๑. ธนัญชานีสูตร เล่ม ๑๕

๗. พราหมณสังยุต

๑. อรหันตวรรค

หมวดว่าด้วยพราหมณ์ผู้เป็นพระอรหันต์

๑. ธนัญชานีสูตร

ว่าด้วยผลแห่งการกำจัดความโกรธได้

{๖๒๖} [๑๘๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอัน เป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล นางพราหมณีชื่อว่าธนัญชานีแห่งพราหมณ์ภารทวาชโคตรคนหนึ่ง เป็นผู้เลื่อมใสอย่างยิ่งในพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์{๖๒๗} ครั้งนั้นแล นางธนัญชานีพราหมณีกำลังนำอาหารเข้าไปให้พราหมณ์ภารทวาชโคตร ก้าวเท้าพลาดจึงเปล่งอุทาน ๓ ครั้งว่า

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

เมื่อนางธนัญชานีพราหมณีกล่าวอย่างนี้แล้ว พราหมณ์ภารทวาชโคตร ได้กล่าวกะนางธนัญชานีพราหมณีดังนี้ว่า “ก็หญิงถ่อยคนนี้ชอบกล่าวคุณของสมณะโล้นอย่างนี้แหละไม่ว่าในที่ไหนๆ แน่ะหญิงถ่อย บัดนี้ เราจักโต้คารมกับพระศาสดานั้นของเจ้าบ้างละ”นางธนัญชานีพราหมณีกล่าวว่า “ท่านพราหมณ์ ดิฉันยังไม่เห็นผู้ใดที่จะพึงโต้คารมกับพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพทธเจ้าพระองค์นั้นได้ในโลก

พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมด้วยสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ เอาเถอะ ท่านพราหมณ์ ท่านไปเถอะ ไปแล้วก็จักรู้เอง”

{๖๒๘} ลำดับนั้นแล พราหมณ์ภารทวาชโคตรโกรธ ไม่พอใจ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านกาลปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นนั่งแล้วได้กล่าวกะพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

บุคคลตัดอะไรได้ จึงจะอยู่เป็นสุข ตัดอะไรได้ จึงจะไม่เศร้าโศก ดูก่อนพระโคดม พระองค์ทรงพอพระทัยการกำจัดอะไรซึ่งเป็นธรรมอันเอก

{๖๒๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

บุคคลตัดความโกรธเสียได้ จึงจะอยู่เป็นสุข ตัดความโกรธเสียได้ จึงจะไม่เศร้าโศก ดูก่อนพราหมณ์ พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมสรรเสริญการกำจัดความโกรธ ซึ่งมีรากเป็นพิษ มียอดหวาน เพราะว่า บุคคลตัดความโกรธนั้นได้แล้ว จะไม่เศร้าโศกเลย

{๖๓๐} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์ภารทวาชโคตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้าพระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า “คนมีตาดีจักเห็นรูปได้” ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะขอข้าพระองค์พึงได้บรรพชาพึงได้อุปสมบท ในสำนักของพระโคดมผู้เจริญด้วยเถิด”

พราหมณ์ภารทวาชโคตรได้บรรพชาได้อุปสมบทแล้วในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ก็ท่านพระภารทวาชะอุปสมบทแล้วไม่นาน หลีกไปอยู่แต่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งคุณวิเศษอันยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน เพราะรู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก”

ก็แล ท่านพระภารทวาชะได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย ดังนี้แล

๒. อักโกสกสูตร

ว่าด้วยพระพุทธเจ้าไม่ทรงรับคำด่าของพราหมณ์

{๖๓๑} [๑๘๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ อักโกสกภารทวาชพราหมณ์ได้สดับมาว่า “ได้ยินว่า พราหมณ์ภารทวาชโคตรออกจากเรือนไปบวชเป็นบรรพชิตในสำนักของพระสมณโคดมเสียแล้ว” จึงโกรธไม่พอใจ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วก็ด่าว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยวาจาอันหยาบคายซึ่งไม่ใช่วาจาของผู้ดี{๖๓๒} เมื่ออักโกสกภารทวาชพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะอักโกสกภารทวาชพราหมณ์ว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน มิตร สหาย ญาติสาโลหิต และแขกเหรื่อของท่านย่อมมาเยือนท่านบ้างไหม”

อักโกสกภารทวาชพราหมณ์ตอบว่า “ท่านพระโคดม มิตร สหาย ญาติสาโลหิต และแขกเหรื่อของข้าพเจ้าย่อมมาเยือนข้าพเจ้าบ้างเป็นครั้งคราว”