ฐานสูตร เล่ม ๒๑

ย่อมละ ย่อมบรรเทา ทำให้สิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มีซึ่งอกุศลธรรม อันเลวทรามที่เกิดขึ้นแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้กำจัดได้อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้อดทนได้อย่างไร คือ ภิกษุในธรรม

วินัยนี้เป็นผู้อดทนต่อความหนาว ความร้อน ความหิว ความระหาย สัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลาน เป็นผู้มีปกติอดทนได้ต่อถ้อยคำที่กล่าวร้ายหยาบคายอันเกิดขึ้นแล้ว เป็นผู้อดทนได้ต่อทุกขเวทนาทางกายอันเกิดขึ้นแล้ว ที่กล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่ยินดี ไม่เป็นที่พอใจ ซึ่งอาจผลาญชีวิตได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อดทนได้อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้ไปได้เร็วอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ทิศใดที่ตนยังไม่เคยไปโดยกาลนานนี้ คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง เป็นที่สลัดอุปธิทั้งปวง เป็นที่สิ้นตัณหา เป็นที่คลายความกำหนัด เป็นที่ดับสนิท เป็นที่หากิเลสเครื่องร้อยรัดมิได้(นิพพาน) เป็นผู้ไปสู่ทิศนั้นได้เร็วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไปได้เร็วอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรแก่การทำ

อัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๕. ฐานสูตร

ว่าด้วยเหตุแห่งความเสื่อมและความเจริญ ๔ ประการ

{๑๑๕} [๑๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุมี ๔ ประการนี้ เหตุ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เหตุให้ทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็น

ไปเพื่อความฉิบหาย

(๒) เหตุให้ทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็น

ไปเพื่อประโยชน์

(๓) เหตุให้ทำสิ่งที่น่าพอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็นไป

เพื่อความฉิบหาย

(๔) เหตุให้ทำสิ่งที่น่าพอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็นไป

เพื่อประโยชน์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุ ๔ ประการนั้น เหตุให้ทำสิ่งที่ไม่น่า

พอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อความฉิบหายนี้บัณฑิตย่อมสำคัญว่าไม่ควรทำ โดยเหตุผลทั้งสองข้อทีเดียว คือ ย่อมสำคัญว่าไม่ควรทำโดยข้อที่ว่าเป็นเหตุให้ทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจ และย่อมสำคัญว่าไม่ควรทำโดยข้อที่ว่าเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อความฉิบหาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุนี้บัณฑิตย่อมสำคัญว่าไม่ควรทำโดยเหตุผลทั้งสองข้อทีเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุ ๔ ประการนั้น ในเพราะเหตุให้ทำ

สิ่งที่ไม่น่าพอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์นี้ พึงรู้จักคนพาลและบัณฑิตได้ในเรื่องกำลังของบุรุษ ในเรื่องความเพียรของบุรุษ ในเรื่องความบากบั่นของบุรุษ คือ คนพาลย่อมไม่สำเหนียกดังนี้ว่า ‘เหตุนี้ให้ทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจก็จริง ถึงอย่างนั้น เหตุนี้เมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์' ดังนี้ เขาจึงไม่ยอมทำเหตุนั้น เหตุนั้นเมื่อเขาไม่ยอมทำจึงเป็นไปเพื่อความฉิบหาย ส่วนบัณฑิตย่อมสำเหนียกดังนี้ว่า ‘เหตุนี้ให้ทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจก็จริง ถึงอย่างนั้น เหตุนี้เมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ ดังนี้ เขาจึงทำเหตุนั้น เหตุนั้นเมื่อเขาทำอยู่ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุ ๔ ประการนั้น แม้ในเพราะเหตุให้ทำ

สิ่งที่น่าพอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อความฉิบหาย ก็พึงรู้จักคนพาลและบัณฑิตได้ในเรื่องกำลัง ของบุรุษ ในเรื่องความเพียรของบุรุษ ใน

เรื่องความบากบั่นของบุรุษ คือ คนพาลย่อมไม่สำเหนียกดังนี้ว่า ‘เหตุนี้ให้ทำสิ่งที่น่าพอใจก็จริง ถึงอย่างนั้น เหตุนี้เมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อความฉิบหาย’ ดังนี้ เขาจึงทำเหตุนั้น เหตุนั้นเมื่อเขาทำอยู่ย่อมเป็นไปเพื่อความฉิบหาย ส่วนบัณฑิตย่อมสำเหนียกดังนี้ว่า ‘เหตุนี้ให้ทำสิ่งที่น่าพอใจก็จริง ถึงอย่างนั้น เหตุนี้เมื่อทำเข้าย่อมเป็นไปเพื่อความฉิบหาย’ดังนี้เขาจึงไม่ทำเหตุนั้น เหตุนั้นเมื่อเขาไม่ทำอยู่ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้ทำสิ่งที่พอใจ และเหตุนั้นเมื่อทำเข้า ย่อม

เป็นไปเพื่อประโยชน์ บัณฑิตย่อมสำคัญว่าควรทำโดยเหตุผลทั้งสองข้อทีเดียวคือ ย่อมสำคัญว่าควรทำโดยข้อที่ว่าเป็นเหตุให้ทำสิ่งที่พอใจ และสำคัญว่าควรทำโดยข้อที่ว่าเมื่อทำเข้า เหตุนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ เหตุนี้บัณฑิตย่อมสำคัญว่าควรทำโดยเหตุผลทั้งสองข้อทีเดียว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุมี ๔ ประการนี้แล”

๖. อัปปมาทสูตร

ว่าด้วยควรทำความไม่ประมาทโดยฐานะ ๔ ประการ

{๑๑๖} [๑๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายควรทำความไม่ประมาทโดยฐานะ ๔ประการ ฐานะ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เธอทั้งหลายจงละกายทุจริต จงเจริญกายสุจริต และอย่า

ประมาทในการละกายทุจริตและการเจริญกายสุจริตนั้น

(๒) เธอทั้งหลายจงละวจีทุจริต จงเจริญวจีสุจริต และอย่า

ประมาทในการละวจีทุจริตและการเจริญวจีสุจริตนั้น

(๓) เธอทั้งหลายจงละมโนทุจริต จงเจริญมโนสุจริต และอย่า

ประมาทในการละมโนทุจริตและการเจริญมโนสุจริตนั้น