๑๐. เวรหัญจานีสูตร เล่ม ๑๘

ผู้เจริญ หรือจักนำอาสนะ หรือจักถวายนํ้าแกท่านกัจจานะผู้เจริญ สามีจิกรรม มีการกราบไหว้เป็นต้นนั้น ก็จักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่พวกมาณพหรือมาณวิกาเหล่านั้นตลอดกาลนาน”

๑๐. เวรหัญจานิสูตร

ว่าด้วยการบัญญัติสุขและทุกข์

{๒๑๐} [๑๓๓] สมัยหนึ่ง ท่านพระอุทายีอยู่ที่สวนมะม่วงของโตเทยยพราหมณ์ใกล้กามัณฑานคร ครั้งนั้นแล มาณพผู้เป็นศิษย์ของนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรได้เข้าไปหาท่านพระอุทายีถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอุทายี ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึงถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระอุทายีได้ชี้แจงมาณพนั้นให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาลำดับนั้นแล มาณพผู้อันท่านพระอุทายีให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้ลุกจากอาสนะเข้าไปหานางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรว่า “ขอแม่เจ้าผู้เจริญพึงทราบเถิด พระสมณอุทายีแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์ พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน”นางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรกล่าวว่า “พ่อมาณพ ถ้าอย่างนั้น เธอจงนิมนต์พระสมณอุทายีมาตามคำของฉันด้วยภัตตาหารเพื่อฉันวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด”

มาณพนั้นรับคำของนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรแล้ว เข้าไปหาท่านพระอุทายีถึงที่อยู ่ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านพระอุทายีว่า “ทราบว่า ขอท่านพระอุทายีผู้เจริญจงรับนิมนต์ฉันภัตตาหารวันพรุ่งนี้ของนางพราหมณี

เวรหัญจานิโคตรผู้เป็นอาจารย์ของข้าพเจ้าด้วยเถิด” ท่านพระอุทายีได้รับนิมนต์โดยดุษณีภาพ

ครั้นราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ในเวลาเช้า ท่านพระอุทายีครองผ้าแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรแล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ลำดับนั้นแล นางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรเลี้ยงท่านพระอุทายีให้อิ่มหนำสำราญด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตด้วยมือของตนเอง ครั้นทราบว่าท่านพระอุทายีผู้ฉันเสร็จลดมือจากบาตรแล้วจึงได้สวมเขียงเท้านั่งอยู่บนอาสนะที่สูง คลุมศีรษะแล้วกล่าวนิมนต์ท่านพระอุทายีว่า “ท่านสมณะขอท่านจงกล่าวธรรมเถิด”

ท่านพระอุทายีกล่าวว่า “น้องหญิง คงจักมีสักเวลาดอก” ดังนี้แล้วลุกจากอาสนะหลีกไป

{๒๑๑} แม้มาณพนั้นก็ได้เข้าไปหาท่านพระอุทายีถึงที่อยู่เป็นครั้งที่ ๒ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอุทายี ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วท่านพระอุทายีได้ชี้แจงมาณพนั้นให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมมีกถา มาณพนั้นผู้อันท่านพระอุทายีให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วได้ลุกจากอาสนะเข้าไปหานางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรว่า “ขอแม่เจ้าผู้เจริญพึงทราบเถิด พระสมณอุทายีแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์ พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน”นางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรกล่าวว่า “พ่อมาณพ ก็เธอกล่าวคุณของพระสมณอุทายีอย่างนี้ ๆ พระสมณอุทายีถูกฉันนิมนต์ว่า ‘ท่านสมณะขอท่านจงกล่าวธรรมเถิด’ ดังนี้ ก็กล่าวว่า ‘น้องหญิง คงจักมีสักเวลาดอก’ ดังนี้แล้วก็ลุกจากอาสนะหลีกไปเสีย”

“ข้าแต่แม่เจ้าผู้เจริญ ที่เป็นอย่างนั้นก็เพราะว่าแม่เจ้าสวมเขียงเท้านั่งคลุมศรีษะอยู่บนอาสนะสูงแล้วกล่าวนิมนต์ดังนี้ว่า ‘พระสมณะ ขอท่านจงกล่าวธรรมเถิด’ ด้วยว่าท่านผู้เจริญเหล่านั้นเป็นผู้หนักในธรรม เป็นผู้เคารพธรรม”

“พ่อมาณพ ถ้าเช่นนั้น เธอจงนิมนต์พระสมณอุทายีตามคำของเราด้วยภัตตาหารเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้”

มาณพนั้นรับคำของนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรแล้วได้เข้าไปหาท่านพระอุทายีถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านพระอุทายีว่า “ทราบว่า ขอท่านพระอุทายีผู้เจริญจงรับนิมนต์ฉันภัตตาหารวันพรุ่งนี้ของนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรผู้เป็นอาจารย์ของข้าพเจ้าด้วยเถิด” ท่านพระอุทายีได้รับนิมนต์โดยดุษณีภาพ

ครั้นราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ในเวลาเช้า ท่านพระอุทายีครองผ้าแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของนางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรแล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ลำดับนั้นแล นางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรเลี้ยงท่านพระอุทายีให้อิ่มหนำสำราญด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตด้วยมือของตนเอง ครั้นทราบว่าท่านพระอุทายีผู้ฉันเสร็จลดมือจากบาตรแล้ว จึงได้ถอดเขียงเท้านั่งบนอาสนะที่ตํ่า เปิดศรีษะแล้วกล่าวนิมนต์ท่านพระอุทายีว่า “ท่านเจ้าข้า เมื่ออะไรหนอแลมีอยู่ พระอรหันต์ทั้งหลายจึงบัญญัติสุขและทุกข์ เมื่ออะไรไม่มีพระอรหันต์ทั้งหลายจึงไม่บัญญัติสุขและทุกข์”{๒๑๒} ท่านพระอุทายีตอบว่า “ดูก่อนน้องหญิง เมื่อจักษุแลมีอยู่ พระอรหันต์ทั้งหลายจึงบัญญัติสุขและทุกข์ เมื่อจักษุไม่มี พระอรหันต์ทั้งหลายจึงไม่บัญญัติสุขและทุกข์ ... เมื่อมโนมีอยู่ พระอรหันต์ทั้งหลายจึงบัญญัติสุขและทุกข์ เมื่อมโนไม่มี พระอรหันต์ทั้งหลายจึงไม่บัญญัติสุขและทุกข์”

เมื่อท่านพระอุทายีกล่าวอย่างนี้แล้ว นางพราหมณีเวรหัญจานิโคตรได้กล่าวกะท่านพระอุทายีว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภาษิตของท่านแจ่มแจ้งนัก ... ข้าแต่ท่านอุทายีผู้เจริญ ดิฉันนี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น พร้อมทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระคุณเจ้าอุทายีจงจำดิฉันไว้ว่าเป็นอุบาสิกาผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

จบ คหปติวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เวสาลีสูตร ๒. วัชชีสูตร

๓. นาฬันทาสูตร ๔. ภารทวาชสูตร

๕. โสณสูตร ๖. โฆสิตสูตร

๗. หาลิททกานิสูตร ๘. นกุลปิตุสูตร

๙. โลหิจจสูตร ๑๐. เวรหัญจานิสูตร

๔. เทวทหวรรค

๑. เทวทหสูตร

ว่าด้วยความไม่ประมาทในผัสสายตนะ ๖

{๒๑๓} [๑๓๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมชื่อว่าเทวทหะของพวกเจ้าศากยราช ในแคว้นสักกะ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวว่า ‘ความไม่ประมาทในผัสสายตนะ ๖ อันภิกษุทุกรูปควรทำ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่เราไม่กล่าวว่า ‘ความไม่ประมาทในผัสสายตนะ ๖ อันภิกษุทุกรูปไม่ควรทำเลย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นพระอรหันต์ มีอาสวะสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุถึงประโย