๔. กุลูปกสูตร เล่ม ๑๖

สาวตฺถิยํ วิหรติ... ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว : กถํรูโป ภิกฺขุ อรหติ กุลูปโก โหตุํ, กถํรูโป ภิกฺขุ น อรหติ กุลูปโก โหตุนฺติ ? ภควํมูลกา โน ภนฺเต ธมฺมา ฯเปฯ ภควา เอตทโวจ :-

โย หิ โกจิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ “เทนฺตุเยว เม มา นาทํสุ, พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ มา โถกํ, ปณีตญฺเญว เม เทนฺตุ มา ลูขํ, สีฆญฺเญว เม เทนฺตุ มา ทนฺธํ, สกฺกจฺจญฺเญว เม เทนฺตุ มา อสกฺกจฺจนฺ”ติ. ตสฺส เจ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน เอวํจิตฺตสฺส กุลานิ อุปสงฺกมโต น เทนฺติ, เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ. โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โถกํ เทนฺติ โน พหุกํ ฯเปฯ ลูขํ เทนฺติ โน ปณีตํ, ทนฺธํ เทนฺติ โน สีฆํ, เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ. โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. อสกฺกจฺจํ เทนฺติ โน สกฺกจฺจํ, เตน ภิกฺขุ สนฺทียติ. โส ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. เอวรูโป โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ น อรหติ กูลูปโก โหตุํ.

โย จ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ “ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา ปรกุเลสุ, เทนฺตุเยว เม มา นาทํสุ, พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ มา โถกํ, ปณีตญฺเญว เม เทนฺตุ มา ลูขํ, ทีฆญฺเญว เม เทนฺตุ มา ทนฺธํ, สกฺกจฺจญฺเญว เม เทนฺตุ มา อสกฺกจฺจนฺ”ติ. ตสฺส เจ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน เอวํจิตฺตสฺส กุลานิ อุปสงฺกมโต น เทนฺติ, เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โถกํ เทนฺติ โน พหุกํ, เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ลูขํ เทนฺติ โน ปณีตํ... ทนฺธํ เทนฺติ โน สีฆํ, เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ.

อสกฺกจฺจํ เทนฺติ โน สกฺกจฺจํ, เตน ภิกฺขุ น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. เอวรูโป โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ อรหติ กุลูปโก โหตุํ. กสฺสโป ภิกฺขเว เอวํจิตฺโต กุลานิ อุปสงฺกมติ “ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา ปรกุเลสุ, เทนฺตุเยว เม มา นาทํสุ, พหุกญฺเญว เม เทนฺตุ มา โถกํ ฯเปฯ น เทนฺติ, เตน กสฺสโป น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. โถกํ เทนฺติ โน พหุกํ, เตน กสฺสโป น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ลูขํ เทนฺติ โน ปณีตํ, เตน กสฺสโป น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ทนฺธํ เทนฺติ โน สีฆํ, เตน กสฺสโป น สนฺทียติ, โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. อสกฺกจฺจํ เทนฺติ โน สกฺกจฺจํ, เตน กสฺสโป น สนฺทียติ. โส น ตโตนิทานํ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. กสฺสเปน วา หิ โว ภิกฺขเว โอวทิสฺสามิ โย วา ปนสฺส กสฺสปสทิโส, โอวทิเตหิ จ ปน โว ตถตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ. จตุตฺถํ.

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ...

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ภิกษุเช่นไร สมควรเข้าไปสู่ตระกูล ภิกษุเช่นไรไม่สมควรเข้าไปสู่ตระกูล”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาค เป็นหลัก” ฯลฯ

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ขอชนทั้งหลายจงให้ เราเท่านั้น อย่าได้ไม่ให้เลย จงให้เรามาก ๆ อย่าให้น้อย จงให้ของประณีตแก่เราเท่านั้น อย่าให้ของเศร้าหมอง จงรีบให้เรา อย่าให้ช้า จงให้เราโดยเคารพ อย่าให้โดยไม่ เคารพ’ จึงเข้าไปสู่ตระกูล เมื่อภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้เข้าไปสู่ตระกูล ชนทั้งหลาย ไม่ให้ ภิกษุจึงอึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอเสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้น ชนทั้งหลาย ให้น้อย ไม่ให้มาก ฯลฯ ให้ของเศร้าหมอง ไม่ให้ของประณีต ให้ช้า ไม่ให้เร็ว ภิกษุจึงอึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอเสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้น ชนทั้งหลายให้โดยไม่ เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ ภิกษุจึงอึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอเสวยทุกข์โทมนัส เพราะสาเหตุนั้น

ภิกษุเช่นนี้ไม่สมควรเข้าไปสู่ตระกูล

ส่วนภิกษุรูปใดรูปหนึ่งมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เราพึงได้ปัจจัย ๔ ในตระกูล อื่น ๆ แต่ที่ไหน ขอชนทั้งหลายจงให้เราเท่านั้น อย่าได้ไม่ให้เลย จงให้เรามาก ๆ อย่าให้น้อย จงให้ของประณีตแก่เราเท่านั้น อย่าให้ของเศร้าหมอง จงรีบให้เรา อย่าให้ช้า จงให้เราโดยเคารพ อย่าให้โดยไม่เคารพ’ จึงเข้าไปสู่ตระกูล ถ้าเมื่อ ภิกษุนั้นมีความคิดอย่างนี้เข้าไปสู่ตระกูล ชนทั้งหลายไม่ให้ ภิกษุไม่อึดอัดเพราะ สาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้น ชนทั้งหลายให้น้อย ไม่ให้มาก ภิกษุจึงไม่อึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้น ชนทั้งหลาย ให้ของเศร้าหมอง ไม่ให้ของประณีต ... ให้ช้า ไม่ให้เร็ว ภิกษุไม่อึดอัดเพราะ สาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้น ชนทั้งหลายให้โดยไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ ภิกษุไม่อึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้นภิกษุเช่นนี้สมควรเข้าไปสู่ตระกูล

กัสสปะมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เราพึงได้ปัจจัย ๔ ในตระกูลอื่น ๆ แต่ที่ไหน ขอชนทั้งหลายจงให้เราเท่านั้น อย่าได้ไม่ให้เลย จงให้เรามาก ๆ อย่าให้น้อย’ ฯลฯ จึงเข้าไปสู่ตระกูล ชนทั้งหลายไม่ให้ กัสสปะไม่อึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอไม่เสวย ทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้น ชนทั้งหลายให้น้อย ไม่ให้มาก กัสสปะไม่อึดอัดเพราะ สาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้น ชนทั้งหลายให้ของเศร้าหมอง ไม่ให้ของประณีต กัสสปะไม่อึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัส ชนทั้งหลาย ให้ช้า ไม่ให้เร็ว กัสสปะไม่อึดอัดเพราะสาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัสเพราะ สาเหตุนั้น ชนทั้งหลายให้โดยไม่เคารพ ไม่ให้โดยเคารพ กัสสปะไม่อึดอัดเพราะ สาเหตุนั้น เธอไม่เสวยทุกข์โทมนัสเพราะสาเหตุนั้นภิกษุทั้งหลาย เราจักกล่าวสอนเธอทั้งหลายให้(ประพฤติ)ตามกัสสปะ หรือผู้ ใดพึงเป็นเช่นกัสสปะ เราจักกล่าวสอนให้ประพฤติตามผู้นั้น และเธอทั้งหลายผู้ได้รับ โอวาทแล้วพึงปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้น”

กุลูปกสูตรที่ ๔ จบ