๔. เวปจิตติสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ฯเปฯ ภควา เอตทโวจ:-

ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูโฬฺห อโหสิ. อถ โข ภิกฺขเว เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อสุเร อามนฺเตสิ “สเจ มาริสา เทวาสุรสงฺคาเม (๑) สมุปพฺยูเฬฺห อสุรา ชิเนยฺยุํ, เทวา ปราชิเนยฺยุํ. (๒) เยน นํ สกฺกํ เทวานมินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา มม สนฺติเก อาเนยฺยาถ อสุรปุรนฺ”ติ. สกฺโกปิ โข ภิกฺขเว เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ “สเจ มาริสา เทวาสุรสงฺคาเม สมุปพฺยูเฬฺห เทวา ชิเนยฺยุํ, อสุรา ปราชิเนยฺยุํ. เยน นํ เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา มม สนฺติเก อาเนยฺยาถ สุธมฺมํ สภนฺ”ติ. ตสฺมึ โข ปน ภิกฺขเว สงฺคาเม เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชินึสุ. (๓) อถ โข ภิกฺขเว เทวา ตาวตึสา เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พนฺธิตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส สนฺติเก อาเนสุํ สุธมฺมํ สภํ. ตตฺร สุทํ ภิกฺขเว เวปจิตฺติ อสุรินฺโท กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พทฺโธ สกฺกํ เทวานมินฺทํ สุธมฺมํ สภํ ปวิสนฺตญฺจ นิกฺขมนฺตญฺจ อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสติ ปริภาสติ. อถ โข ภิกฺขเว มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกํ เทวานมินฺทํ คาถาย อชฺฌภาสิ

“ภยา นุ มฆวา สกฺก ทุพฺพลฺยา โน ติติกฺขสิ

สุณนฺโต ผรุสํ วาจํ สมฺมุขา เวปจิตฺติโน”ติ.

นาหํ ภยา น ทุพฺพลฺยา ขมามิ เวปจิตฺติโน

กถญฺหิ มาทิโส วิญฺญู พาเลน ปฏิสํยุเชติ.

ภิยฺโย พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ โน จสฺส ปฏิเสธโก

ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน ธีโร พาลํ นิเสธเยติ.

เอตเทว อหมฺมญฺเญ พาลสฺส ปฏิเสธนํ

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา โย สโต อุปสมฺมตีติ.

เอตเทว ติติกฺขาย วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว

ยทา นํ มญฺญติ พาโล ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ

อชฺฌารูหติ ทุมฺเมโธ โคว ภิยฺโย ปลายินนฺติ.

กามํ มญฺญตุ วา มา วา ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ

สทตฺถปรมา อตฺถา ขนฺตฺยา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

โย หเว พลวา สนฺโต ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ

ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล.

อพลนฺตํ พลํ อาหุ ยสฺส พาลพลํ พลํ

พลสฺส (๔) ธมฺมคุตฺตสฺส ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

ตสฺเสว เตน ปาปิโย โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

อุภินฺนมตฺถํ จรติ อตฺตโน จ ปรสฺส จ

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา โย สโต อุปสมฺมติ.

อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ อตฺตโน จ ปรสฺส จ

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ เย ธมฺมสฺส อโกวิทาติ.

โส หิ นาม ภิกฺขเว สกฺโก เทวานมินฺโท สกํ ปุญฺญผลํ อุปชีวมาโน เทวานํ ตาวตึสานํ อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรนฺโต ขนฺติโสรจฺจสฺส วณฺณวาที ภวิสฺสติ. อิธ เขฺวตํ ภิกฺขเว โสเภถ, ยํ ตุเมฺห เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตา สมานา ขมา จ ภเวยฺยาถ โสรตา จาติ.

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ฯลฯ

พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว สงครามระหว่างเทพกับอสูรประชิดกัน ครั้งนั้น ท้าวเวปจิตติจอมอสูรรับสั่งกับพวกอสูรว่า ‘ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย ถ้าเมื่อ สงครามระหว่างเทพกับอสูรประชิดกัน พวกอสูรพึงชนะ พวกเทพพึงพ่ายแพ้ เพราะเหตุนั้น ท่านทั้งหลายพึงจองจำท้าวสักกะจอมเทพด้วยเครื่องจองจำทั้ง ๕ รวมทั้งเครื่องผูกคอ แล้วพึงนำมายังเมืองอสูรในสำนักของเรา’ฝ่ายท้าวสักกะจอมเทพรับสั่งกับเทพชั้นดาวดึงส์ทั้งหลายว่า ‘ท่านผู้นิรทุกข์ ทั้งหลาย ถ้าเมื่อสงครามระหว่างเทพกับอสูรประชิดกัน พวกเทพพึงชนะ พวกอสูรพึงพ่ายแพ้ เพราะเหตุนั้น ท่านทั้งหลายพึงจองจำท้าวเวปจิตติจอมอสูร ด้วยเครื่อง จองจำทั้ง ๕ รวมทั้งเครื่องผูกคอ แล้วพึงนำมายังสภาชื่อสุธรรมา ในสำนักของเรา’

สงครามครั้งนั้น พวกเทพชนะ พวกอสูรพ่ายแพ้ ต่อมาเทพชั้นดาวดึงส์ได้ จองจำท้าวเวปจิตติจอมอสูรด้วยเครื่องจองจำทั้ง ๕ รวมทั้งเครื่องผูกคอ แล้วนำมา ยังสภาชื่อสุธรรมา ในสำนักของท้าวสักกะจอมเทพ ได้ยินว่า ท้าวเวปจิตติจอมอสูร ถูกจองจำด้วยเครื่องจองจำทั้ง ๕ รวมทั้งเครื่องผูกคอ ได้ด่าบริภาษท้าวสักกะ จอมเทพ ซึ่งกำลังเสด็จเข้าและออกยังสภาชื่อสุธรรมา ด้วยวาจาหยาบคาย อันมิใช่ วาจาของสัตบุรุษภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น มาตลีเทพบุตรผู้สงเคราะห์ ได้ทูลถามท้าวสักกะ จอมเทพด้วยคาถาว่าข้าแต่ท้าวสักกมฆวาน

พระองค์ได้ทรงสดับถ้อยคำอันหยาบคาย

ต่อหน้าของท้าวเวปจิตติจอมอสูร

ยังทรงอดทนได้เพราะความกลัว

หรือเพราะไม่มีกำลัง พระเจ้าข้า

ท้าวสักกะตรัสตอบว่า

เราอดทนถ้อยคำอันหยาบคาย

ของท้าวเวปจิตติได้เพราะความกลัว

หรือเพราะไม่มีกำลังก็หาไม่

ด้วยว่า วิญญูชนเช่นเราจะพึงโต้ตอบกับคนพาลทำไม

มาตลีเทพบุตรกราบทูลว่า

พวกคนพาลพึงทำลายได้ทุกสิ่งทุกอย่าง

ถ้าเราไม่กีดกันไว้เสียก่อน

เพราะฉะนั้น ธีรชนพึงกีดกันพวกคนพาลไว้

ด้วยอาชญาอย่างรุนแรง

ท้าวสักกะตรัสว่า

ผู้ใดรู้ว่าคนอื่นโกรธ เป็นผู้มีสติ สงบใจไว้ได้

เราเห็นว่า การสงบใจไว้ได้ของผู้นั้น

เป็นการกีดกันพวกคนพาลไว้ได้

มาตลีเทพบุตรกราบทูลว่า

ข้าแต่ท้าววาสวะ ข้าพระองค์เห็นคุณ

และโทษในความอดกลั้นนี้ว่า

เมื่อใด คนพาลย่อมเข้าใจบุคคลนั้นว่า

ผู้นี้ย่อมอดกลั้นต่อเราเพราะความกลัว

เมื่อนั้น คนมีปัญญาทราม ก็ยิ่งข่มขี่ผู้นั้น

เหมือนโคตัวที่มีกำลังข่มขี่โคตัวที่แพ้ให้หนีไป ฉะนั้น

ท้าวสักกะตรัสว่า

บุคคลจะเข้าใจว่า คนนี้อดกลั้นต่อเราได้

เพราะความกลัว หรือไม่ก็ตามที

ประโยชน์ทั้งหลายของตนเป็นอย่างยิ่ง

ประโยชน์อื่นที่ยิ่งกว่าขันติไม่มี

บุคคลใดเป็นคนแข็งแรง

อดกลั้นต่อผู้อ่อนแรงกว่าได้

ความอดกลั้นของบุคคลนั้น

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่าเป็นขันติอย่างยิ่ง

เพราะว่าบุคคลผู้อ่อนแรงจำต้องอดทนอยู่เอง

กำลังของบุคคลใดไม่เข้มแข็ง

บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงกำลังของบุคคลนั้นว่า ไม่ใช่กำลัง

เพราะว่าไม่มีบุคคลใดกล่าวโต้ตอบบุคคลผู้มีกำลัง

และมีธรรมคุ้มครองแล้ว

ผู้ใดโกรธตอบต่อบุคคลผู้โกรธ

ผู้นั้นย่อมเลวกว่าผู้โกรธ เพราะการโกรธตอบนั้น

บุคคลผู้ไม่โกรธตอบต่อบุคคลผู้โกรธ

ชื่อว่าชนะสงครามที่ชนะได้ยาก

ผู้ใดรู้ว่าผู้อื่นโกรธ เป็นผู้มีสติ สงบใจไว้ได้

ผู้นั้นชื่อว่าประพฤติประโยชน์ของคนทั้ง ๒ ฝ่าย

คือฝ่ายตนและฝ่ายผู้อื่น

เมื่อผู้นั้นรักษาประโยชน์ของคนทั้ง ๒ ฝ่าย

คือฝ่ายตนและฝ่ายผู้อื่น

ชนทั้งหลายผู้ไม่ฉลาดในธรรมย่อมเข้าใจว่าเป็นคนโง่

ภิกษุทั้งหลาย ก็ท้าวสักกะจอมเทพนั้นอาศัยผลบุญของพระองค์เป็นอยู่ เสวยราชสมบัติอันมีความเป็นใหญ่ยิ่งด้วยความเป็นใหญ่แห่งเทพชั้นดาวดึงส์ ยังมา พรรณนาคุณของขันติและโสรัจจะไว้ ก็ข้อที่พวกเธอบวชในธรรมวินัยที่เรากล่าว ชอบแล้ว เป็นผู้อดทนและสงบเสงี่ยมได้ นี้จะพึงงดงามในธรรมวินัยนี้โดยแท้”

เวปจิตติสูตรที่ ๔ จบ