๑๐. โกฏฐิตสูตร ที่ ๓ เล่ม ๑๗

๑๐. ตติยโกฏฐิตสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรถามปัญหาพระมหาโกฏฐิตะ สูตรที่ ๓

{๓๓๒} [๑๓๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครพาราณสี

ท่านพระสารีบุตรนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระมหาโกฏฐิตะว่า “ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘อวิชชา อวิชชา’ ดังนี้ อวิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะกล่าวว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา... ซึ่งสัญญา... ซึ่งสังขาร... ซึ่งวิญญาณ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘อวิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชา ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”{๓๓๓} เมื่อท่านพระมหาโกฏฐิตะกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้ถามต่อไปว่า “ดูก่อนท่านโกฏฐิตะ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘วิชชา วิชชา’ ดังนี้ วิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วในพระธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา... ซึ่งสัญญา... ซึ่งสังขาร... ซึ่งวิญญาณ ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ

ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้เรียกว่า ‘วิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชา ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล”

จบ อวิชชาวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สมุทยธัมมสูตร ๒. ทุติยสมุทยธัมมสูตร

๓. ตติยสมุทยธัมมสูตร ๔. อัสสาทสูตร

๕. ทุติยอัสสาทสูตร ๖. สมุทยธัมมสูตร

๗. ทุติยสมุทยธัมมสูตร ๘. โกฏฐิตสูตร

๙. ทุติยโกฏฐิตสูตร ๑๐. ตติยโกฏฐิตสูตร

๔. กุกกุฬวรรค

๑. กุกกุฬสูตร

ว่าด้วยขันธ์ ๕ เป็นของร้อน

{๓๓๔} [๑๓๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นของร้อน เวทนาเป็นของร้อน สัญญาเป็นของร้อน สังขารเป็นของร้อน วิญญาณเป็นของร้อน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในรูป ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในเวทนา ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในสัญญา ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในสังขาร ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จึงหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๒. อนิจจสูตร

ว่าด้วยการละฉันทะในสิ่งที่เป็นอนิจจัง

{๓๓๕} [๑๓๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง เธอทั้งหลายพึงละฉันทะในสิ่งนั้นเสีย ก็อะไรเล่าเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง รูปเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง เธอทั้งหลายพึงละฉันทะในรูปนั้นเสีย เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง เธอทั้งหลายพึงละฉันทะในวิญญาณนั้นเสีย”