สังวรสูตร เล่ม ๒๑

พระขีณาสพเหล่านั้นมีความเพียรอันชอบ ครอบงำ

เตภูมิกวัฏอันเป็นบ่วงแห่งมารได้แล้ว เป็นผู้อันกิเลสไม่

อาศัยแล้ว ถึงฝังแห่งภัยคือชาติและมรณะ ท่านเหล่านั้น

ชนะมารพร้อมทั้งเสนามาร ยินดีแล้ว เป็นผู้ไม่หวั่นไหว

ก้าวล่วงกำลังพญามาร(ได้ทั้งหมด) ถึงความสุขแล้ว

๔. สังวรสูตร

ว่าด้วยความเพียร ๔ ประการ

{๑๔}[๑๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปธานคือความเพียรมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) สังวรปธาน (เพียรระวัง) (๒) ปหานปธาน (เพียรละ )

(๓) ภาวนาปธาน (เพียรเจริญ) (๔) อนุรักขนาปธาน(เพียรรักษา)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สังวรปธานเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เห็น

รูปด้วยจักษุแล้วไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้วจะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันเลวทรามคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ ชื่อว่ารักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงด้วยโสตะแล้ว... สูดดมกลิ่นด้วยฆานะแล้ว... ลิ้มรสด้วยชิวหาแล้ว... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกายแล้ว... รู้ธรรมารมณ์ด้วยมโนแล้ว ไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้วจะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันเลวทรามคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ ชื่อว่ารักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ นี้เราเรียกว่าสังวรปธาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปหานปธานเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

ย่อมครอบงำ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้พินาศ ย่อมทำให้ถึงความไม่มีซึ่งกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ซึ่งพยาปาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ซึ่งวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... ซึ่งอกุศลธรรมอันเลวทรามที่เกิดขึ้นแล้ว นี้เราเรียกว่าปหานปธาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภาวนาปธานเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืน ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญวิริยสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปีติสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์...

ย่อมเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก

อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสลัดทิ้ง นี้เราเรียกว่าภาวนาปธาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อนุรักขนาปธานเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัย

นี้ย่อมตามรักษาสมาธินิมิตอันเจริญที่เกิดขึ้นแล้ว คือ อัฏฐิกสัญญา ปุฬวก

สัญญา วินีลกสัญญา วิปุพพกสัญญา วิจฉิทกสัญญา อุทธุมาตกสัญญา

นี้เราเรียกว่าอนุรักขนาปธาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปธานคือความเพียรมี ๔ ประการนี้แล”

ปธาน ๔ ประการนี้ คือ สังวรปธาน ๑ ปหานปธาน ๑

ภาวนาปธาน ๑ อนุรักขนาปธาน ๑ อันพระพุทธเจ้าผู้

เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ทรงแสดงแล้ว ซึ่งเป็นเหตุให้

ภิกษุผู้มีความเพียรในธรรมวินัยนี้ถีงความสิ้นทุกข์ได้

๕. ปัญญัตติสูตร

ว่าด้วยการบัญญัติสิ่งที่เลิศ ๔ ประการ

{๑๕}[๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบัญญัติสิ่งที่เลิศมี ๔ ประการนี้ ๔ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บรรดาสัตว์ผู้มีอัตภาพ อสุรินทราหูจัดเป็นเลิศ

(๒) บรรดาบุคคลผู้บริโภคกาม พระเจ้ามันธาตุจัดเป็นเลิศ