตั้งมั่นอยู่ด้วยดีในสติปัฏฐาน ๔ เจริญโพชฌงค์ ๗ ตามความเป็น จริงแล้วได้บรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาวดูก่อนอานนท์ บุคคลผู้มีชาติขาว บรรลุนิพพานอันไม่ดำไม่ขาว เป็นอย่างนี้แลดูก่อนอานนท์ ชาติมี ๖ นี้แล”

๔. อาสวสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมของภิกษุผู้เป็นนาบุญ

{๓๒๙} [๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการย่อม เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุในธรรมวินัยนี้พึงละด้วยการสำรวม อาสวะเหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการสำรวม

(๒) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการซ่องเสพ อาสวะ เหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการซ่องเสพ

(๓) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการอดทน อาสวะเหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการอดทน

(๔) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการหลีกเลี่ยง อาสวะ เหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการหลีกเลี่ยง

(๕) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยการบรรเทา อาสวะ เหล่านั้นภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการบรรเทา

(๖) อาสวะเหล่าใดอันภิกษุพึงละด้วยภาวนา อาสวะเหล่านั้น ภิกษุก็ละได้แล้วด้วยภาวนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะอันภิกษุพึงละด้วยการสำรวม ซึ่งภิกษุ ก็ละได้แล้วด้วยการสำรวมเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาโดย แยบคายแล้ว เป็นผู้สำรวมด้วยการสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมพึง เป็นเหตุให้อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้น เกิดขึ้น เมื่อเธอสำรวมอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่เธอด้วย ประการอย่างนี้ ภิกษุพิจารณาโดยแยบคายแล้วเป็นผู้สำรวมโสตินทรีย์ ... ฆานินทรีย์ ... ชิวหินทรีย์ ... กายินทรีย์ ... ภิกษุพิจารณาโดยแยบคายแล้ว เป็น ผู้สำรวมด้วยการสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมพึงเป็นเหตุให้อาสวะและ ความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเกิดขึ้น เมื่อเธอสำรวมอยู่ อาสวะและความ เร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่เธอด้วยประการอย่างนี้ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่สำรวมอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความ คับแค้นพึงเกิดขึ้น เมื่อเธอสำรวมอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความ คับแค้นเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่เธอด้วยประการอย่างนี้ อาสวะเหล่านี้เรากล่าว ว่าอันภิกษุพึงละด้วยการสำรวม ซึ่งภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการสำรวม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะอันภิกษุพึงละด้วยการซ่องเสพ ซึ่งภิกษุ ก็ละได้แล้วด้วยการซ่องเสพเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาโดย แยบคายแล้วจึงใช้สอยจีวรเพียงเพื่อเป็นเครื่องบำบัดหนาว บำบัดร้อน บำบัด สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เพียงเพื่อจะปกปิด อวัยวะอันยังความละอายให้กำเริบ พิจารณาโดยแยบคายแล้วจึงฉันอาหาร มิใช่เพื่อจะเล่น เพื่อจะมัวเมา เพื่อความผ่องใส เพื่อความงดงาม แต่ บริโภคเพียงเพื่อความดำรงอยู่แห่งกายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้ เพื่อเว้นการ เบียดเบียนตน เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘จักกำจัดเวทนาเก่า เสีย ทั้งจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น

ความเป็นไปแห่งอิริยาบถ ความเป็นผู้ไม่มีโทษ และความอยู่เป็นผาสุกจักมีแก่เราด้วยประการฉะนี้’ พิจารณาโดย แยบคายแล้วจึงใช้สอยเสนาสนะเพียงเพื่อเป็นเครื่องบำบัดหนาว บำบัดร้อน บำบัดสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เพียงเพื่อเป็น เครื่องบรรเทาอันตรายอันเกิดแต่ฤดู เพื่อความยินดีในการหลีกออกเร้นอยู่ พิจารณาโดยแยบคายแล้วจึงใช้สอยเภสัชบริขารอันเป็นปัจจัยแก่คนไข้เพียงเพื่อ เป็นเครื่องกำจัดเวทนาทั้งหลายอันเกิดแต่อาพาธต่าง ๆ ซึ่งเกิดขึ้นแล้ว เพื่อ ความเป็นผู้ไม่มีความลำบากเป็นอย่างยิ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่ ซ่องเสพอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นพึงเกิดขึ้น เมื่อ เธอซ่องเสพอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเหล่านั้นย่อมไม่มี แก่เธอด้วยประการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรากล่าวว่า อันภิกษุพึงละด้วยการซ่องเสพ ซึ่งภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการซ่องเสพ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะอันภิกษุพึงละด้วยความอดกลั้น ซึ่งภิกษุ ก็ละได้แล้วด้วยความอดกลั้นเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้อดทนต่อ ความหนาว ความร้อน ความหิว ความระหาย สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เป็นผู้มีปกติอดทนได้ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้ายหยาบคายอัน เกิดขึ้นแล้ว เป็นผู้อดทนได้ต่อทุกขเวทนาทางร่างกายที่กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่ น่ายินดี ไม่น่าพอใจ แทบจะคร่าชีวิตไปได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่ อดทนอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นพึงเกิดขึ้น เมื่อเธอ อดทนอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่เธอ

ด้วยประการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรากล่าวว่าอันภิกษุ พึงละด้วยการอดทน ซึ่งภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการอดทนดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะอันภิกษุพึงละด้วยการหลีกเลี่ยง ซึ่งภิกษุ ก็ละได้แล้วด้วยการหลีกเลี่ยงเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาโดย แยบคายแล้วย่อมหลีกเลี่ยงช้างดุ ม้าดุ โคดุ สุนัขดุ งู หลักตอ ที่มีหนาม หลุม ตลิ่งชัน บ่อโสโครก พวกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้เป็นวิญญูชนพึงลงความเห็น เธอผู้นั่งในที่ไม่ควรนั่ง เที่ยวไปในที่ไม่ควรเที่ยวไป คบบาปมิตรเช่นใดไว้ใน ฐานะที่เป็นบาป เธอพิจารณาโดยแยบคายแล้วย่อมหลีกเลี่ยงที่ไม่ควรนั่ง ที่ ไม่ควรเที่ยวไป และบาปมิตรเช่นนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเธอไม่หลีกเลี่ยง ฐานะดังกล่าวแล้วอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นพึงเกิดขึ้น

เมื่อเธอหลีกเลี่ยงอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเหล่านั้น ย่อมไม่มีแก่เธอด้วยประการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรา กล่าวว่าอันภิกษุพึงละด้วยการหลีกเลี่ยง ซึ่งภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการหลีกเลี่ยง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะอันภิกษุพึงละด้วยการบรรรเทา ซึ่งภิกษุ ก็ละได้แล้วด้วยการบรรเทาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาโดยแยบ คายแล้วไม่รับ ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ทำให้หมดไปซึ่งกามวิตก (ความตรึก ในทางกาม) ที่เกิดขึ้นแล้ว ภิกษุพิจารณาโดยแยบคายแล้วไม่รับ ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ทำให้หมดไปซึ่งพยาปาทวิตก (ความตรึกในทางพยาบาท) ที่เกิด ขึ้นแล้ว ... ซึ่งวิหิงสาวิตก (ความตรึกในทางเบียดเบียน) ที่เกิดขึ้นแล้ว ... ซึ่ง อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เกิดขึ้นแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเธอไม่บรรเทาอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นพึงเกิดขึ้น เมื่อเธอบรรเทาอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่เธอด้วย ประการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรากล่าวว่าอันภิกษุพึงละ ด้วยการบรรเทา ซึ่งภิกษุก็ละได้แล้วด้วยการบรรเทาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะอันภิกษุพึงละได้ด้วยภาวนา ซึ่งภิกษุก็ ละได้แล้วด้วยภาวนาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาโดยแยบคาย แล้วเจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไป

ในความสละคืน ภิกษุพิจารณาโดยแยบคายแล้วเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ... วิริยสัมโพชฌงค์ ... ปีติสัมโพชฌงค์ ... ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ... สมาธิสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปในความสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่เจริญโพชฌงค์อยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นพึงเกิดขึ้น เมื่อเธอเจริญโพชฌงค์อยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นเหล่านั้นย่อมไม่มีแก่เธอด้วย ประการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้เรากล่าวว่าอันภิกษุพึงละ ด้วยการภาวนา ซึ่งภิกษุก็ละได้แล้วด้วยภาวนาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล ย่อม เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๕. ทารุกัมมิกสูตร

ว่าด้วยพระพุทธองค์ทรงสรรเสริญสังฆทาน

[๕๙] ข้าพเจ้าสดับมาแล้วอย่างนี้

{๓๓๐} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่พักซึ่งสร้างด้วยอิฐใกล้ นาทิกคาม ครั้งนั้นแล คฤหบดีชื่อทารุกัมมิกะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า “ดูก่อนคฤหบดี ทานในตระกูลท่านยังให้อยู่หรือ’ทารุกัมมิกคฤหบดีได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ ยังให้อยู่ และทานนั้นแลข้าพระองค์ได้ให้ในภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรค ผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตร ผู้ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร”

“ดูก่อนคฤหบดี ท่านผู้เป็นคฤหัสถ์ ยังบริโภคกาม อยู่ครองเรือน นอน เบียดบุตรภรรยา ใช้สอยจันทน์จากแคว้นกาสี ทัดทรงดอกไม้ของหอมและ เครื่องลูบไล้ยินดีทองและเงินอยู่ พึงรู้ข้อนี้ได้ยากว่าภิกษุเหล่านี้เป็นพระ อรหันต์หรือเป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค

ดูก่อนคฤหบดี ถ้าแม้ภิกษุผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตรเป็นผู้ฟุ้งซ่าน เย่อหยิ่ง กลับกลอก ปากกล้า แก่คุย ลืมสติ ขาดสัมปชัญญะ จิตใจไม่ตั้งมั่น ไม่มั่นคง ไม่สำรวมอินทรีย์ เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงถูกตำหนิด้วยเหตุนั้น ถ้าแม้ ภิกษุผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตรเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่เหย่อหยิ่ง ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่แก่คุย มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ มีจิตใจตั้งมั่น มีความมั่นคง สำรวมอินทรีย์ เมื่อเป็นอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงได้รับสรรเสริญด้วยเหตุนั้น