๘. อุปาทานปริตัสสนาสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๗

ย่อมไม่เห็นสังขารโดยความเป็นอัตตา ๑ ย่อมไม่เห็นอัตตามีสังขาร ๑ ย่อมไม่เห็นอัตตาในสังขาร ๑ ย่อมไม่เห็นสังขารในอัตตา ๑ สังขารของอริยสาวกนั้นย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นไป ...

ย่อมไม่เห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา ๑ ย่อมไม่เห็นอัตตามีวิญญาณ ๑ ย่อมไม่เห็นวิญญาณในอัตตา ๑ ย่อมไม่เห็นอัตตาในวิญญาณ ๑ วิญญาณของอริยสาวกนั้นย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นไป เพราะวิญญาณแปรผันเป็นอย่างอื่นไป วิญญาณย่อมไม่มีความหมุนเวียนไปตามความแปรผันแห่งวิญญาณ ความสะดุ้งและความเกิดขึ้นแห่งธรรมที่เกิดแต่ความหมุนเวียนไปตามความแปรผันแห่งวิญญาณย่อมไม่ครอบงำจิตของอริยสาวกนั้นตั้งอยู่ เพราะจิตไม่ถูกครอบงำ อริยสาวกนั้นจึงไม่มีความหวาดเสียว ไม่มีความลำบากใจ ไม่มีความห่วงใย และไม่สะดุ้งเพราะไม่ถือมั่นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความไม่สะดุ้งเพราะความไม่มีอุปาทานย่อมมีได้ อย่างนี้แล”

๘. ทุติยอุปาทานปริตัสสนาสูตร

ว่าด้วยอุปาทานทำให้เกิดความสะดุ้งและไม่สะดุ้ง สูตรที่ ๒

[๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

{๓๔} ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความสะดุ้งเพราะอุปาทานและความไม่สะดุ้งเพราะความไม่มีอุปาทาน แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง”

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความสะดุ้งเพราะอุปาทานย่อมมีได้อย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ย่อมเห็นรูปว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ รูปของเขานั้นย่อมแปรผัน

เป็นอย่างอื่นไป เพราะรูปแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงเกิดขึ้นแก่เขา

ย่อมเห็นเวทนาว่า ‘นั่นของเรา... ’

ย่อมเห็นสัญญาว่า ‘นั่นของเรา...’

ย่อมเห็นสังขารว่า ‘นั่นของเรา...’

ย่อมเห็นวิญญาณว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ วิญญาณของเขานั้นย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นไป เพราะวิญญาณแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงเกิดขึ้นแก่เขาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความสะดุ้งเพราะอุปาทานย่อมมีได้อย่างนี้แล

{๓๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความไม่สะดุ้งเพราะความไม่มีอุปาทานย่อมมีได้อย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ผู้ได้สดับแล้วย่อมพิจารณาเห็นรูปว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ รูปของอริยสาวกนั้นย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นไป เพราะรูปแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกนั้นย่อมพิจารณาเห็นเวทนาว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา...’

ย่อมพิจารณาเห็นสัญญาว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา...’

ย่อมพิจารณาเห็นสังขารว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา...’

ย่อมพิจารณาเห็นวิญญาณว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ วิญญาณของอริยสาวกนั้นย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นไป เพราะวิญญาณแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความไม่สะดุ้งเพราะความไม่มีอุปทานย่อมมีได้ อย่างนี้แล”

๙. กาลัตตยอนิจจสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนิจจังแห่งขันธ์ ๕

[๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

{๓๖} ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปที่เป็นอดีตและที่เป็นอนาคตไม่เที่ยง จักกล่าวไปไยถึงรูปที่เป็นปัจจุบันเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีความอาลัยในรูปที่เป็นอดีต ไม่ยินดีรูปที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งรูปที่เป็นปัจจุบันเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เป็นอดีตและที่เป็นอนาคตไม่เที่ยง จักกล่าวไปไยถึงเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เป็นปัจจุบันเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีความอาลัยในเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เป็นอดีต ไม่ยินดีเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณที่เป็นปัจจุบัน”

๑๐. กาลัตตยทุกขสูตร

ว่าด้วยความเป็นทุกข์แห่งขันธ์ ๕

[๑๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

{๓๗} ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปที่เป็นอดีตและที่เป็นอนาคตเป็นทุกข์ จักกล่าวไปไยถึงรูปที่เป็นปัจจุบันเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีความอาลัยในรูปที่เป็นอดีต ไม่ยินดีรูปที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งรูปที่เป็นปัจจุบัน