๕๕. วิญญาณอัปปัจจักขกัมมสูตร เล่ม ๑๗

{๕๘๒} เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ... “ดูก่อนวัจฉะ เพราะไม่ทำให้ประจักษ์ในเวทนา ...”

{๕๘๓} เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ... “ดูก่อนวัจฉะ เพราะไม่ทำให้ประจักษ์ในสัญญา ...”

{๕๘๔} เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ... “ดูก่อนวัจฉะ เพราะไม่ทำให้ประจักษ์ในสังขารทั้งหลาย”

๕๕. วิญญาณอัปปัจจักขกัมมสูตร

ว่าด้วยการไม่ทำให้ประจักษ์ในวิญญาณ

{๕๘๕} [๖๖๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนวัจฉะ เพราะไม่ทำให้ประจักษ์ในวิญญาณ ในเหตุเกิดแห่ง

วิญญาณ ในความดับแห่งวิญญาณ ในข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่ง

วิญญาณ จึงมีทิฏฐิหลายอย่างเหล่านี้เกิดขึ้นในโลกอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง‘โลกไม่เที่ยง’ บ้าง ‘โลกมีที่สุด’ บ้าง ‘โลกไม่มีที่สุด’ บ้าง ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ บ้าง ‘ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตาย ไปย่อมเกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง

ดูก่อนวัจฉะ ข้อนี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้ทิฏฐิหลายอย่างเหล่านี้

เกิดขึ้นในโลกว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง... ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”

จบ วัจฉโคตตสังยุต

รวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ

๑. รูปอัญญาณสูตร ๒. เวทนาอ้ญญาณสูตร

๓. สัญญาอัญญาณสูตร ๔. สังขารอัญญาณสูตร

๕. วิญญาณสัญญาณสูตร ๖-๑๐. รูปอทัสสนาทิสูตร ๕ สูตร

๑๑-๑๕. รูปอนภิสมยาทิสูตร ๕ สูตร

๑๖-๒๐. รูปอนนุโพธาทิสูตร ๕ สูตร

๒๑-๒๕. รูปอัปปฏิเวธาทิสูตร ๕ สูตร

๒๖-๓๐. รูปอสัลสักขณาทิสูตร ๕ สูตร

๓๑-๓๕. รูปอนุปลักขณาทิสูตร ๕ สูตร

๓๖-๔๐. รูปอสัมเปกขณาทิสูตร ๕ สูตร

๔๑-๔๕. รูปอัปปัจจเวกขณาทิสูตร ๕ สูตร

๔๖-๕๐. รูปอัปปัจจุปลักขณาทิสูตร ๕ สูตร

๕๑-๕๔. รูปอัปปัจจักขกัมมาทิสูตร ๕ สูตร

๕๕. วิญญาณอัปปัจจักขกัมมสูตร

๑๓. ฌานสังยุต

๑. สมาธิมูลกสมาปัตติสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิ

{๕๘๖} [๖๖๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการเข้าสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาด

ในการเข้าสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด เนยข้นเกิดจากนมส้ม เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส ในจำนวนนั้น หัวเนยใสกล่าวกันว่าเป็นเลิศ ฉันใด ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการเข้าสมาธิก็นับว่าเป็นผู้เลิศประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ฉันนั้นเหมือนกัน”