อริยวังสสูตร เล่ม ๒๑

และธรรมทั้งหลายอันเหมาะสมแก่สมณธรรมที่พระ

ตถาคตตรัสไว้ดีแล้ว อันภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความ

สันโดษยึดได้มั่นคงแล้ว

๘. อริยวังสสูตร

ว่าด้วยอริยวงศ์ ๔ ประการ

{๒๘} [๒๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยวงศ์ ๔ ประการนี้รู้กันว่าเป็นเลิศ มีมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกละเลย ไม่เคยถูกละเลยอันบัณฑิตทั้งหลายไม่ละเลยอยู่ จักไม่ละเลย วิญญูชนทั้งสมณะและพราหมณ์ไม่รังเกียจกันแล้ว อริยวงศ์ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้สันโดษด้วยจีวรตาม

มีตามได้ มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณแห่งสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ ไม่ถึงการแสวงหาที่ไม่เหมาะไม่ควรเพราะจีวรเป็นเหตุ เมื่อไม่ได้จีวร ก็ไม่ตกใจครั้นได้แล้วก็ไม่เกี่ยวเกาะ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดติด มีปกติเห็นโทษ รู้ประโยชน์ใช้สอยอยู่ กับทั้งไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นด้วยความสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้นั้น ก็ภิกษุใดเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติมั่น ในสันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้นั้น ภิกษุนี้แลเรียกว่าผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเป็นของเก่ารู้กันว่าเป็นเลิศ

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้สันโดษด้วย

บิณฑบาตตามมีตามได้ มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณแห่งสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ ไม่ถึงการแสวงหาที่ไม่เหมาะไม่ควรเพราะบิณฑบาตเป็นเหตุ เมื่อไม่ได้บิณฑบาตก็ไม่ตกใจ ครั้นได้แล้วก็ไม่เกี่ยวเกาะ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดติด มีปกติเห็นโทษ รู้ประโยชน์ ขบฉันอยู่ กับทั้งไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นด้วยความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้นั้น ก็ภิกษุใดเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านมีสัมปชัญญะ มีสติมั่นในสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้นั้น ภิกษุนี้แล

เรียกว่าผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเป็นของเก่า รู้กันว่าเป็นเลิศ

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้สันโดษด้วย

เสนาสนะตามมีตามได้ มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณแห่งสันโดษด้วยเสนาสนะ

ตามมีตามได้ ไม่ถึงการแสวงหาที่ไม่เหมาะไม่ควรเพราะเสนาสนะเป็นเหตุ เมื่อไม่ได้เสนาสนะก็ไม่ตกใจ ครั้นได้แล้วก็ไม่เกี่ยวเกาะ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดติด มีปกติเห็นโทษ รู้ประโยชน์ ใช้สอยอยู่ กับทั้งไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นด้วยความ

สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้นั้น ก็ภิกษุใดเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน

มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นในสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้นั้น ภิกษุนี้แล

เรียกว่าผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์อันเป็นของเก่า รู้กันว่าเป็นเลิศ

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นผู้มีภาวนาเป็นที่มายินดี ยินดี

แล้วในภาวนา มีการละเป็นที่มายินดี ยินดีแล้วในการละ กับทั้งไม่ยกตน ไม่ข่มผู้อื่นเพราะมีภาวนาเป็นที่มายินดี เพราะยินดีในภาวนา เพราะมีการละเป็นที่มายินดี เพราะยินดีในการละนั้น ก็ภิกษุใดเป็นผู้ขยันไม่เกียจคร้านในภาวนาและการละนั้น มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นในภาวนาและการละนั้น ภิกษุนี้แลเรียกว่าผู้ตั้งอยูในอริยวงศ์อันเป็นของเก่า รู้กันว่าเป็นเลิศ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยวงศ์ ๔ ประการนี้แลรู้กันว่าเป็นเลิศ มีมา

นาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกละเลย ไม่เคยถูกละเลย

อันบัณฑิตทั้งหลายไม่ละเลยอยู่ จักไม่ละเลยวิญญชนทั้งสมณะและ

พราหมณ์ไม่รังเกียจกันแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยอริยวงศ์ ๔ ประการนี้ถึงแม้จะ

อยู่ในทิศตะวันออก เธอก็ย่อมครอบงำความไม่ยินดีเสียได้ ความไม่ยินดีย่อมครอบงำเธอไม่ได้ ถึงแม้เธอจะอยู่ในทิศตะวันตก ... ในทิศเหนือ ... ในทิศใต้เธอก็ย่อมครอบงำความไม่ยินดีเสียได้ ความไม่ยินดีย่อมครอบงำเธอไม่ได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าธีรชนย่อมครอบงำความไม่ยินดีและความยินดีได้”

ความยินดีย่อมครอบงำธีรชนไม่ได้ ความไม่ยินดีไม่

อาจครอบงำธีรชนได้ ธีรชนย่อมครอบงำความไม่ยินดีได้

เพราะธีรชนเป็นผู้ครอบงำความไม่ยินดี

กิเลสอะไรจะมากั้นกางบุคคลผู้บรรเทากิเลสได้แล้ว ผู้

มีปกติละกรรมทั้งปวงได้เด็ดขาด ใครเล่าสมควรที่จะ

ติเตียนบุคคลนั้นผู้เป็นประดุจแท่งทองชมพูนุท แม้เทวดา

ก็ชม แม้พรหมก็สรรเสริญ

๙. ธัมมปทสูตร

ว่าด้วยบทธรรม ๔ ประการ

{๒๙} [๒๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บทธรรม ๔ ประการนี้รู้กันว่าเป็นเลิศ มีมานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกละเลย ไม่เคยถูกละเลย

อันบัณฑิตทั้งหลายไม่ละเลยอยู่ จักไม่ละเลย วิญญูชนทั้งสมณะและ

พราหมณ์ไม่รังเกียจกันแล้ว บทธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ