๔. กุลูปกสูตร เล่ม ๑๖

คนทั้งหลายพึงฟังธรรมของเรา ก็แลครั้นฟังแล้วจะพึงรู้ทั่วถึงธรรม ก็แล

ครั้นรู้ทั่วถึงแล้ว จะพึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น, ดังนี้แล้วแสดงธรรมแก่ผู้อื่น สรุปว่า เธออาศัยความที่พระธรรมเป็นธรรมอันดีแสดงธรรมแก่ผู้อื่น

อาศัยความกรุณาจึงแสดงธรรมแก่ผู้อื่น อาศัยความเอ็นดูจึงแสดงธรรม

แก่ผู้อื่น อาศัยความอนุเคราะห์จึงแสดงธรรมแก่ผู้อื่น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักกล่าวสอนเธอทั้งหลายตามอย่างกัสสปะ หรือผู้ใดพึงเป็นเช่นกัสสปะ เราก็จักกล่าวสอนให้ประพฤติตามผู้นั้น ก็แลเธอทั้งหลายได้รับโอวาทแล้ว พึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้นอันเกิด” (๓)

๔. กุลูปกสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้ควรและไม่ควรเข้าถึงตระกูล

{๔๗๔}[๑๔๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุเช่นไรสมควรเข้าถึงตระกูล

ภิกษุเช่นไรไม่สมควรเข้าถึงตระกูล

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

{๔๗๕}พระผู้พระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ขอชนทั้งหลายจงให้แก่เราเท่านั้น อย่าได้ไม่ให้เลยจงให้แก่เรามาก อย่าให้น้อยเลย จงให้เราแต่ของที่ประณีตเท่านั้น อย่าให้ของที่เศร้าหมองเลย จงให้เราเร็วพลันทีเดียว อย่าให้ข้าเลย จงให้เราโดยเคารพทีเดียว อย่าให้โดยไม่เคารพเลย, ดังนี้แล้วเข้าไปสู่ตระกูล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้เข้าไปสู่ตระกูล คนทั้งหลายไม่ให้

ภิกษุย่อมอึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมเสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการ

ที่เขาไม่ให้นั้น ถ้าชนทั้งหลายให้น้อย ไม่ให้มาก ... ให้ของที่เศร้าหมอง ไม่

ให้ของที่ประณีต ให้ช้า ไม่ให้เร็ว ภิกษุย่อมอึดอัดเพราะข้อนั้น เธอ

ย่อมเสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น ถ้าคนทั้งหลายให้โดยไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ ภิกษุย่อมอึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมเสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเห็นปานนี้แลไม่ควรเป็นผู้เข้าถึงตระกูล

{๔๗๖}ส่วนภิกษุใดแลมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘การที่ว่า ‘ขอชนทั้งหลายจงให้แก่เราเท่านั้น อย่าได้ไม่ให้เลย จงให้แก่เรามาก อย่าให้น้อยเลย จงให้เราแต่ของที่ประณีตเท่านั้น อย่าให้ของที่เศร้าหมองเลย จงให้เราเร็วพลันทีเดียวอย่าให้ช้าเลย จงให้เราโดยเคารพทีเดียว อย่าให้โดยไม่เคารพเลย’ ดังนี้นั้นจะพึงได้ในเรื่องนี้แต่ที่ไหนกันเล่า’ ดังนี้แล้วเข้าไปสู่ตระกูล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้เข้าไปสู่ตระกูล คนทั้งหลายไม่ให้ภิกษุย่อมไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น ถ้าคนทั้งหลายให้น้อย ไม่ให้มาก ภิกษุย่อมไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น คนทั้งหลายให้สิ่งที่เศร้าหมอง ไม่ให้สิ่งที่ประณีต ... ให้ช้า ไม่ให้เร็วภิกษุย่อมไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น คนทั้งหลายให้โดยไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ ภิกษุย่อม

ไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมเสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขา

ไม่ให้นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเห็นปานนี้แลควรเป็นผู้เข้าถึงตระกูล

{๔๗๗}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัสสปะก็มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘การที่ว่า ‘ขอชนทั้งหลายจงให้แก่เราเท่านั้น อย่าได้ไม่ให้เลย จงให้แก่เรามาก อย่าให้น้อยเลย... อย่าให้โดยไม่เคารพเลย’ ดังนี้นั้นจะพึงได้ในเรื่องนี้แต่ที่ไหนกันเล่า’ ดังนี้

แล้วเข้าไปสู่ตระกูล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อกัสสปะมีความคิดอย่างนี้

เข้าไปสู่ตระกูล คนทั้งหลายไม่ให้ กัสสปะก็ไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อม

ไม่เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น ถ้าคนทั้งหลายให้น้อยไม่ให้มาก กัสสปะก็ไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมี

สาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น คนทั้งหลายให้สิ่งที่เศร้าหมอง ไม่ให้สิ่งที่

ประณีต ... ให้ช้า ไม่ให้เร็ว กัสสปะก็ไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่

เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น คนทั้งหลายให้โดย

ไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ กัสสปะก็ไม่อึดอัดเพราะข้อนั้น เธอย่อมไม่เสวยทุกขโทมนัสซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่เขาไม่ให้นั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักกล่าวสอนเธอทั้งหลายตามกัสสปะ หรือ

ผู้ใดจะพึงเป็นเช่นกัสสปะ เราจักกล่าวสอนให้ประพฤติตามผู้นั้น เธอทั้งหลายเมื่อได้รับโอวาทแล้ว พึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้นกันเถิด” (๔)

๕. ชิณณสูตร

ว่าด้วยพระมหากัสสปเถระชราภาพ

{๔๗๘}[๑๔๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน ใกล้

พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระมหากัสสปะนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

{๔๗๙}“ดูก่อนกัสสปะ บัดนี้เธอชราภาพแล้ว ผ้าป่านบังสุกุลเหล่านี้ของเธอหนัก ใช้มาจนเก่าแล้ว เพราะเหตุนั้นแล เธอจงทรงผ้าคฤหบดีจีวร จงขบฉันโภชนะที่เขานิมนต์ และจงอยู่ในที่ใกล้ ๆ เราเถิด”