๑๐. เถรนามสูตร เล่ม ๑๖

{๗๑๔} ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามท่านพระติสสะว่า “ดูก่อนติสสะ ไฉนหนอเธอจึงมานั่งเป็นทุกข์ เสียใจ ฟูมฟายนํ้าตาอยู่”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลายได้ใช้วาจาดุจปฏักทิ่มแทงข้าพระองค์”“จริงอย่างนั้น ติสสะ เธอว่าเขาข้างเดียว แต่เธอไม่อดทนต่อถ้อยคำ

การที่พอเอาแต่ว่าเขาข้างเดียว แต่ไม่อดทนต่อถ้อยคำบ้างนั้นไม่สมควรแก่

เธอผู้เป็นกุลบุตรที่ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาเลย แต่การ

ที่เธอว่าเขาด้วย อดทนต่อถ้อยคำได้ด้วยนั่นแล จึงจะสมควรแก่เธอผู้เป็นกุลบุตรที่ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา”

{๗๑๕}พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว

จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

เธอโกรธทำไมหนอ เธออย่าโกรธ ติสสะ เธอไม่โกรธ ได้

จะดีกว่า แท้จริง บุคคลย่อมประพฤติพรหมจรรย์เพื่อ กำจัด

ความโกรธ ความถือตัว และความลบหลู่คุณท่าน (๙)

๑๐. เถรนามกสูตร

ว่าด้วยภิกษุชื่อว่าเถระ

{๗๑๖}[๒๔๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ สมัยนั้นแลภิกษุรูปหนึ่งมีชื่อว่าเถระ ชอบอยู่ผู้เดียว และมีปกติสรรเสริญคุณของการอยู่

ผู้เดียว เข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านผู้เดียว เดินกลับก็ผู้เดียว นั่งในที่ลับ

ก็ผู้เดียว และอธิษฐานจงกรมก็ผู้เดียว ครั้งนั้นแล ภิกษุมากด้วยกันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้วแล้วได้กราบทูลพระผู้มี

พระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ขอประทานพระวโรกาสเถิดพระพุทธเจ้าข้า ภิกษุรูปหนึ่งมีชื่อว่าเถระ ชอบอยู่ผู้เดียวและมีปกติสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียว”

{๗๑๗}ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุรปหนึ่งมารับสั่งว่า“มานี่แน่ะภิกษุ เธอจงไปบอกภิกษุชื่อเถระตามคำของเราว่า “พระศาสดารับสั่งหา” ภิกษุนั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วเข้าไปหาท่านพระเถระถึงที่อยู่ ครั้นแล้ว ได้กล่าวว่า “อาวุโส พระศาสดารับสั่งให้หาท่าน” ท่านพระเถระรับคำภิกษุนั้น

แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคม

พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า

{๗๑๘}“ดูก่อนเถระ ทราบมาว่าเธอชอบอยู่ผู้เดียวและมี

ปกติสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียว จริงหรือ”

พระเถระกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนเถระ ก็เธอชอบอยู่ผู้เดียวและมีปกติสรรเสริญคุณของการอยู่

ผู้เดียวอย่างไรเล่า”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้มีว่า ข้าพระองค์เข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านผู้เดียว เดินกลับก็ผู้เดียว นั่งในที่ลับก็ผู้เดียว และอธิษฐานจงกรมก็ผู้เดียว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ชอบอยู่ผู้เดียวและมีปกติสรรเสริญคุณของการอยู่ผู้เดียวอย่างนี้แล”

{๗๑๙}“ดูก่อนเถระ การอยู่ผู้เดียวนั้นมีอยู่จริง เราจะกล่าวว่าไม่มีก็หาไม่

ดูก่อนเถระ เออก็การอยู่ผู้เดียวของเธอจะเป็นอันบริบูรณ์โดยพิสดารโดย

ประการใด เธอจงตั้งใจฟังประการนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง”

ท่านพระเถระทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้า

ได้ตรัสดังนี้ว่า

{๗๒๐}“ดูก่อนเถระ ก็การอยู่ผู้เดียวจะเป็นอันบริบูรณ์โดยพิสดารได้อย่างไร

เล่า ดูก่อนเถระ ในข้อนี้ สิ่งใดล่วงไปแล้ว สิ่งนั้นก็ละได้แล้ว สิ่งใดยังไม่มาถึง

สิ่งนั้นก็สละคืนเสีย ฉันทราคะในการได้อัตภาพที่เป็นปัจจุบันก็ถูกกำจัดแล้วด้วยดี การอยู่ผู้เดียวจะเป็นอันบริบูรณ์โดยพิสดารอย่างนี้แล”

{๗๒๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้วจึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

นรชนผู้ครอบงำขันธ์ อายตนะ ธาตุ และไตรภพทั้งหมดได้

ผู้รู้แจ้งเบญจขันธ์เป็นต้นทั้งหมด ผู้มีปัญญาดี ผู้

ไม่แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง ผู้ละสิ่งทั้งปวงเสียได้ ผู้

หลุดพ้นได้แล้วในเพราะธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา เราเรียกว่า

'ปกติอยู่ผู้เดียว' (๑๐)

๑๑. มหากัปปินสูตร

ว่าด้วยพระมหากัปปินะ

{๗๒๒}[๒๔๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัปปินะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

{๗๒๓}พระผู้มีพระภาคเจ้า

ได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัปปินะกำลังมาแต่ไกล จึงตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นภิกษุรูปร่างสูงโปร่ง จมูกโด่งที่กำลังเดินมานั่นไหม”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เห็น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นแลมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก แต่

ไม่ง่ายที่เธอจะได้สมาบัติที่เธอยังไม่เคยเข้ามาก่อน เธอทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการได้ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่”