๑๒. อาฬวกสูตร เล่ม ๑๕

เอวมฺเม สุตํ:- เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ วิหรติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน. อถ โข อาฬวโก ยกฺโข เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ “นิกฺขม สมณา”ติ. “สาธาวุโส”ติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. “สาธาวุโส”ติ ภควา ปาวิสิ. ทุติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ “นิกฺขม สมณา”ติ. “สาธาวุโส”ติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. “สาธาวุโส”ติ ภควา ปาวิสิ. ตติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ “นิกฺขม สมณา”ติ. “สาธาวุโส”ติ ภควา นิกฺขมิ. ปวิส สมณาติ. “สาธาวุโส”ติ ภควา ปาวิสิ. จตุตฺถมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ “นิกฺขม สมณา”ติ. น ขฺวาหํ อาวุโส นิกฺขมิสฺสามิ, ยนฺเต กรณียํ, ตํ กโรหีติ. ปญฺหํ ตํ สมณ ปุจฺฉิสฺสามิ, สเจ เม น พฺยากริสฺสสิ, จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ, ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามีติ. น ขฺวาหนฺตํ อาวุโส ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย, โย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา ผาเลยฺย ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย. อปิจ ตฺวํ อาวุโส ปุจฺฉ ยทา กงฺขสีติ.

“กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ

กึสุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ

กึสุ หเว สาทุตรํ รสานํ

กถํชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.

สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสฺส เสฏฺฐํ

ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ

สจฺจํ หเว สาธุตรํ รสานํ

ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.

กถํสุ ตรติ โอฆํ กถํสุ ตรติ อณฺณวํ

กถํสุ ทุกฺขมจฺเจติ กถํสุ ปริสุชฺฌตีติ.

สทฺธาย ตรติ โอฆํ อปฺปมาเทน อณฺณวํ

วีริเยน ทุกฺขมจฺเจติ ปญฺญาย ปริสุชฺฌตีติ.

กถํสุ ลภเต ปญฺญํ กถํสุ วินฺทเต ธนํ

กถํสุ กิตฺตึ ปปฺโปติ กถํ มิตฺตานิ คนฺถติ

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ กถํ เปจฺจ น โสจตีติ.

สทฺทหาโน อรหตํ ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา

สุสฺสูสํ (๑) ลภเต ปญฺญํ อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ เอวํ เปจฺจ น โสจตีติ.

ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา สทฺธสฺส ฆรเมสิโน

สจฺจํ ทมฺโม ธิติ จาโค ส เว เปจฺจ น โสจติ.

อิงฺฆ อญฺเญปิ ปุจฺฉสฺสุ ปุถู สมณพฺราหฺมเณ

ยทิ สจฺจา ทมา จาคา ขนฺตฺยา ภิยฺโยธ วิชฺชตีติ.

กถํ นุทานิ ปุจฺเฉยฺยํ ปุถู สมณพฺราหฺมเณ

โยหํ (๒) อชฺช ปชานามิ โย อตฺโถ สมฺปรายิโก.

อตฺถาย วต เม พุทฺโธ วาสายาฬวิมาคมา (๓)

โยหํ อชฺช ปชานามิ ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

โส อหํ วิจริสฺสามิ คามา คามํ ปุรา ปุรํ

นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตนฺติ.

ยกฺขสํยุตฺตํ สมตฺตํ. ตสฺสุทฺทานํ

อินฺทโก สกฺกสูจิ จ มณิภทฺโท จ สานุ จ

ปิยงฺกรปุนพฺพสุ สุทตฺโต จ เทฺว สุกฺกา จีรา อาฬวเกน ทฺวาทสาติ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ในภพของอาฬวกยักษ์ เขตเมืองอาฬวี ครั้งนั้น อาฬวกยักษ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้กล่าวกับพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า “ท่านจงออกมา สมณะ”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จออกมา

อาฬวกยักษ์กล่าวว่า “ท่านจงเข้าไป สมณะ”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จเข้าไป

แม้ครั้งที่ ๒ อาฬวกยักษ์ได้กล่าวกับพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ท่านจงออกมา สมณะ”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จออกมา

อาฬวกยักษ์กล่าวว่า “ท่านจงเข้าไป สมณะ”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จเข้าไป

แม้ครั้งที่ ๓ อาฬวกยักษ์ได้กล่าวกับพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ท่านจงออกมา สมณะ”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จออกมา

อาฬวกยักษ์กล่าวว่า “ท่านจงเข้าไป สมณะ”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว ผู้มีอายุ” แล้วก็เสด็จเข้าไป

แม้ครั้งที่ ๔ อาฬวกยักษ์ได้กล่าวกับพระผู้มีพระภาคดังนี้อีกว่า “ท่านจงออกมา สมณะ”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ผู้มีอายุ เราจักไม่ออกไปละ ท่านจะทำอะไรก็จง ทำเถิด”อาฬวกยักษ์ได้กล่าวว่า “สมณะ เราจักถามปัญหากับท่าน ถ้าท่านไม่ พยากรณ์ตอบแก่เรา เราจักทำจิตของท่านให้พลุ่งพล่าน จักฉีกหัวใจของท่าน หรือจักจับที่เท้าแล้วเหวี่ยงไปยังฝั่งแม่น้ำคงคาข้างโน้น”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ผู้มีอายุ เราไม่เห็นใครเลยในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่จะพึง ทำจิตของเราให้พลุ่งพล่านได้ ฉีกหัวใจของเรา หรือจับเราที่เท้าแล้วเหวี่ยงไปยัง ฝั่งแม่น้ำคงคาข้างโน้นได้ เชิญท่านถามตามที่ท่านต้องการเถิด”อาฬวกยักษ์ถามว่า

อะไรเล่าเป็นทรัพย์เครื่องปลื้มใจ

ที่ประเสริฐ ของบุรุษในโลกนี้

อะไรเล่าที่บุคคลประพฤติดีแล้ว นำความสุขมาให้

อะไรเล่ามีรสล้ำเลิศกว่ารสทั้งหลาย

นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวถึงชีวิต

ของผู้เป็นอยู่อย่างไร ว่าประเสริฐสุด

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ศรัทธาเป็นทรัพย์เครื่องปลื้มใจ

ที่ประเสริฐ ของบุรุษในโลกนี้

ธรรม ที่บุคคลประพฤติดีแล้ว นำความสุขมาให้

ความสัตย์แลมีรสล้ำเลิศกว่ารสทั้งหลาย

นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวถึงชีวิต

ของผู้เป็นอยู่ด้วยปัญญา ว่าประเสริฐสุด

อาฬวกยักษ์ถามว่า

บุคคลข้ามโอฆะ ได้อย่างไรเล่า

ข้ามอรรณพ๑ได้อย่างไรเล่า

ล่วงทุกข์ได้อย่างไรเล่า บริสุทธิ์ได้อย่างไรเล่า

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

บุคคลข้ามโอฆะได้ด้วยศรัทธา

ข้ามอรรณพได้ด้วยความไม่ประมาท

ล่วงทุกข์ได้ด้วยความเพียร บริสุทธิ์ได้ด้วยปัญญา

อาฬวกยักษ์ถามว่า

บุคคลได้ปัญญาอย่างไรเล่า

ทำอย่างไรเล่าจึงจะหาทรัพย์ได้

บุคคลได้เกียรติยศอย่างไรเล่า

ทำอย่างไรเล่าจึงจะผูกมิตรไว้ได้

บุคคลละโลกนี้แล้วไปสู่โลกหน้า

ทำอย่างไรเล่าจึงจะไม่เศร้าโศก

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

บุคคลเชื่อธรรมของพระอรหันต์

เพื่อบรรลุนิพพาน ไม่ประมาท

มีความรอบคอบ ฟังด้วยดี ย่อมได้ปัญญา

บุคคลผู้ทำการเหมาะเจาะไม่ทอดธุระ

ขยันหมั่นเพียร ย่อมหาทรัพย์ได้

บุคคลย่อมได้เกียรติยศเพราะความสัตย์

บุคคลเมื่อให้ย่อมผูกมิตรไว้ได้

บุคคลอยู่ครองเรือนประกอบด้วยศรัทธา

มีธรรม ๔ ประการนี้ คือ สัจจะ ธรรม ธิติ จาคะ

ละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศก

เชิญท่านถามสมณพราหมณ์เป็นอันมากเหล่าอื่นดูชิว่า

ในโลกนี้มีอะไรที่จะยิ่งไปกว่าสัจจะ ทมะ ขันติ จาคะ เล่า

อาฬวกยักษ์กราบทูลว่า

ทำไมเล่า ข้าพระองค์จึงต้องถามสมณพราหมณ์

เป็นอันมากในบัดนี้

วันนี้ ข้าพระองค์รู้ชัดถึงประโยชน์ในภายหน้า

พระพุทธเจ้าเสด็จมาถึงเมืองอาฬวี

เพื่อประโยชน์แก่ข้าพระองค์โดยแท้

วันนี้ ข้าพระองค์รู้ชัดถึงทานที่บุคคลให้ในที่ใดมีผลมาก

ข้าพระองค์จักเที่ยวจากบ้านไปยังบ้าน

จากเมืองไปยังเมือง นอบน้อมพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

และพระธรรมซึ่งมีส่วนชักนำให้เป็นคนดี

อาฬวกสูตรที่ ๑๒ จบ

ยักขสังยุต จบบริบูรณ์

รวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ

๑. อินทกสูตร ๒. สักกสูตร

๓. สูจิโลมสูตร ๔. มณิภัททสูตร

๕. สานุสูตร ๖. ปิยังกรสูตร

๗. ปุนัพพสุสูตร ๘. สุทัตตสูตร

๙. ปฐมสุกกาสูตร ๑๐. ทุติยสุกกาสูตร

๑๑. จีราสูตร ๑๒. อาฬวกสูตร