๕. ทุติยสังคามวัตถุสูตร เล่ม ๑๕

๕. ทุติยสังคามวัตถุสูตร

ว่าด้วยความแพ้และความชนะ

{๓๗๒} [๑๒๖] ครั้งนั้นแล พระเจ้าอชาตศัตรูพระเจ้าแผ่นดินมคธผู้เป็นพระโอรสของพระนางเวเทหิทรงตระเตรียมจตุรงคินีเสนายกไปรุกรานพระเจ้าปเสนทิโกศลถึงแคว้นกาสี

พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทรงสดับข่าวว่าพระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรพระเจ้าแผ่นดินมคธ ทรงตระเตรียมจตุรงคินีเสนายกมารุกรานเราถึงแคว้นกาสี ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลจึงทรงจัดจตุรงคินีเสนายกออกไปประจัญหน้ากับพระเจ้าแผ่นดินมคธอชาตศัตรูเวเทหิบุตรที่แคว้นกาสีเอง

{๓๗๓} ครั้งนั้น พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรกับพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงทำสงครามกันแล้ว ก็แลในสงครามครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงชนะพระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตร และทรงจับพระพระเจ้าอชาตศัตรูได้ทั้งเป็น

ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้มีพระดำริว่า “ถึงแม้พระเจ้าอชาศัตรูเวเทหิบุตรนี้จะประทุษร้ายเราผู้มิได้ประทุษร้าย แต่เธอก็ยังเป็นพระภาคิไนยของเรา อย่ากระนั้นเลย เราควรยึดพลช้าง พลม้า พลรถ และพลราบของเธอไว้ทั้งหมดแล้วปล่อยเธอไปทั้งเป็น”

ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงยึดพลช้าง พลม้า พลรถ และพลราบของพระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรไว้ทั้งหมดแล้วทรงปล่อยพระองค์ไปทั้งเป็น

{๓๗๔} ครั้งนั้นแล ภิกษุเป็นจำนวนมากครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตไปในพระนครสาวัตถี กลับจากบิณฑบาตในเวลาภายหลังฉันภัตตาหารแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลเล่าเรื่องแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรทรงตระเตรียม

จตุรงคินีเสนายกมารุกรานพระเจ้าปเสนทิโกศลถึงแคว้นกาสี พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทรงสดับข่าวว่าพระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรทรงตระเตรียมจตุรงคินีเสนา ยกมารุกรานถึงแคว้นกาสี ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลจึงจัดจตุรงคินีเสนายกออกไปประจัญหน้ากับพระเจ้าแผ่นดินอชาตศัตรูเวเทหิบุตรที่แคว้นกาสีเอง ครั้งนั้น พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรกับพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงทำสงครามกันแล้ว ก็แลในสงครามครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงชนะพระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรและทรงจับพระเจ้าอชาตศัตรูได้ทั้งเป็น ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้มีพระดำริว่า ‘ถึงแม้พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรนี้จะประทุษร้ายเราผู้มิได้ประทุษร้าย แต่เธอก็เป็นพระภาคิไนยของเรา อย่ากระนั้นเลยเราควรยึดพลช้าง พลม้า พลรถ และพลราบของเธอไว้ทั้งหมดแล้วปล่อยเธอไปทั้งเป็น’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนที่โกศลทรงยึดพลช้าง พลม้า พลรถ และพลราบของพระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรไว้ทั้งหมดแล้วทรงปล่อยพระเจ้าชาตศัตรูไปทั้งเป็น”{๓๗๕} ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนี้แล้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

นรชนชื่อว่าปล้นเขาชั่วขณะที่ปล้นสำเร็จ แต่เมื่อใดคนอื่นเขามาปล้นบ้าง เมื่อนั้น นรชนนั้นก็จะถูกปล้นเอาบ้าง

เพราะคนเขลาย่อมสำคัญเหตุผลผิดไป ตราบเท่าที่บาปยังไม่ให้ผล แต่พอบาปให้ผลเมื่อใด คนเขลาย่อม ประสพทุกข์เมื่อนั้น

ผู้ฆ่าย่อมได้รับการฆ่าตอบ ผู้ชนะย่อมได้รับการชนะตอบ ผู้ด่าย่อมได้รับการด่าตอบ ผู้โกรธเกรี้ยวย่อมได้รับความโกรธเกรี้ยวตอบ ดังนั้น ผู้ปล้นเขาจึงถูกเขาปล้นเอาบ้างตามวงเวียนแห่งกรรม

๖. มัลลิกาสูตร

ว่าด้วยแม่ดีย่อมมีลูกดี

{๓๗๖} [๑๒๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ขณะนั้น ราชบุรุษคนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระเจ้าปเสนทิโกศลถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กระซิบกราบทูลว่า “ขอเดชะ พระนางมัลลิกาเทวีมีพระประสูติกาลเป็นพระธิดา พระพุทธเจ้าข้า”

เมื่อราชบุรุษกระซิบจบแล้ว พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงรู้สึกไม่พอพระทัยแล้ว

{๓๗๗} ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่าพระเจ้าปเสนทิโกศลไม่พอพระทัย จึงได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

ดูก่อนมหาบพิตรผู้ใหญ่ยิ่งกว่าปวงชน แท้จริง สตรีบางคนก็เป็นผู้ประเสริฐได้ ขอมหาบพิตรทรงชุบเลี้ยงไว้เถิด สตรีที่มีปัญญา มีศีล ปฏิบัติแม่ผัวพ่อผัวดังเทวดาปรนนิบัติสามีดี บุตรที่เกิดจากสตรีนั้นย่อมเป็นคนแกล้วกล้า เป็นเจ้าแห่งทิศได้ บุตรของภรรยาผู้มีคุณสมบัติเช่นนี้แม้ราชสมบัติก็ครอบครองได้