ปริพาชกสูตร เล่ม ๒๑

(๑) บทธรรมคืออนภิชฌา (ความไม่โลภอยากได้)

(๒) บทธรรมคืออพยาบาท (ความไม่คิดปองร้าย)

(๓) บทธรรมคือสัมมาสติ (ความระลึกชอบ)

(๔) บทธรรมคือสัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บทธรรม ๔ ประการนี้แลรู้กันว่าเป็นเลิศ มีมานานเป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกละเลย ไม่เคยถูกละเลย อันบัณฑิตทั้งหลายไม่ละเลยอยู่ จักไม่ละเลย วิญญูชนทั้งสมณะและพราหมณ์ไม่รังเกียจกันแล้ว”

บุคคลพึงเป็นผู้ไม่มากไปด้วยความเพ่งเล็ง มีใจไม่

พยาบาท มีสติ มีจิตมีอารมณ์แน่วแน่ ตั้งมั่นด้วยดีใน

ความเป็นกลางอยู่

๑๐. ปริพาชกสูตร

ว่าด้วยบทธรรม ๔ ประการ

{๓๐} [๓๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล พวกปริพาชกผู้มีชื่อเสียงมากด้วยกันอาศัยอยู่ในปริพาชการาม ใกล้ฝั่งแม่นํ้าสิปปินี คือ อันนภารปริพาชก วธรปริพาชกและสกุลุทายีปริพาชก รวมทั้งปริพาชกผู้มีชื่อเสียงเหล่าอื่น ๆ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้นในเวลาเย็นเสด็จเข้าไปทางปริพาชการามริมฝั่งแม่น้ำสิปปินี ครั้นแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาจัดไว้ ประทับนั่งแล้วได้ตรัสกะปริพาชกเหล่านั้นว่า

“ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บทธรรม ๔ ประการนี้รู้กันว่าเป็นเลิศ มีมา

นาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกละเลย ไม่เคยถูกละเลยอันบัณฑิตทั้งหลายไม่ละเลยอยู่ จักไม่ละเลย วิญญูชนทั้งสมณะและพราหมณ์ไม่รังเกียจกันแล้ว บทธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บทธรรมคืออนภิชฌา (๒) บทธรรมคืออพยาบาท

(๓) บทธรรมคือสัมมาสติ (๔) บทธรรมคือสัมมาสมาธิ

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บทธรรม ๔ ประการนี้แลรู้กันว่าเป็นเลิศ มี

มานาน เป็นวงศ์แห่งพระอริยะ เป็นของเก่า ไม่ถูกละเลย ไม่เคยถูกละเลยอันบัณฑิตทั้งหลายไม่ละเลยอยู่ จักไม่ละเลย วิญญูชนทั้งสมณะและพราหมณ์ไม่รังเกียจกันแล้ว

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บุคคลใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าขอ

ปฏิเสธบทธรรมคืออนภิชฌานี้แล้วจักประกาศผู้มากไปด้วยอภิชฌา มีราคะจัดในกามทั้งหลายว่าเป็นสมณะหรือเป็นพราหมณ์, ดังนี้ ในคำพูดนั้นเราจะกล่าวกะบุคคลนั้นอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด กล่าวเถิด พูดเถิด เราจักขอดูอานุภาพของเขา, ดังนี้ ข้อที่บุคคลนั้นปฏิเสธบทธรรมคืออนภิชฌาแล้วจักประกาศผู้มาก

ไปด้วยอภิชฌา มีราคะจัดในกามทั้งหลายว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์ นั่น

มิใช่ฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บุคคลใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าขอ

ปฏิเสธบทธรรมคืออพยาบาทนี้แล้วจักประกาศผู้มีจิตพยาบาท มีความดำริ

แห่งใจอันชั่วร้ายว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์, ดังนี้ ในคำพูดนั้นเราจะกล่าวกะบุคคลนั้นอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด กล่าวเถิด พูดเถิด เราจักขอดูอานุภาพของเขา’ ดังนี้ ข้อที่บุคคลนั้นปฏิเสธบทธรรมคืออพยาบาทแล้วจักประกาศผู้มีจิตพยาบาท มีความดำริแห่งใจอันชั่วร้ายว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์ นั่นมิใช่ฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บุคคลใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า‘ข้าพเจ้า

ขอปฏิเสธบทธรรมคือสัมมาสตินี้แล้วจักประกาศผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์, ดังนี้ ในคำพูดนั้นเราจะกล่าวกะบุคคลนั้นอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด กล่าวเถิด พูดเถิด เราจักขอดูอานุภาพของเขา, ดังนี้ข้อที่บุคคลนั้นปฏิเสธบทธรรมคือสัมมาสติแล้วจักประกาศผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์ นั่นมิใช่ฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บุคคลใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าขอ

ปฏิเสธบทธรรมคือสัมมาสมาธิแล้วจักประกาศผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนเวียนว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์’ ดังนี้ ในคำพูดนั้นเราจะกล่าวกะบุคคลนั้น

อย่างนี้ว่า ‘มาเถิด กล่าวเถิด พูดเถิด เราจักขอดูอานุภาพของเขา’ ดังนี้ข้อที่บุคคลนั้นปฏิเสธบทธรรมคือสัมมาสมาธิแล้วจักประกาศผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นมีจิตหมุนเวียนว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์ นั่นมิใช่ฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บุคคลใดพึงสำคัญบทธรรม ๔ ประการนี้ว่าควร

ตำหนิ ควรคัดค้าน ฐานะที่น่าตำหนิซึ่งกระทบกระเทือนต่อวาทะอันประกอบด้วยธรรม ๔ ประการย่อมมาถึงบุคคลนั้นในปัจจุบันเทียว ฐานะ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ถ้าบุคคลตำหนิคัดค้านบทธรรมคืออนภิชฌาไซร้ สมณะหรือ

พราหมณ์ซึ่งเป็นผู้มากไปด้วยอภิชฌา มีราคะจัดในกามทั้งหลาย

ก็เป็นผู้ที่บุคคลนั้นควรบูชาและควรสรรเสริญ

(๒) ถ้าบุคคลตำหนิคัดค้านบทธรรมคืออพยาบาทไซร้ สมณะหรือ

พราหมณ์ผู้มีจิตพยาบาทมีความดำริแห่งใจอันชั่วร้ายก็เป็นผู้ที่

บุคคลนั้นควรบูชาและควรสรรเสริญ

(๓) ถ้าบุคคลตำหนิคัดค้านบทธรรมคือสัมมาสติไซร้ สมณะหรือ

พราหมณ์ผู้มีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะก็เป็นผู้ที่บุคคลนั้นควร

บูชาและควรสรรเสริญ

(๔) ถ้าบุคคลตำหนิคัดค้านบทธรรมคือสัมมาสมาธิไซร้ สมณะหรือ

พราหมณ์ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตหมุนเวียนก็เป็นผู้ที่บุคคลนั้นควร

บูชาและควรสรรเสริญ

ดูก่อนปริพาชกทั้งหลาย บุคคลใดพึงสำคัญบทธรรม ๔ ประการนี้ว่า

ควรตำหนิ ควรคัดค้าน ฐานะที่น่าตำหนิซึ่งกระทบกระเทือนต่อวาทะอันประกอบด้วยธรรม ๔ ประการย่อมมาถึงบุคคลนั้นในปัจจุบันทีเดียว

ปริพาชกชื่อวัสสะและภัญญะผู้อยู่ในอุกกลชนบทเป็นอเหตุกวาทะ อกิริย

วาทะ นัตถิกวาทะ ได้สำคัญบทธรรม ๔ ประการนี้ว่าไม่ควรตำหนิ ไม่ควรคัดค้าน ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะกลัวถูกนินทา กลัวถูกกระทบกระทั่ง และกลัวถูกต่อว่า”

บุคคลผู้ไม่พยาบาท มีสติในกาลทุกเมื่อ มีจิตตั้งมั่น

ในภายใน สำเหนียกในการกำจัดอภิชฌาอยู่ เราเรียกว่า

เป็นผู้ไม่ประมาท

จบ อรุเวลวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑.ปฐมอุรุเวลสูตร ๒. ทุติยอุรุเวลสูตร

๓.โลกสูตร ๔. กาฬกสูตร

๕.พรหมจริยสูตร ๖. กุหสูตร

๗.สันตุฏฐิสูตร ๘. อริยวังสสูตร

๙.ธัมมปทสูตร ๑๐. ปริพาชกสูตร

๔. จักกวรรค

๑. จักกสูตร

ว่าด้วยจักร ๔ ประการ

{๓๑} [๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักร๔ ประการนี้เป็นเหตุให้วงล้อสมบัติ ๔

ของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายผู้ถึงพร้อมแล้วหมุนไปได้ เป็นเหตุให้เทวดา

และมนุษย์ผู้ถึงพร้อมแล้วถึงความเป็นใหญ่ความไพบูลย์ในโภคะทั้งหลายโดยไม่ช้านักเลย จักร ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ปฏิรูปเทสวาสะ การอยู่ในถิ่นที่เหมาะ

(๒) สัปปุริสูปัสสยะ การคบสัตบุรุษ

(๓) อัตตสัมมาปณิธิ การตั้งตนไว้ชอบ

(๔) ปุพเพกตปุญญตา ความเป็นผู้มีบุญได้กระทำไว้ก่อน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักร ๔ ประการนี้เป็นเหตุให้วงล้อสมบัติ ๔ ของ

เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายผู้ถึงพร้อมแล้วหมุนไปได้ เป็นเหตุให้เทวดาและ

มนุษย์ผู้ถึงพร้อมแล้วถึงความเป็นใหญ่ความไพบูลย์ในโภคะทั้งหลายโดยไม่ช้านักเลย

นรชนพึงอยู่ในถิ่นที่เหมาะ พึงทำอารยชนให้เป็นมิตร

เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความตั้งตนไว้ชอบ เป็นผู้มีบุญได้ทำ

ไว้ในก่อน ธัญชาติ ทรัพย์ ยศ ชื่อเสียง และความสุข

ย่อมจะหลั่งไหลมาสู่นรชนนั้น