๙. โกฏฐิตสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๗

๙. ทุติยโกฏฐิตสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรถามปัญหาพระมหาโกฏฐิตะ สูตรที่ ๒

{๓๓๐} [๑๓๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครพาราณสี

ท่านพระสารีบุตรนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระมหาโกฏฐิตะว่า “ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘อวิชชา อวิชชา’ ดังนี้ อวิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งเวทนา... แห่งสัญญา... แห่งสังขาร... แห่งวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘อวิชชา’ และบุคคลเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”{๓๓๑} เมื่อท่านพระมหาโกฏฐิตะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้ถามต่อไปว่า “ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘วิชชา วิชชา’ ดังนี้ วิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วในพระธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งเวทนา... แห่งสัญญา... แห่งสังขาร... แห่งวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘วิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”

๑๐. ตติยโกฏฐิตสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรถามปัญหาพระมหาโกฏฐิตะ สูตรที่ ๓

{๓๓๒} [๑๓๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครพาราณสี

ท่านพระสารีบุตรนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระมหาโกฏฐิตะว่า “ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘อวิชชา อวิชชา’ ดังนี้ อวิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะกล่าวว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา... ซึ่งสัญญา... ซึ่งสังขาร... ซึ่งวิญญาณ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘อวิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชา ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”{๓๓๓} เมื่อท่านพระมหาโกฏฐิตะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้ถามต่อไปว่า “ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘วิชชา วิชชา’ ดังนี้ วิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วในพระธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา... ซึ่งสัญญา... ซึ่งสังขาร... ซึ่งวิญญาณ ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ