๔. กัลลิตสูตร เล่ม ๑๗

๓. สมาธิมูลกวุฏฐานสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการออกจากสมาธิ

{๕๘๘} [๖๖๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการออกจากสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการออกจากสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในการออกจากในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการออกสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในกำหนดองค์สมาธิและฉลาด

ในการออกจากสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โคนมส้มเกิดจากนมสด ...”

๔. สมาธิมูลกกัลลิตสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ

{๕๘๙} [๖๖๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาด

ในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โคนมส้มเกิดจากนมสด ...”

๕. สมาธิมูลกอารัมมณสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ

{๕๙๐} [๖๖๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมื ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ

(๒) บางคนฉลาดในอารมณ์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ