๓. ธัมมกถิกสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วในศาสนานี้ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา … รู้ประจักษ์ซึ่งสัญญา … รู้ประจักษ์ซึ่งสังขารทั้งหลาย ... รู้ประจักษ์ซึ่งวิญญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ ดูก่อนภิกษุ นี้เรียกว่า ‘วิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล

๓. ธัมมกถิกสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าพระธรรมกถึก

{๓๐๒} [๑๑๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ภิกษุรูปนั้นนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘พระธรรมกถึก พระธรรมกถึก’ ดังนี้ ภิกษุชื่อว่าเป็นพระธรรมกถึกด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมด้วยเหตุเพียงเท่าไร ชื่อว่าเป็นผู้ได้บรรลุพระนิพพานในปัจจุบันด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ หากว่าภิกษุแสดงธรรมเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไซร้ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้เป็นพระธรรมกถึก’ หากว่าภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไซร้ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม’ หากว่าภิกษุเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความเบื่อหน่าย เพราะความคลายกำหนัด เพราะดับ เพราะไม่ถือมั่นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไซร้ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้ได้บรรลุนิพพานในปัจจุบัน”

๔. ทุติยธัมมกถิกสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าพระธรรมกถึก สูตรที่ ๒

{๓๐๓} [๑๑๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ภิกษุนั้นนั่งแล้ว ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘พระธรรมกถึก พระธรรมกถึก’ ดังนี้ ภิกษุชื่อว่าเป็นพระธรรมกถึกด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมด้วยเหตุเพียงเท่าไร ชื่อว่าเป็นผู้ได้บรรลุพระนิพพานในปัจจุบันด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ หากว่าภิกษุแสดงธรรมเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไซร้ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้เป็นพระธรรมกถึก’ หากว่าภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไซร้ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม’ หากว่าภิกษุเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความเบื่อหน่าย เพราะความคลายกำหนัด เพราะดับ เพราะไม่ถือมั่นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไซร้ ควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้ได้บรรลุนิพพานในปัจจุบัน”

๕. พันธนสูตร

ว่าด้วยเครื่องจองจำคือขันธ์ ๕

{๓๐๔} [๑๑๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ ไม่ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ... ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตาบ้าง ย่อมเห็นอัตตามีรูปบ้าง