๙. อนัตตเหตุสูตร เล่ม ๑๗

จากสิ่งที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า เวทนาไม่เที่ยง ... สัญญาไม่เที่ยง ... สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ... วิญญาณไม่เที่ยง แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเกิดขึ้นก็ไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เกิดจากสิ่งที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๘. สเหตุทุกขสูตร

ว่าด้วยความเป็นทุกข์แห่งเหตุปัจจัย

{๔๖} [๑๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นทุกข์ แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้รูปเกิดขึ้นก็เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปที่เกิดจากสิ่งที่เป็นทุกข์จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า เวทนาเป็นทุกข์ ... สัญญาเป็นทุกข์ ... สังขารทั้งหลายเป็นทุกข์ ... วิญญาณเป็นทุกข์ แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเกิดขึ้นก็เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เกิดจากสิ่งที่เป็นทุกข์จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ผู้เห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๙. สเหตุอนัตตสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนัตตาแห่งเหตุปัจจัย

{๔๗} [๒๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้รูปเกิดขึ้นก็เป็นอนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

รูปที่เกิดจากสิ่งที่เป็นอนัตตาจักเป็นอัตตาได้ที่ไหนเล่า เวทนาเป็นอนัตตา ... สัญญาเป็นอนัตตา ... สังขารทั้งหลายเป็นอนัตตา ... วิญญาณเป็นอนัตตา แม้เหตุแม้ปัจจัยที่ให้เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเกิดขึ้นก็เป็นอนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เกิดจากสิ่งที่เป็นอนัตตา จักเป็นอัตตาได้ที่ไหนเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๑๐ อานันทสูตร

ว่าด้วยความดับแห่งขันธ์ ๕

{๔๘} [๒๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความดับเรียกว่านิโรธ ความดับแห่งธรรมประเภทไหนแลจึงเรียกว่านิโรธ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ รูปเป็นของไม่เที่ยง ถูกปัจจัยปรุงแต่งขึ้นมา อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา ความดับแห่งรูปนั้นเรียกว่านิโรธ เวทนาไม่เที่ยง ... สัญญาไม่เที่ยง ... สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ... วิญญาณไม่เที่ยง ถูกปัจจัยปรุงแต่งขึ้นมา อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา ความดับแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นเรียกว่านิโรธ ดูก่อนอานนท์ ความดับแห่งธรรมเหล่านี้แล เรียกว่านิโรธ”

จบ อนิจจวรรคที่ ๒