๑. สมาธิสมาปัตติสูตร เล่ม ๑๗

๑๓. ฌานสังยุต

๑. สมาธิมูลกสมาปัตติสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิ

{๕๘๖} [๖๖๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการเข้าสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาด

ในการเข้าสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด เนยข้นเกิดจากนมส้ม เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส ในจำนวนนั้น หัวเนยใสกล่าวกันว่าเป็นเลิศ ฉันใด ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการเข้าสมาธิก็นับว่าเป็นผู้เลิศประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ฉันนั้นเหมือนกัน”

๒. สมาธิมูลกฐิติสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ

{๕๘๗} [๖๖๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในการดำรงอยูในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาด

ในการดำรงอยู่ในสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด เนยข้นเกิดจากนมส้ม เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส ในจำนวนนั้น หัวเนยใส กล่าวกันว่าเป็นเลิศ ฉันใด ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิก็นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน”