ปปติตสูตร เล่ม ๒๑

ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ อริยศีล ๑ อริยสมาธิ ๑ อริยปัญญา ๑อริยวิมุตติ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้อริยศีล อริยสมาธิ อริยปัญญา และอริยวิมุตติอันเราและเธอทั้งหลายได้ตรัสรู้ ได้แทงตลอดแล้ว ถอนตัณหาในภพขึ้นได้แล้ว ตัณหาอันนำไปสู่ภพสิ้นไปแล้ว บัดนี้ไม่มีภพใหม่อีกต่อไป”

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึง

ได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นอีกต่อไปว่า

ธรรมเหล่านี้ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติซึ่ง

ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอันพระโคดมศาสดาผู้มียศได้ตรัสรู้แล้ว

พระพุทธเจ้าผู้พระศาสดาทรงมีพระจักษุ ผู้ทรงทำ

ที่สุดแห่งทุกข์ ตรัสรู้ธรรมแล้ว ตรัสแก่ภิกษุทั้งหลาย

พระองค์เสด็จปรินิพพานแล้วด้วยประการฉะนี้

๒. ปปติตสูตร

ว่าด้วยผู้ตกไปจากพระธรรมวินัย

{๒}[๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ

เราเรียกว่าผู้ตกไปจากธรรมวินัยนี้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

อริยศีล ๑ อริยสมาธิ ๑ อริยปัญญา ๑ อริยวิมุตติ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลเราเรียกว่าผู้ตกไปจากธรรมวินัยนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ เราเรียก

ว่าผู้ไม่ตกไปจากธรรมวินัยนี้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ อริยศีล ๑อริยสมาธิ ๑ อริยปัญญา ๑ อริยวิมุตติ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้

ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลเราเรียกว่าผู้ไม่ตกไปจากธรรมวินัยนี้”

ผู้ที่เคลื่อนไปแล้วจากพระธรรมวินัยนี้ชื่อว่าผู้ตกไป ผู้

ที่ตกไปแล้วชื่อว่าผู้เคลื่อนไป ผู้ที่กำหนัดเพราะราคะชื่อว่า

ผู้กลับมาอีก กิจที่ควรทำก็ทำเสร็จแล้ว สิ่งที่ควรยินดีก็

ยินดีแล้ว ความสุขก็ได้บรรลุแล้วด้วยความสุข

๓. ปฐมขตสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำคนให้เป็นพาลและบัณฑิต

{๓}[๓] “ดูก่อนภิกษทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจัดเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดให้ถูกทำลายเป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อน กล่าวสรรเสริญคุณ

ผู้ที่ควรติเตียน

(๒) ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อน กล่าวติเตียนผู้ที่

ควรสรรเสริญ

(๓) ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อน ยังความเลื่อมใสให้

เกิดในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส

(๔) ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อน ยังความไม่เลื่อมใส

ให้เกิดในฐานะที่ควรเลื่อมใส