๗. อายตนสูตร เล่ม ๑๕

๗. ฉผัสสายตนสูตร

ว่าด้วยอายตนะ ๖

{๔๖๔} [๑๕๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ในป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยังภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาเกี่ยวด้วยผัสสายตนะอยู่ ทั้งภิกษุเหล่านั้นต่างก็ใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์ น้อมนึกมาด้วยใจ เงี่ยโสตลงสดับธรรมอยู่ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้มีความคิดอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมนี้ ทรงยังภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาเกี่ยวด้วยผัสสายตนะ ๖ อยู่ ทั้งภิกษุเหล่านั้นต่างก็ใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์น้อมนึกมาด้วยใจ เงี่ยโสตลงสดับธรรมอยู่ อย่ากระนั้นเลย เราพึงเข้าไปหาพระสมณโคดมถึงที่ประทับเพื่อทำให้ปัญญาพุทธบริษัทมืดมนดีกว่า”{๔๖๕} ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ร้องเสียงดังพิลึกน่าสะพึงกลัวประดุจแผ่นดินถล่มในที่ใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้า ลำดับนั้น ภิกษุรูปหนึ่งบอกภิกษุอีกรูปหนึ่งอย่างนี้ว่า “ท่าน ๆ ดูเหมือนว่าแผ่นดินจะถล่ม”

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ มิใช่แผ่นดินนี้ถล่มหรอก นั่นคือมารผู้มีใจบาป มาเพื่อจะทำให้ปัญญาพวกเธอมืดมน”

{๔๖๖} ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี้คือมารผู้มีใจบาป” จึงได้ตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาว่า

รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์ ทั้งสิ้นนี้เป็นโลกามิสที่ร้ายกาจ ชาวโลกพากันหมกมุ่นอยู่ในอารมณ์เหล่านี้

ส่วนสาวกของพระพุทธเจ้ามีสติก้าวล่วงโลกามิสนั้นได้ ทั้งก้าวล่วงบ่วงของมารได้แล้ว รุ่งเรืองอยู่ดุจดวงอาทิตย์ ฉะนั้น

ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

๘. ปิณฑสูตร

ว่าด้วยมารดลใจไม่ให้ชาวปัญจสาลคามตักบาตร

{๔๖๗} [๑๕๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ หมู่บ้านพราหมณ์ ชื่อปัญจสาลคาม แคว้นมคธ ก็สมัยนั้นแล ที่หมู่บ้านพราหมณ์ปัญจสาลคามนั้นมีนักขัตฤกษ์แลกของขวัญกันของหนุ่ม ๆ สาว ๆ ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านพราหมณ์ปัญจสาลคาม ก็สมัยนั้นแล พราหมณ์และคฤหบดีชาวปัญจสาลคามถูกมารผู้มีใจบาปเข้าดลใจด้วยประสงค์ว่า “พระสมณโคดมอย่าได้อาหารบิณฑบาตเลย” พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไป บิณฑบาตยังหมู่บ้านพราหมณ์ปัญจสาลคามด้วยบาตรเปล่าอย่างใด ก็เสด็จกลับมาด้วยบาตรเปล่าอย่างนั้น{๔๖๘} ลำดับนั้น มารผู้มีใจบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ดูก่อนสมณะ ท่านได้บิณฑบาตบ้างไหม”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “แน่ะมารผู้มีใจบาป ท่านทำให้เราไม่ได้บิณฑบาตมิใช่หรือ”

“ถ้าอย่างนั้น ขอให้พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านพราหมณ์ปัญจสาลคามใหม่อีกครั้ง ข้าพเจ้าจักทำให้พระผู้มีพระภาคเจ้าได้บิณฑบาต พระเจ้าข้า”