สีหสูตร เล่ม ๒๑

๓. สีหสูตร

ว่าด้วยอุปมาพระพุทธเจ้ากับพญาราชสีห์

{๓๓} [๓๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญาสีหมฤคราชย่อมออกจากที่อาศัยในเวลาเย็น ครั้นออกจากที่อาศัยแล้ว ก็เหยียดกาย ครั้นแล้วก็เหลียวแลดูทิศทั้ง ๔ โดยรอบ แล้วบันลือสีหนาท ๓ ครั้ง บันลือแล้วจึงออกเดินไปหากินดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกสัตว์ดิรัจฉานทุกหมู่เหล่าได้ยินเสียงพญาสีหมฤคราชบันลือสีหนาทอยู่ โดยมากย่อมถึงความกลัว ความตกใจ และความสะดุ้งจำพวกที่อาศัยโพรงอยู่ก็วิ่งเข้าโพรง จำพวกที่อาศัยนํ้าอยู่ก็ดำนํ้าไป จำพวกที่อาศัยป่าอยู่ก็เตลิดเข้าป่า จำพวกปักษีก็บินหนีขึ้นท้องฟ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลายถึงพญาช้างทั้งหลายของพระมหากษัตริย์ซึ่งถูกผูกไว้ด้วยเครื่องพันธนาการคือเชือกหนังที่มั่นคงในคามนิคมและราชธานีก็ยังสลัดทำลายเครื่องพันธนาการเหล่านั้นจนขาด กลัวจนมูตรคูถไหล หนีเตลิดไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญาสีหมฤคราช มีมหิทธิศักดานุภาพยิ่งใหญ่กว่าสัตว์ดิรัจฉานทั้งหลายเช่นนี้แล

อย่างนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ผู้เบิกบานแล้ว ผู้จำแนกธรรม เสด็จอุบัติขึ้นในโลก ตถาคตนั้นย่อมแสดงธรรมว่า ‘รูปเป็นดังนี้ เหตุเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นดังนี้ ความดับแห่งรูปเป็นดังนี้ เวทนาเป็น

ดังนี้... สัญญาเป็นดังนี้... สังขารทั้งหลายเป็นดังนี้... วิญญาณเป็นดังนี้ เหตุเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นดังนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นดังนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายแม้เทวดาทั้งหลายที่มือายุยืน มีรัศมี มากด้วยความสุข ซึ่งดำรงอยู่ได้นานในวิมานสูง ได้สดับธรรมเทศนาของตถาคตแล้ว โดยมากต่างก็ยังถึงความกลัวความสังเวช ความสะดุ้ง พร้อมกล่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่าพวกเราเป็นผู้ไม่เที่ยงแท้ แต่เข้าใจกันว่าเป็นผู้เที่ยงแท้ พวกเราเป็นผู้ไม่ยั่งยืนเลย แต่เข้าใจกันว่าเป็นผู้ยั่งยืน พวกเราเป็นผู้ไม่แน่นอนเลย แต่เข้าใจว่าเป็นผู้แน่นอน ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า ถึงพวกเราก็เป็นผู้ไม่เที่ยงแท้ ไม่ยั่งยืน ไม่แน่นอน เป็นผู้นับเนื่องแล้วในสักกายะคือเบญจขันธ์’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีมหิทธิศักดานุภาพยิ่งใหญ่กว่าโลกกับทั้งเทวโลกเช่นนี้แล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึง

ได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

เมื่อใด พระพุทธเจ้าผู้เป็นศาสดา ผู้หาบุคคลเปรียบ

มิได้ ตรัสรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้ว ทรงประกาศธรรมจักร

แก่โลกกับทั้งเทวโลก

คือ ความเกิดแห่งสักกายะ ความดับแห่งสักกายะ และ

อริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ อันให้ถึงความสงบทุกข์

เมื่อนั้น เทวดาทั้งหลายถึงจะเป็นผู้มีอายุยืน มีรัศมี

มียศศักดิ์ ก็ยังกลัว ถึงความสะดุ้ง เหมือนหมู่มฤคสะดุ้ง

กลัวราชสีห์ฉะนั้น

เพราะได้สดับถ้อยคำของพระอรหันต์ผู้หลุดพ้น ผู้

คงที่ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ได้ยินว่า พวกเราไม่เที่ยง

ไม่ล่วงพ้นสักกายะไปได้” ดังนี้

๔. อัคคัปปสาทสูตร

ว่าด้วยความเลื่อมใสในสิ่งเลิศ ๔ ประการ

{๓๔} [๓๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศมี ๔ ประการนี้ ๔ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) สัตว์ทั้งหลายที่ไม่มีเท้าก็ตาม มีสองเท้าก็ตาม มีสี่เท้าก็ตาม มี

เท้ามากก็ตาม มีรูปหรือไม่มีรูปก็ตาม มีสัญญาหรือไม่มีสัญญาก็ตาม

มีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญากไม่ใช่ก็ตาม จะมีประมาณเท่าใดก็ตาม

พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าอันชาวโลกกล่าวว่าเลิศกว่า

สัตว์เหล่านั้น ชนเหล่าใดเลื่อมใสในพระพุทธเจ้า ชนเหล่านั้นชื่อว่า

เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ และผลอันเลิศย่อมมีแก่ชนผู้เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ

(๒) สังขตธรรมคือธรรมที่ถูกปรุงแต่งขึ้น จะมีประมาณเท่าใดก็ตาม

อริยมรรคมีองค์ ๘ เรากล่าวว่าเลิศกว่าธรรมเหล่านั้น ชนเหล่าใด

เลื่อมใสในอริยมรรคมีองค์ ๘ ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ

และผลอันเลิศย่อมมีแก่ชนผู้เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ

(๓) สังขตธรรมหรืออสังขตธรรมจะมีประมาณเท่าใดก็ตาม วิราคธรรม

คือ ธรรมอันย่ำยีความเมา ธรรมเครื่องกำจัดความกระหาย

ความถอนเสียซึ่งความอาลัย ความเข้าไปตัดวัฏฏะ ธรรมเป็นที่

สิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน เรากล่าวว่าเลิศ

กว่าธรรมเหล่านั้น ชนเหล่าใดเลื่อมใสในวิราคธรรม ชนเหล่านั้น

ชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ และผลอันเลิศย่อมมีแก่ชนผู้เลื่อมใสใน

สิ่งที่เลิศ