อุชชยสูตร เล่ม ๒๑

การแสวงหากาม การแสวงหาภพ กับการแสวงหา

พรหมจรรย์(อันผู้ใดสละได้ขาดแล้ว) การถือมั่นว่าอย่างนี้

จริง เหตุแห่งทิฏฐิอันเป็นที่เกิด(ก็เป็นอันผู้นั้นถอนได้แล้ว)

ภิกษุผู้คลายความกำหนดได้แล้ว ผู้หลุดพ้นเพราะสิ้น

ตัณหา สละการแสวงหาได้แล้ว ถอนทิฏฐิทั้งหลายได้แล้ว

ภิกษุนั้นแลเป็นผู้สงบ มีสติ ระงับแล้ว เป็นผู้ไม่พ่าย

แพ้ เป็นผู้ตรัสรู้แล้วเพราะรู้เท่าทันมานะ เราเรียกว่าเป็น

ผู้หลีกเร้นอยู่

๙. อุชชยสูตร

ว่าด้วยอุชชยพราหมณ์ทูลถามปัญหา

{๓๙} [๓๙] ครั้งนั้นแล อุชชยพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่

ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามว่า “แม้พระโคดมผู้เจริญก็กล่าวสรรเสริญยัญของพวกข้าพเจ้าหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เราจะสรรเสริญยัญทุก

อย่างไปก็หาไม่ แต่จะไม่สรรเสริญยัญไปเสียทุกอย่างก็หาไม่ ดูก่อนพราหมณ์ในยัญชนิดใดมีการฆ่าโค ฆ่าแพะ ฆ่าแกะ ฆ่าไก่และสุกร มีสัตว์หลายชนิด

ถูกฆ่า เราไม่สรรเสริญยัญเห็นปานนี้แลซึ่งมีการตระเตรียมมาก ข้อนั้น

เพราะเหตุไร เพราะว่าพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคย่อมไม่เกี่ยวข้องยัญเห็นปานนั้นซึ่งมีการตระเตรียมมาก

แต่ในยัญชนิดใดไม่มีการฆ่าโค ฆ่าแพะ ฆ่าแกะ ฆ่าไก่และสุกร สัตว์

หลายชนิดไม่ถูกฆ่า เราสรรเสริญยัญเห็นปานนั้นแลซึ่งปราศจากความริเริ่มคือ นิจจทาน อนุกุลยัญ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคย่อมเกี่ยวข้องยัญเห็นปานนั้นซึ่งปราศจากการตระเตรียมมาก

มหายัญที่มีการตระเตรียมมาก มีการฆ่าแพะ แกะ

โค และสัตว์ชนิดต่าง ๆ คือ อัศวเมธ ปุริสเมธ สัมมา

ปาสะ วาชเปยยะ นิรัคคฬะ เป็นยัญที่ไม่มีผลมาก

เพราะว่าพระอริยเจ้าทั้งหลายผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้

ดำเนินปฏิปทาอันชอบ ย่อมไม่เข้าไปใกล้ยัญนั้น

ส่วนยัญใดมีการตระเตรียมน้อย บูชายันตามตระกูล

เรื่อยมา ไม่มีการฆ่าแพะ แกะ โค และสัตว์ชนิดต่าง ๆ

พระอริยเจ้าทั้งหลายผู้แสวงหาคุณยันยิ่งใหญ่ ผู้ดำเนิน

ปฏิปทาอันชอบ ย่อมเข้าไปใกล้ยัญนั้น

ผู้มีปัญญาควรบูชายัญนั้น ยัญนั้นเป็นยัญมีผลมาก ก็

เมื่อบุคคลบูชายัญนั้นอยู่ ย่อมมีแต่ความดี ไม่มีเสีย ยัญก็

เป็นยัญที่ไพบูลย์ ทั้งเทวดาก็เลื่อมใส

พระราชา ธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจประชาชน หรือหลักการสงเคราะห์ประชาชนของนักปกครอง) ๔ อย่าง (๑) สัสสเมธ ความฉลาดในการบำรุงพืชพันธุ์ธัญญาหารหรือส่งเสริมการเกษตร เช่น การเก็บค่านาตามธัญญาหารที่สำเร็จผล โดยในสิบส่วน เก็บไว้เป็นของหลวง ส่วนหนึ่ง (๒) ปุริสเมธ ความฉลาดในการบำรุงข้าราชการ คือรู้จักส่งเสริมคนดีมีความสามารถ เช่นการพระราชทานทรัพย์เป็นเบี้ยเลี้ยงและบำเหน็จบำนาญแก่ทวยหาญที่ฉลาดสามารถทุก ๆ หกเดือน (๓) สัมมาปาสะ ความรู้จักผูกผสานรวมใจประชาชนด้วยการส่งเสริมอาชีพ เช่น การเรียกหนังสือสารกรมธรรม์กู้แก่ชาวเมืองที่ขัดสนแล้วพระราชทานทรัพย์ให้กู้ โดยไม่เรียกดอกเบี้ยเป็นเวลา

๓ ปี (๔) วาชเปยยะ ความมีวาจาอันดูดดื่มน้ำใจ หรือการตรัสพระวาจาอันอ่อนหวาน เป็นที่ดูดดื่มนํ้าใจของประชาชน คือรู้จักพูด รู้จักใช้ถ้อยคำ ส่วนมหายัญที่ ๕ นั้นก็ตรงกับข้อ สรุปราชสังคหวัตถุ ๔ ข้อข้างต้น คือ นิรัคคฬะ ซึ่งหมายถึงผลที่พระมหากษัตริย์สงเคราะห์ด้วยสังคหวัตถุ ๔ ข้างต้นนั้น ที่เป็นเหตุให้รัฐมั่งคั่งสมบูรณ์ ไม่มีโจรผู้ร้ายและประชาราษฎร์ บันเทิงใจเป็นอยู่ อย่างที่กล่าวว่า ประตูเรือนไม่ต้องลงลิ่มกลอนระวังก็ได้ {ดู กูฏทันตสูตร ที.สี. (แปล) ๙/๓๓๖-๓๓๘/๒๒๗-๒๒๘} เดิมทีเดียว ราชสังคหวัตถุตามหลักพระพุทธศาสนาดังกล่าวนี้เป็น โบราณราชประเพณีพระเจ้าจักรพรรดิหรือพระเจ้าแผ่นดินปฏิบัตสืบ ๆ กันมาจนลุถึงสมัยพระเจ้าโอกกากราช พวกพราหมณ์ได้ดัดแปลงแก้ไขโดยเปลี่ยนความหมายเป็นการบูชามหายัญ ๕ ดังกล่าวข้างต้น ทั้งนี้ ก็เพี่อผลประโยชน์ในทางลาภสักการะแก่พวกตน (สํ.ส.อ. ๑๓๘-๑๓๙)

๑๐. อุทายิสูตร

ว่าด้วยอุทายีพราหมณ์ทูลถามปัญหา

{๔๐} [๔๐] ครั้งนั้นแล อุทายีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่

ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “แม้พระโคดมผู้เจริญก็กล่าวสรรเสริญยัญของพวกข้าพเจ้าหรือ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เราจะสรรเสริญยัญทุก

อย่างไปก็หาไม่ แต่จะไม่สรรเสริญยัญไปเสียทุกอย่างก็หาไม่ ดูก่อนพราหมณ์ในยัญชนิดใดมีการฆ่าโค ฆ่าแพะ ฆ่าแกะ ฆ่าไก่และสุกร มีสัตว์หลายชนิด

ถูกฆ่า เราไม่สรรเสริญยัญเห็นปานนี้แลซึ่งมีการตระเตรียมมาก ข้อนั้น

เพราะเหตุไร เพราะว่าพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคย่อมไม่เกี่ยวข้องยัญเห็นปานนั้นซึ่งมีการตระเตรียมมาก

แต่ในยัญชนิดใดไม่มีการฆ่าโค ฆ่าแพะ ฆ่าแกะ ฆ่าไก่และสุกร สัตว์

หลายชนิดไม่ถูกฆ่า เราสรรเสริญยัญเห็นปานนั้นแลซึ่งปราศจากความริเริ่มคือ นิจจทาน อนุกุลยัญ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระอรหันต์หรือผู้บรรลุอรหัตตมรรคย่อมเกี่ยวข้องยัญเห็นปานนั้นซึ่งปราศจากการตระเตรียมมาก

ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ทั้งหลายผู้สํารวมแล้วย่อม

สรรเสริญยัญทานชนิดที่ทำเป็นกองไม่มีการตระเตรียมมาก

เป็นกัปปิยะ ตามกาลอันควรเช่นนั้น

ท่านผู้รู้ทั้งหลายผู้ฉลาดในบุญ ผู้มีกิเลสเพียงดังว่า

หลังคาอันเปิดแล้วในโลก ผู้ล่วงเลยตระกูลและคติได้แล้ว

ย่อมสรรเสริญยัณทานชนิดนี้