๒. สมิทธิสูตร เล่ม ๑๕

ผู้ใดได้เห็นทุกข์ซึ่งมีกามเป็นต้นเหตุแล้ว ไฉนผู้นั้นยัง จะน้อมใจไปในกามอีกเล่า บุคคลทราบอุปธิว่าเป็นเครื่อง ข้องในโลกแล้ว พึงศึกษาเพื่อกำจัดอุปธินั้นเสีย

๒. สมิทธิสูตร

ว่าด้วยพระสมิทธิถูกมารขู่

{๔๘๒} [๑๕๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นครศิลาวดี แคว้นสักกะ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระสมิทธิเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน อยู่ในที่ใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้า

ครั้งนั้นแล ท่านพระสมิทธิผู้หลีกเร้นในที่ลับ มีความปริวิตกแห่งใจเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า “เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้พระอรหันต์ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบเป็นพระศาสดา เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้บวชในพระธรรมวินัยอันพระศาสดาตรัสดีแล้วอย่างนี้ เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้ท่านผู้มีศีลมีกัลยาณธรรมเป็นเพื่อนร่วมพรหมจรรย์”{๔๘๓} ขณะนั้นแล มารผู้มีใจบาปทราบความปริวิตกแห่งใจของท่านพระสมิทธิด้วยจิตแล้วจึงเข้าไปหาท่านพระสมิทธิถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ร้องเสียงดังพิลึกน่าสะพึงกลัวประดุจแผ่นดินจะถล่มในที่ใกล้ท่านพระสมิทธิ

{๔๘๔} ลำดับนั้น ท่านพระสมิทธิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ข้าพระองค์ เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน อยู่ในที่ใกล้พระองค์พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่ลับได้มีความปริวิตกแห่งใจเกิดขึ้น

อย่างนี้ว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้พระอรหันต์ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบเป็นพระศาสดา เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้บวชในพระธรรมวินัยอันพระศาสดาตรัสดีแล้วอย่างนี้ เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เราได้ท่านผู้มีศีลมีกัลยาณธรรมเป็นเพื่อนร่วมพรหมจรรย์’ ขณะนั้น ก็ได้มีเสียงดังพิลึกน่าสะพึงกลัวประดุจแผ่นดินจะถล่ม เกิดขึ้นในที่ใกล้ข้าพระองค์”{๔๘๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สมิทธิ นั่นไม่ใช่แผ่นดินจะถล่ม นั่นเป็นมารผู้มีใจบาป มาเพื่อทำให้ปัญญาเธอมืดมน เธอจงไปเถิด สมิทธิ จงเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน อยู่ในที่นั้นตามเดิมเถิด”

ท่านพระสมิทธิรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

{๔๘๖} แม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระสมิทธิก็เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน อยู่ในที่นั้นแล้ว แม้ในครั้งที่ ๒ ท่านพระสมิทธิอยู่ในที่ลับก็ได้มีความปริวิตกแห่งใจเกิดขึ้นอย่างนี้... แม้ในครั้งที่ ๒ มารผู้มีใจบาปก็ทราบความปริวิตกแห่งใจของท่านพระสมิทธิด้วยจิตแล้ว ได้ส่งเสียงดังพิลึกน่า สะพึงกลัวประดุจแผ่นดินจะถล่มในที่ใกล้ท่านพระสมิทธิ{๔๘๗} ลำดับนั้น ท่านพระสมิทธิทราบว่า “ผู้นี้เป็นมารผู้มีใจบาป” จึงกล่าวกะมารผู้มีใจบาปนั้นด้วยคาถาว่า

เราหลีกออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา สติและปัญญาของเราเราก็รู้แล้ว ทั้งจิตของเราก็ตั้งมั่นดีแล้ว ถึงท่านจะบันดาลรูปร่างให้น่ากลัวปานใด ก็ไม่ทำให้เราหวั่นไหวได้ดอก

ลำดับนั้น มารผู้มีใจบาปรู้ว่า “ภิกษุสมิทธิรู้จักเรา” จึงเป็นทุกข์ เสียใจ ได้อันตรธานไปในที่นั้นนั่นเอง

๓. โคธิกสูตร

ว่าด้วยพระโคธิกะกระทำอัตตวินิบาตปรินิพพาน

{๔๘๘} [๑๕๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มัพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยี่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้น ท่านพระโคธิกะอยู่ที่กาลศิลาข้างภูเขาอิสิคิลิ{๔๘๙} ครั้งนั้นแล ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ได้สัมผัสเจโตวิมุตติอันเป็นโลกิยะ แล้ว ภายหลังท่านพระโคธิกะได้เสื่อมจากเจโตวิมุตติอันเป็นโลกีย์นั้นแม้ครั้งที่ ๒ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ก็ได้สัมผัสเจโตวิมุตติอันเป็นโลกิยะอีก แม้ในครั้งที่ ๒ ก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติอันเป็นโลกิยะนั้นแม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ก็ได้สัมผัสเจโตวิมุตติอันเป็นโลกิยะอีก แม้ในครั้งที่ ๓ ก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติอันเป็นโลกิยะนั้นแม้ครั้งที่ ๔ ท่านพระโคธิกะเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ก็ได้สัมผัสเจโตวิมุตติอันเป็นโลกิยะอีก แม้ในครั้งที่ ๔ ก็เสื่อมจากเจโตวิมุตติอันเป็นโลกิยะนั้น