๖. ปัตตสูตร เล่ม ๑๕

๕. มานสสูตร

ว่าด้วยบ่วงมีใจ

{๔๕๘} [๑๕๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี {๔๕๙} ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

บ่วงใดมีจิตใจเที่ยวผูกสัตว์แม้เหาะเหินบนฟ้าได้ข้าพเจ้าจักคล้องท่านไว้ด้วยบ่วงนั้น แน่ะสมณะ ท่านไม่พ้นมือเราไปได้

{๔๖๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

เราหมดความพอใจในรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะอันเป็นของรื่นรมย์ทางใจแล้ว ดูก่อนมาร ท่านถูกเรา กำจัดเสียแล้ว

ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

๖. ปัตตสูตร

ว่าด้วยมารจำแลงเพศเป็นวัว

{๔๖๑} [๑๕๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยังภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาเกี่ยวด้วยอุปาทานขันธ์ ๕ อยู่ ทั้งภิกษุเหล่านั้นต่างใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์ น้อมนึกมาด้วยใจ เงี่ยโสตลงสดับธรรมอยู่

ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้มีความคิดอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมนี้ทรงยังภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาเกี่ยวด้วยอุปาทานขันธ์ ๕ อยู่ ภิกษุเหล่านั้นต่างทำในใจให้สำเร็จประโยชน์ น้อมนึกมาด้วยใจ เงี่ยโสตลงสดับธรรมอยู่ อย่ากระนั้นเลย เราพึงเข้าไปหาพระสมณโคดมถึงที่ประทับเพื่อทำให้ปัญญาพุทธบริษัทมืดมนดีกว่า” ก็สมัยนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นได้วางบาตรส่วนใหญ่ไว้ในที่กลางแจ้ง{๔๖๒} ลำดับนั้น มารผู้มีใจบาปได้แปลงเพศเป็นโคเดินไปยังที่บาตรเหล่านั้นวางอยู่ ภิกษุรูปหนึ่งจึงบอกภิกษุอีกรูปหนึ่งว่า “ท่าน ๆ โคนั้นมันจะทำบาตรแตก”

เมื่อภิกษุนั้นบอกอย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ นั้นไม่ใช่วัวหรอก นั่นคือมารผู้มีใจบาป มาเพื่อจะทำให้ปัญญาพวกเธอมืดมน”

{๔๖๓} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี่คือมารผู้มีใจบาป” จึงได้ตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาว่า

พระอริยสาวกย่อมเบื่อหน่ายในรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณอย่างนี้ว่า ‘เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ของเรา’

แม้มารและเสนามารจะค้นหาในที่ทั้งปวง ก็จะไม่พบอริยสาวกผู้เบื่อหน่ายแล้วอย่างนี้ ผู้มีอัตภาพอันเกษม ล่วงพ้นสังโยชน์ทั้งปวงได้แล้ว

ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักเรา พระสุคตทรงรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

๗. ฉผัสสายตนสูตร

ว่าด้วยอายตนะ ๖

{๔๖๔} [๑๕๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ในป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยังภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาเกี่ยวด้วยผัสสายตนะอยู่ ทั้งภิกษุเหล่านั้นต่างก็ใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์ น้อมนึกมาด้วยใจ เงี่ยโสตลงสดับธรรมอยู่ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้มีความคิดอย่างนี้ว่า “พระสมณโคดมนี้ ทรงยังภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาเกี่ยวด้วยผัสสายตนะ ๖ อยู่ ทั้งภิกษุเหล่านั้นต่างก็ใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์น้อมนึกมาด้วยใจ เงี่ยโสตลงสดับธรรมอยู่ อย่ากระนั้นเลย เราพึงเข้าไปหาพระสมณโคดมถึงที่ประทับเพื่อทำให้ปัญญาพุทธบริษัทมืดมนดีกว่า”{๔๖๕} ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ร้องเสียงดังพิลึกน่าสะพึงกลัวประดุจแผ่นดินถล่มในที่ใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้า ลำดับนั้น ภิกษุรูปหนึ่งบอกภิกษุอีกรูปหนึ่งอย่างนี้ว่า “ท่าน ๆ ดูเหมือนว่าแผ่นดินจะถล่ม”

เมื่อภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ มิใช่แผ่นดินนี้ถล่มหรอก นั่นคือมารผู้มีใจบาป มาเพื่อจะทำให้ปัญญาพวกเธอมืดมน”

{๔๖๖} ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่า “นี้คือมารผู้มีใจบาป” จึงได้ตรัสกะมารผู้มีใจบาปด้วยพระคาถาว่า

รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์ ทั้งสิ้นนี้เป็นโลกามิสที่ร้ายกาจ ชาวโลกพากันหมกมุ่นอยู่ในอารมณ์เหล่านี้