๑๑. ปภังคสูตร เล่ม ๑๗

{๖๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มูลเหตุแห่งทุกข์เป็นไฉน คือ ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ามูลเหตุแห่งทุกข์”

๑๑. ปภังคสูตร

ว่าด้วยภาวะที่แตกสลายกับไม่แตกสลาย

{๗๐} [๓๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงภาวะที่แตกสลายและภาวะที่ไม่แตกสลาย เธอทั้งหลายจงฟัง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเป็นภาวะที่แตกสลาย อะไรเป็นภาวะที่ไม่แตกสลาย รูปเป็นภาวะที่แตกสลาย ความดับ ความเข้าไประงับ ความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งรูปนั้น นี้เป็นภาวะที่ไม่แตกสลาย เวทนาเป็นภาวะที่แตกสลาย สัญญาเป็นภาวะที่แตกสลาย ... สังขารทั้งหลายเป็นภาวะที่แตกสลาย ... วิญญาณเป็นภาวะที่แตกสลาย ความดับ ความเข้าไประงับ ความตั้งอยู่ไม่ได้แห่งวิญญาณนั้น นี้เป็นภาวะที่ไม่แตกสลาย”

จบ ภารวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ภารสูตร ๒. ปริญญาสูตร

๓. ปริชานสูตร ๔. ฉันทราคสูตร

๕. ปฐมอัสสาทสูตร ๖. ทุติยอัสสาทสูตร

๗. ตติยอัสสาทสูตร ๘. อภินันทนสูตร

๙. อุปปาทสูตร ๑๐. อฆมูลสูตร

๑๑. ปภังคสูตร

๔. นตุมหากวรรค

๑. นตุมหากสูตร

ว่าด้วยการละขันธ์ ๕ อันไม่ใช่ของใคร

{๗๑} [๓๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย สิ่งนั้นเธอทั้งหลายจงละเสีย สิ่งที่เธอทั้งหลายละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย คือ รูปไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย รูปนั้นเธอทั้งหลายจงละเสีย รูปที่เธอทั้งหลายละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข เวทนาไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย เวทนานั้นเธอทั้งหลายจงละเสีย เวทนาที่เธอทั้งหลายละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข สัญญาไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย สัญญานั้นเธอทั้งหลายจงละเสีย สัญญาที่เธอทั้งหลายละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล

เพื่อความสุข สังขารทั้งหลายไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย สังขารทั้งหลายนั้นเธอทั้งหลายจงละเสีย สังขารทั้งหลายที่เธอทั้งหลายละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข วิญญาณไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย วิญญาณนั้นเธอทั้งหลายจงละเสีย วิญญาณที่เธอทั้งหลายละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข{๗๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้บรรดามีในพระวิหารเชตวันนี้ คนพึงขนไปบ้าง พึงเผาบ้าง พึงทำตามปัจจัยบ้าง ก็เธอทั้งหลายพึงคิดอย่างนี้หรือว่า ‘คนย่อมขนไป ย่อมเผา หรือย่อมทำตามปัจจัยซึ่งเราทั้งหลาย”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”