๑๐. สมณพราหมณสูตร ที่ ๓ เล่ม ๑๖

๑๐. ตติยสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยความเป็นสมณะเป็นพราหมณ์ สูตรที่ ๓

{๔๑๙}[๑๒๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือ

พราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้จักปฐวีธาตุ เหตุเกิดแห่งปฐวีธาตุ ความดับ

แห่งปฐวีธาตุ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งปฐวีธาตุ ไม่รู้จักอาโปธาตุ ... ไม่รู้จักเตโชธาตุ ... ไม่รู้จักวาโยธาตุ เหตุเกิดแห่งวาโยธาตุ ความดับแห่งวาโยธาตุข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวาโยธาตุ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ หาได้ไม่

และท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะ

หรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้

{๔๒๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งย่อม

รู้จักปฐวีธาตุ เหตุเกิดแห่งปฐวีธาตุ ความดับแห่งปฐวีธาตุ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งปฐวีธาตุ ย่อมรู้จักอาโปธาตุ ... ย่อมรู้จักเตโชธาตุ ... ย่อมรู้จักวาโยธาตุ เหตุเกิดแห่งวาโยธาตุ ความดับแห่งวาโยธาตุ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวาโยธาตุ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมสมมติว่าเป็นสมณะ

ในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ได้ และท่านผู้มีอายุ

เหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้” (๑๐)

จบ จตุตถวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. จตุธาตุสูตร ๒. ปุพเพสัมโพธสูตร

๓. อจริงสูตร ๔. โนเจทังสูตร

๕. เอกันตทุกขสูตร ๖. อภินันทสูตร

๗. อุปปาทสูตร ๘. สมณพราหมณสูตร

๙. ทุติยสมณพราหมณสูตร ๑๐. ตติยสมณพราหมณสูตร

จบ ธาตุสังยุต

๔. อนมตัคคสังยุต

๑. ปฐมวรรค

๑. ติณกัฎฐสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาด้วยหญ้าและไม้

{๔๒๑}[๑๒๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้สำหรับเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ

{๔๒๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษตัดหญ้า ไม้ กิ่งไม้ ใบไม้ในชมพูทวีปนั้นแล้วรวมกองไว้ ครั้นแล้วมัดไว้เป็นมัด ๆ ละ ๔ นิ้ววางไว้สมมติ

ว่า ‘นี้เป็นแม่เรา นี้เป็นแม่ของแม่เรา’ โดยลำดับ แม่ของแม่บุรุษนั้นยัง

ไม่สิ้นสุดไปเลย แต่ว่าหญ้า ไม้ กิ่งไม้ ใบไม้ในชมพูทวีปนี้พึงหมดสิ้นไปเสียก่อน ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ เธอทั้งหลายได้เสวยทุกข์ได้เสวยความเผ็ดร้อน ได้เสวยความพินาศ ได้เพิ่มพูนป่าช้ากันมาตลอดกาล