๔. เวปจิตติสูตร เล่ม ๑๕

ถ้าเธอทั้งหลายไม่ระลึกลึงพระธรรมอันเป็นเครื่องนำสัตว์ออกจากทุกข์ อันพระพุทธเจ้าทรงแสดงดีแล้ว ทีนั้น เธอทั้งหลายพึงระลึกถึงพระสงฆ์ผู้เป็นนาบุญซึ่งไม่มี นาบุญอื่นยิ่งกว่า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเธอทั้งหลายระลึกถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์อยู่ ความกลัวก็ดี ความหวาดเสียวก็ดี ความขนพองสยองเกล้าก็ดีจักไม่มีเลย

๔. เวปจิตติสูตร

ว่าด้วยพระพุทธองค์ทรงสรรเสริญขันติธรรม

{๘๖๗} [๒๕๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้น ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว{๘๖๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ได้มีสงครามระหว่างเทพกับอสูรประชิดกันแล้ว ครั้งนั้นแล ท้าวเวปจิตติจอมอสูรตรัสกะพวกอสูรว่า ‘นี่แน่ะท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย หากในสงครามระหว่างเทพกับอสูรที่ประชิดกันแล้ว พวกอสูรพึงชนะ พวกเทพพึงปราชัยไซร้ ท่านทั้งหลายพึงจองจำท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ แล้วพึงนำมายังอสุรบุรีในสำนักของเรา’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพก็บัญชาเทวดาชั้นดาวดึงส์ทั้งหลายไปว่า ‘นี่แน่ะท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย หากในสงคราม

ระหว่างเทพกับอสูรที่ประชิดกันแล้ว พวกเทพพึงชนะ พวกอสูรพึงปราชัยไซร้ ท่านทั้งหลายพึงจองจำท้าวเวปจิตติจอมอสูรด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ แล้วพึงนำมายังสุธัมมาสภาในสำนักของเรา’{๘๖๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลในสงครามครั้งนั้น พวกเทวดาชนะ พวกอสูรปราชัย จึงพวกเทพชั้นดาวดึงส์ได้จองจำท้าวเวปจิตติจอมอสูรด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ แล้วนำมายังสุธัมมาสภาในสำนักของท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ได้ทราบว่า ในครั้งนั้น ท้าวเวปจิตติจอมอสูรผู้ถูกจองจำด้วยเครื่องจองจำมีขื่อคาเป็นที่ ๕ ได้ก่นด่า ก่นบริภาษท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพซึ่งเสด็จเข้าและเสด็จออกจากสุธัมมาสภา ด้วยวาจาอันหยาบคายมิใช่วาจาผู้ดี{๘๗๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล มาตลีเทพบุตรผู้สงเคราะห์ได้ทูลถามท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพด้วยคาถาว่า

ข้าแต่ท้าวสักกมฆวาน พระองค์ได้ทรงสดับคำที่หยาบคายซึ่งหน้าของท้าวเวปจิตติจอมอสูรยังทรงอดทนได้เพราะความกลัวหรือเพราะไม่มีกำลัง พระเจ้าข้า

{๘๗๑} ท้าวสักกะตรัสว่า

เราจะอดทนถ้อยคำที่หยาบคายของท้าวเวปจิตติได้ เพราะความกลัวหรือเพราะไม่มีกำลังก็หาไม่ แต่เพราะว่าวิญญูชนผู้เช่นเราไยจะมาโต้ตอบกับคนพาลเล่า

{๘๗๒} มาตลีเทพบุตรกราบทูลว่า

ถ้าไม่ห้ามปรามไว้ก่อน พวกคนพาลก็จะทำลายเรื่อยไป เพราะฉะนั้น ธีรชนจึงควรกีดกันพวกคนพาลไว้ด้วยอาชญาที่รุนแรง

{๘๗๓} ท้าวสักกะตรัสว่า

ผู้ใดรู้ว่าคนอื่นเขาโกรธแล้ว เป็นผู้มีสติ สงบใจได้ เราเข้าใจว่าการสงบใจได้ของผู้นั้นแลเป็นการห้ามปรามคนพาลไว้

{๘๗๔} มาตลีเทพบุตรกราบทูลว่า

ข้าแต่ท้าววาสวะ ข้าพระองค์เห็นโทษในความอดกลั้นนี้แลว่า ‘เมื่อใด คนพาลมาเข้าใจบุคคลนั้นว่าผู้นี้ยอมอดกลั้นเพราะกลัวเรา’ ดังนี้ เมื่อนั้น คนด้อยปัญญาก็ยิ่งข่มเหงผู้นั้น เหมือนโคที่แข็งแรงวิ่งไล่ข่มเหงโคที่แพ้ให้หนีไปฉะนั้น{๘๗๕} ท้าวสักกะตรัสว่า

บุคคลจะมาเข้าใจว่า ‘ผู้นี้ยอมอดกลั้นได้เพราะกลัวเรา’ ดังนี้หรือหาไม่ก็ตามที แต่ประโยชน์ทั้งหลายมีประโยชน์ ของตนเป็นอย่างยิ่ง ประโยชน์ที่ยิ่งกว่าขันติธรรมไม่มี

บุคคลใดเป็นคนแข็งแรง แต่ยอมอดกลั้นต่อคนผู้ที่อ่อนแอกว่าได้ ความอดกลั้นของบุคคลนั้นบัณฑิตทั้งหลาย กล่าวว่าเป็นขันติอย่างยิ่ง เพราะว่าผู้อ่อนแอจำต้องอดทนเป็นประจำอยู่แล้วพลังของบุคคลใดเป็นพลังที่โง่เขลา บัณฑิตทั้งหลาย กล่าวถึงพลังของบุคคลนั้นว่าไม่ใช่พลัง ไม่มีบุคคลใด กล่าวโต้ตอบต่อบุคคลผู้มีพลังและมีธรรมคุ้มครองแล้วได้

บุคคลใดโกรธตอบคนที่โกรธ บุคคลนั้นจัดว่าเป็นคนเลวกว่าคนที่โกรธนั้นเสียอีก เพราะเหตุที่โกรธตอบนั้น

บุคคลผู้ไม่โกรธตอบคนที่โกรธชื่อว่าชนะสงครามที่เอาชนะได้ยาก

บุคคลใดรู้ว่าผู้อื่นโกรธแล้ว มีสติสงบใจได้ บุคคลนั้นชื่อว่าประพฤติประโยชน์แก่ทั้งสองฝ่าย คือ แก่ตนและผู้อื่น

เมื่อคนทั้งสองฝ่ายคือตนและผู้อื่นต่างก็เยียวยากันอยู่ เหล่าคนที่ไม่ฉลาดในธรรมย่อมสำคัญพวกเขาว่าเป็นคนโง่เขลา

{๘๗๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ขนาดท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพพระองค์นั้นทรงอาศัยผลบุญของพระองค์เป็นอยู่ เสวยรัชสมบัติอิสริยาธิปัตย์อยู่ในหมู่เทพชั้นดาวดึงส์อยู่ ก็ยังได้มาพรรณนาคุณของขันติและโสรัจจะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่พวกเธอบวชในธรรมวินัยที่เรากล่าวชอบแล้วอย่างนี้จะพึงเป็นผู้อดทน และสงบเสงี่ยมได้ ข้อนี้จะพึงงดงามในธรรมวินัยนี้โดยแท้”

๕. สุภาสิตชยสูตร

ว่าด้วยการแข่งขันคำสุภาษิต

{๘๗๗} [๒๕๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตะวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว{๘๗๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ได้มีสงครามระหว่างเทพกับอสูรประชิดกันแล้ว ครั้งนั้นแล ท้าวเวปจิตติจอมอสูรได้ตรัสกะท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพว่า ‘ท่านจอมเทพ เราจงมาชนะกันด้วยการกล่าวคำสุภาษิตดีกว่า’