๗. ปฐมอัปปมาทสูตร เล่ม ๑๕

๗. อัปปมาทสูตร

ว่าด้วยความไม่ประมาทยึดประโยชน์ไว้ได้

{๓๗๘} [๑๒๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีบ้างไหม ธรรมอย่างเอกที่คว้าประโยชน์ทั้งสอง คือ ประโยชน์ในชาตินี้และประโยชน์ในชาติหน้าไว้ได้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “มีอยู่ มหาบพิตร ธรรมอย่างเอกที่คว้าประโยชน์ทั้งสอง คือ ประโยชน์ในชาตินี้และประโยชน์ในชาติหน้าไว้ได้”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมอย่างเอกที่ยึดประโยชน์ทั้งสอง คือ ประโยชน์ในชาตินี้และประโยชน์ในชาติหน้าไว้ได้คืออะไร”

{๓๗๙} “ดูก่อนมหาบพิตร ธรรมอย่างเอกที่คว้าประโยชน์ทั้งสอง คือ ประโยชน์ในชาตินี้และประโยชน์ในชาติหน้าไว้ได้ คือความไม่ประมาท ดูก่อนมหาบพิตร รอยเท้าของสัตว์ทั้งหลายที่สัญจรไปมาบนแผ่นดินชนิดใดชนิดหนึ่ง รอยเท้าเหล่านั้นทั้งหมดย่อมรวมลงในรอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างบัณฑิตย่อมกล่าวว่า เป็นเลิศกว่ารอยเท้าเหล่านั้นเพราะเป็นรอยใหญ่ ฉันใด ธรรมอย่างเอกที่คว้าประโยชน์ทั้งสอง คือ ประโยชน์ในชาตินี้และประโยชน์ในชาติหน้าคือความไม่ประมาทไว้ได้ ก็ฉันนั้น”{๓๘๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

บุคคลปรารถนาซึ่งอายุ ความไม่มีโรค วรรณะ ผิวพรรณ ความเกิดในตระกูลสูง และความยินดีโอฬารยิ่ง ๆ

ขึ้นไป พึงบำเพ็ญความไม่ประมาทไว้เถิด บัณฑิตทั้งหลาย สรรเสริญความไม่ประมาทในการบำเพ็ญบุญทั้งหลาย

บัณฑิตผู้ไม่ประมาทย่อมคว้าประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ คือ ประโยชน์ในภพนี้และประโยชน์ในภพหน้า เพราะรู้ถึงประโยชน์ทั้งสอง ผู้มีปัญญาจึงได้นามว่าบัณฑิต

๘. กัลยาณมิตตสูตร

ว่าด้วยผู้ต้องการโภคสมบัติต้องไม่ประมาท

{๓๘๑} [๑๒๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เมื่อข้าพระองค์หลับพักผ่อนอยู่ในที่รโหฐาน ได้เกิดความคิดในใจขึ้นมาอย่างนี้ว่า ‘ธรรม ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้วนั้นแล สำหรับผู้ที่มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ไม่ใช่สำหรับผู้ที่มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีจิตน้อมไปในคนชั่ว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ข้อนี้เป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ข้อนี้เป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ธรรมที่อาตมภาพกล่าวดีแล้วนั้นแล สำหรับผู้ที่มีมิตรดี มิสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ไม่ใช่สำหรับคนที่มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีจิตน้อมไปในคนชั่ว

ดูก่อนมหาบพิตร สมัยหนึ่ง อาตมภาพอยู่ที่นิคมของเจ้าศากยะชื่อว่า นครกะ ในแคว้นสักกะ ครั้งนั้น อานนท์เข้าไปหาอาตมภาพถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้อภิวาทอาตมภาพแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กล่าวกะอาตมภาพว่า