๓. พาลิสิกสูตร เล่ม ๑๘

๓. พาฬิสิโกปมสูตร

ว่าด้วยเปรียบอายตนะภายนอก ๖ เหมือนกับเบ็ด

{๒๘๙} [๒๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พรานเบ็ดหย่อนเบ็ดที่มีเหยื่อลงในห้วงนํ้าลึก ปลาที่เห็นแก่เหยื่อตัวใดกลืนกินเบ็ดนั้นไป ปลานั้นชื่อว่ากลืนกินเบ็ดของพรานเบ็ด ถึงความวิบัติ ถึงความพินาศ พรานเบ็ดพึงทำได้ตามชอบใจ ฉันใด

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ในโลกนี้ก็มีเบ็ดอยู่ ๖ ชนิดเหล่านี้ เพื่อความวิบัติแห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อจะฆ่าสัตว์ทั้งหลาย เบ็ด ๖ ชนิดคืออะไรบ้าง คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ถ้าภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นในรูปนั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘กลืนกินเบ็ดของมาร ถึงความวิบัติ ถึงความพินาศ มารใจบาปพึงทำได้ตามชอบใจ,เสียง...กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโนอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดมีอยู่ ถ้าภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นในธรรมารมณ์นั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘กลืนกินเบ็ดของมาร ถึงความวิบัติ ถึงความพินาศ มารใจบาปพึงทำได้ตามชอบใจ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

{๒๙๐} รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ถ้าภิกษุไม่เพลิดเพลินไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นในรูปนั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘ไม่กลืนกินเบ็ดของมาร ทำลายเบ็ดได้แล้ว ย่ำยีเบ็ดได้แล้ว ไม่ถึงความวิบัติ ไม่ถึงความพินาศ มารใจบาปพึงทำตามชอบใจไม่ได้’เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโนอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ถ้าภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นในธรรมารมณ์นั้น ภิกษุนี้เราเรียก

ว่า ‘ไม่กลืนกินเบ็ดของมาร ทำลายเบ็ดได้แล้ว ยํ่ายีเบ็ดได้แล้ว ไม่ถึง

ความวิบัติ ไม่ถึงความพินาศ มารใจบาปพึงทำตามชอบใจไม่ได้”

๔. ขีรรุกโขปมสูตร

ว่าด้วยเปรียบกิเลสกับยางไม้

{๒๙๑} [๒๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ราคะ โทสะ โมหะของภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดมีอยู่ในรูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ ภิกษุหรือภิกษุณีรูปนั้นยังละราคะโทสะ โมหะนั้นไม่ได้แล้ว ถ้ารูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุแม้เล็กน้อยมาปรากฏทางจักษุของภิกษุหรือภิกษุณีนั้น ก็จะครอบงำจิตของภิกษุหรือภิกษุณีนั้นได้แท้ จะป่วยกล่าวไปไยถึงรูปอันใหญ่ยิ่งเล่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะราคะ โทสะ โมหะนั้นยังมีอยู่ ภิกษุหรือภิกษุณีนั้นยังละราคะ โทสะ โมหะนั้นไม่ได้ราคะ โทสะ โมหะของภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดมีอยู่ในเสียง... ในกลิ่น... ในรส... ในโผฏฐัพพะ... ในธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน ภิกษุหรือภิกษุณีนั้นไม่ละราคะ

โทสะ โมหะนั้นแล้ว ถ้าธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโนแม้เล็กน้อยมาปรากฏทางมโนของภิกษุหรือภิกษุณีนั้น ก็จะครอบงำจิตของภิกษุหรือภิกษุณีนั้นได้แท้ จะป่วยกล่าวไปไยถึงธรรมารมณ์อันใหญ่ยิ่งเล่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะราคะ โทสะ โมหะนั้นยังมีอยู่ ภิกษุหรือภิกษุณีนั้นยังละราคะ โทสะ โมหะนั้นไม่ได้{๒๙๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ที่มียาง จะเป็นต้นโพ ต้นไทร ต้นกร่างหรือต้นมะเดื่อก็ตาม ที่มีขนาดเขื่อง ขนาดรุ่น ขนาดเล็ก มีคนใช้ขวานอันคมสับต้นไม้นั้นตรงที่ใดที่หนึ่ง ยางจะพึงไหลออกมาไหม”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”