๖. อานันทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๗

เหล่านี้แลย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมเหล่านี้ที่ตั้งอยู่แล้วย่อมปรากฏ ดูก่อนอานนท์ เธอถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบอย่างนี้”

๖. ทุติยอานันทสูตร

ว่าด้วยพระอานนท์ตอบคำถาม สูตรที่ ๒

{๘๑} [๓๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้าภิกษุทั้งหลายพึงถามเธออย่างนี้ว่า ‘ท่านอานนท์ ความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าไหนปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่าไหนปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมเหล่าไหนที่ตั้งอยู่แล้วปรากฏแล้ว ความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าไหนจักปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่าไหนจักปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมเหล่าไหนที่ตั้งอยู่แล้วจักปรากฏ ความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าไหนย่อมปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมเหล่าไหนที่ตั้งอยู่แล้วย่อมปรากฏ ดูก่อนอานนท์ เธอถูกถามอย่างนี้แล้วจะตอบว่าอย่างไร”ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย รูปใดล่วงไปแล้ว ดับไปแล้ว แปรปรวนไปแล้ว ความเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นก็ปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งรูปนั้นก็ปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งรูปที่ตั้งอยู่แล้วนั้นก็ปรากฏแล้ว เวทนาใด สัญญาใด สังขารเหล่าใด วิญญาณใดล่วงไปแล้ว ดับไปแล้ว แปรผันไปแล้ว ความเกิดขึ้นแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นก็ปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นก็ปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่ตั้งอยู่แล้วนั้นก็ปรากฏแล้ว ดูก่อนอาวุโสทั้งหลายความเกิดขึ้นแห่งธรรม

เหล่านี้แลปรากฏแล้ว ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลปรากฏแล้ว ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่แล้วเหล่านี้แลปรากฏแล้ว

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย รูปใดยังไม่เกิด ยังไม่ปรากฏ ความเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นก็จักปรากฏ ความเสื่อมแห่งรูปนั้นก็จักปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งรูปที่ตั้งอยู่แล้วนั้นก็จักปรากฏ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณใดยังไม่เกิด ยังไม่ปรากฏ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นก็จักปรากฏ ความเสื่อมแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นก็จักปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่ตั้งอยู่แล้วนั้นก็จักปรากฏ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านี้แลจักปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลจักปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมเหล่านี้ที่ตั้งอยู่แล้วแลจักปรากฏดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย

รูปใดเกิดแล้ว ปรากฏแล้ว ความเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นย่อมปรากฏอยู่ ความเสื่อมแห่งรูปนั้นย่อมปรากฏอยู่ ความเป็นอย่างอื่นแห่งรูปที่ตั้งอยู่แล้วนั้นย่อมปรากฏอยู่ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณใดเกิดแล้ว ปรากฏแล้ว ความเกิดขึ้นแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นย่อมปรากฏอยู่ ความเสื่อมแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้นย่อมปรากฏอยู่ ความเป็นอย่างอื่นแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่ตั้งอยู่แล้วนั้นย่อมปรากฏอยู่ ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏ ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่แล้วเหล่านี้แลย่อมปรากฏดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้วพึงพยากรณ์อย่างนี้แล”{๘๒} “สาธุ สาธุ อานนท์ รูปใดล่วงไปแล้ว ดับไปแล้ว แปรปรวนไปแล้ว ความเกิดขึ้นแห่งรูปนั้นก็ปรากฏแล้ว ... ดูก่อนอานนท์ ความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏอยู่ ความเสื่อมแห่งธรรมเหล่านี้แลย่อมปรากฏอยู่

ความเป็นอย่างอื่นแห่งธรรมที่ตั้งอยู่เหล่านี้แลย่อมปรากฏอยู่ ดูก่อนอานนท์ เธอถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบอย่างนี้”

๗. อนุธัมมสูตร

ว่าด้วยผู้มีธรรมอันเหมาะสม

{๘๓} [๓๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ย่อมมีธรรมอันเหมาะสมดังนี้ คือ พึงเป็นผู้มากไปด้วยความเบื่อหน่ายในรูปอยู่ พึงเป็นผู้มากไปด้วยความเบื่อหน่ายในเวทนาอยู่ พึงเป็นผู้มากไปด้วยความเบื่อหน่ายในสัญญาอยู่ พึงเป็นผู้มากไปด้วยความเบื่อหน่ายในสังขารทั้งหลายอยู่ พึงเป็นผู้มากไปด้วยความเบื่อหน่ายในวิญญาณอยู่ ภิกษุนั้นเมื่อเป็นผู้มากไปด้วยความเบื่อหน่ายในรูป ในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร ในวิญญาณอยู่ ย่อมกำหนดรู้รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณได้ เมื่อกำหนดรู้รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณได้ ย่อมหลุดพ้นจากรูป ย่อมหลุดพ้นจากเวทนา ย่อมหลุดพ้นจากสัญญา ย่อมหลุดพ้นจากสังขาร ย่อมหลุดพ้นจากวิญญาณ ย่อมหลุดพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสได้ เรากล่าวว่าย่อมหลุดพ้นจากทุกข์”

๘. ทุติยอนุธัมมสูตร

ว่าด้วยผู้มีธรรมอันเหมาะสม สูตรที่ ๒

{๘๔} [๔๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมย่อมมีธรรมอันเหมาะสมดังนี้ คือ พึงเป็นผู้พิจารณา