๙. เทวธาวิตักกสูตร เล่ม ๑๒

๙. เทวธาวิตักกสูตร

ว่าด้วยความวิตกสองส่วน

เรื่องวิตก

{๒๕๑} [๒๐๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระ

ภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูล รับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

{๒๕๒} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อครั้งเรายังเป็นพระโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ก่อนแต่ตรัสรู้ทีเดียว ได้คิดอย่างนี้ว่า ‘ถ้ากระไร เราพึงแยกวิตก ให้เป็น สองส่วน’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นจึงแยกกามวิตก พยาปาทวิตก และ วิหิงสาวิตกออกเป็นส่วนหนึ่ง และแยกเนกขัมมวิตก อัพยาปาทวิตก และ อวิหิงสาวิตกออกเป็นส่วนที่ ๒[๒๐๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่ง นิพพานอยู่อย่างนี้ กามวิตกก็เกิดขึ้น เรานั้นทราบชัดอย่างนี้ว่า ‘กามวิตก เกิดขึ้นแก่เราแล้วแล ก็แต่ว่ากามวิตกนั้นย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนและผู้อื่น ทั้งสองบ้าง ทำให้ปัญญาดับ ก่อให้เกิดความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมื่อเราพิจารณาเห็นว่า‘ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน, กามวิตกนั้นก็ดับสูญไป เมื่อเราพิจารณาเห็นว่า ‘ย่อมเป็นไปเพื่อ เบียดเบียนผู้อื่น’ กามวิตกนั้นก็ดับสูญไป เมื่อเราพิจารณาเห็นว่า ‘ย่อมเป็น ไปเพื่อเบียดเบียนตนและผู้อื่นทั้งสอง’ กามวิตกนั้นก็ดับสูญไปเมื่อเรา พิจารณาเห็นว่า ‘ย่อมทำให้ปัญญาดับ ทำให้เกิดความคับแค้น ไม่เป็นไป เพื่อนิพพาน’ กามวิตกนั้นก็ดับสูญไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นแลละได้ แล้วบรรเทาได้แล้วซึ่งกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ๆ ได้ทำให้หมดสิ้นไปแล้วทีเดียว

[๒๐๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรานั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งนิพพานอยู่อย่างนี้ พยาปาทวิตกก็เกิดขึ้น ... วิหิงสาวิตกก็เกิดขึ้น เรานั้นย่อมทราบชัดอย่างนี้ว่า ‘วิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่เราแล้วแล ก็แต่ว่า วิหิงสาวิตกนั้นย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่นบ้าง ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนและผู้อื่นทั้งสองบ้าง ทำให้ปัญญาดับ ก่อให้เกิดความดับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรา พิจารณาเห็นว่า ‘ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน’ วิหิงสาวิตกนั้นก็ดับสูญไป เมื่อเราพิจารณาเห็นว่า‘ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น’ วิหิงสาวิตกนั้นก็

ดับสูญไป เมื่อเราพิจารณาเห็นว่า ‘ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนและผู้อื่น ทั้งสอง’ วิหิงสาวิตกนั้นก็ดับสูญไปเมื่อเราพิจารณาเห็นว่า ‘ย่อมทำให้ ปัญญาดับ ทำให้เกิดความคับแค้น ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน’ วิหิงสาวิตกนั้นก็ ดับสูญไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นแลละได้แล้วบรรเทาได้แล้วซึ่งวิหิงสา วิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ๆ ได้ทำให้หมดสิ้นไปแล้วทีเดียวดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุตามตรึกตามตรองถึงวิตกใดๆ มาก เธอก็ จะมีใจน้อมไปข้างวิตกนั้น ๆ คือ ถ้าภิกษุตามตรึกตามตรองถึงกามวิตกมาก เธอก็จะละเนกขัมมวิตกเสีย มาทำอยู่แต่กามวิตกเสียมาก จิตของเธอนั้นก็ จะน้อมไปเพื่อกามวิตก ถ้าภิกษุตามตรึกตามตรองถึงพยาบาทวิตกมาก เธอก็จะละอัพยาปาทวิตกเสียมาทำอยู่แต่พยาปาทวิตกเสียมาก จิตของ

เธอนั้นก็จะน้อมไปเพื่อพยาปาทวิตกถ้าภิกษุตามตรึกตามตรองถึงวิหิงสา วิตกมาก เธอก็จะละอวิหิงสาวิตกเสีย มาทำอยู่แต่วิหิงสาวิตกเสียมาก จิต ของเธอนั้นก็จะน้อมไปเพื่อวิหิงสาวิตก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนในสารทสมัยเดือนท้ายแห่งปี คนเลี้ยงโค ต้องคอยระวังโคทั้งหลายในที่คับคั่งด้วยข้าวกล้าเขาต้องใช้ไม้ตีต้อนโค ทั้งหลายจากที่นั้น ๆ กั้นไว้ ห้ามไว้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าคนเลี้ยง โคมองเห็นการฆ่าการถูกจำการเสียทรัพย์การถูกตำหนิเพราะโคทั้งหลายเป็นต้นเหตุ แม้ฉันใด เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน ได้แลเห็นโทษ ความเลวทราม ความเศร้าหมองของอกุศลธรรมทั้งหลาย และเห็นอานิสงส์ในการ ออกจากกามอันเป็นฝ่ายแห่งความผ่องแผ้วของกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว

[๒๐๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรานั้นไม่ประมาท มีความเพียร มี จิตมุ่งนิพพานอยู่อย่างนี้ เนกขัมมวิตกก็เกิดขึ้น เรานั้นทราบชัดอย่างนี้ว่า ‘เนกขัมม วิตกนี้เกิดขึ้นแก่เราแล้วแลก็แต่ว่าเนกขัมมวิตกนั้นย่อมไม่เป็นไปเพื่อ เบียดเบียนตน ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนและผู้อื่นทั้งสองฝ่าย ทำให้ปัญญาเจริญ ไม่ทำให้เกิดความ คับแค้น เป็นไปเพื่อนิพพาน’ ก็แม้หากเราจะตรึกจะตรองถึงเนกขัมมวิตกนั้น อยู่ตลอดคืนก็ดี เราก็ไม่เห็นภัยที่จะเกิดขึ้นจากเนกขัมมวิตกนั้นเลย หากเรา จะตรึกจะตรองถึงเนกขัมมวิตกนั้นอยู่ตลอดวันก็ดี เราก็ไม่เห็นภัยที่จะเกิดขึ้น จากเนกขัมมวิตกนั้นเลย หากเราจะตรึกจะตรองถึงเนกขัมมวิตกนั้นอยู่ตลอด ทั้งกลางคืนทั้งกลางวันก็ดี เราก็ไม่เห็นภัยที่จะเกิดขึ้นจากเนกขัมมวิตกนั้นเลย ก็แต่ว่าเราตรึกตรองอยู่นานเกินไปร่างกายก็เหน็ดเหนื่อยเมื่อร่างกาย เหน็ดเหนื่อย จิตก็ฟุ้งซ่าน เมื่อจิตฟุ้งซ่าน จิตก็ห่างจากสมาธิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นแลดำรงจิตไว้ในภายใน ทำให้สงบ ทำให้เกิดสมาธิ ประคอง ไว้ด้วยดี ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะปรารถนาไว้ว่า ‘จิตของเราอย่าฟุ้ง ซ่านอีกเลย’

[๒๑๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรานั้นไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งนิพพานอยู่อย่างนี้ อัพยาปาทวิตกก็เกิดขึ้น ... อวิหิงสาวิตกก็เกิดขึ้น เรานั้นทราบชัดอย่างนี้ว่า ‘อวิหิงสาวิตกนี้เกิดขึ้นแก่เราแล้วแล ก็แต่ว่าอวิหิงสาวิตกนั้นย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนและผู้อื่นทั้งสองฝ่าย ทำให้ปัญญาเจริญ ไม่ ทำให้เกิดความคับแค้น เป็นไปเพื่อนิพพาน, ก็แม้หากเราจะตรึกจะตรองถึง อวิหิงสาวิตกนั้นอยู่ตลอดคืนก็ดี'' เราก็ไม่เห็นภัยที่จะเกิดขึ้นจากอวิหิงสาวิตก นั้นเลยหากเราจะตรึกจะตรองถึงอวิหิงสาวิตกนั้นอยู่ตลอดวันก็ดี เราก็ไม่เห็นภัยที่จะเกิดขึ้นจากอวิหิงสาวิตกนั้นเลยหากเราจะตรึกจะตรองถึง อวิหิงสาวิตกนั้นอยู่ตลอดทั้งกลางคืนทั้งกลางวันก็ดีเราก็ไม่เห็นภัยที่จะเกิด ขึ้นจากอวิหิงสาวิตกนั้นเลย ก็แต่ว่าเราตรึกตรองอยู่นานเกินไป ร่างกายก็ เหน็ดเหนื่อย เมื่อร่างกายเหน็ดเหนื่อย จิตก็ฟุ้งซ่าน เมื่อจิตฟุ้งซ่าน จิตก็ห่างจากสมาธิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นแลดำรงจิตไวัในภายใน ทำให้สงบ ทำให้เกิดสมาธิ ประคองไว้ด้วยดี ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะปรารถนาไว้ ว่า ‘จิตของเราอย่าฟุ้งซ่านอีกเลย,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุตามตรึกตามตรองถึงวิตกใดๆ มาก เธอก็จะมีใจน้อมไปข้างวิตกนั้น ๆ คือ ถ้าภิกษุตามตรึกตามตรองถึงเนกขัมมวิตกมาก เธอก็จะละกามวิตกเสียมาทำอยู่แต่เนกขัมมวิตกเสียมาก จิตของเธอนั้นก็จะน้อมไปเพื่อเนกขัมมวิตก ถ้าภิกษุตามตรึกตามตรองถึงอัพยาปาทวิตกมาก เธอก็จะละพยาปาทวิตกเสีย มาทำอยู่แต่อัพยาปาทวิตกเสียมาก จิตของเธอนั้นก็จะน้อมไปเพื่ออัพยาบาทวิตกถ้าภิกษุตามตรึกตามตรองถึงอวิหิงสาวิตกมาก เธอก็จะละวิหิงสาวิตกเสีย มาทำอยู่แต่อวิหิงสาวิตกเสียมาก จิตของเธอนั้นก็ จะน้อมไปเพื่ออวิหิงสาวิตก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนในเดือนท้ายแห่งฤดูร้อน คนเลี้ยงโคจะต้องรักษาโคทั้งหลายในที่ใกล้บ้านในทุกด้าน เมื่อเขาอยู่ที่โคนต้นไม้หรืออยู่

ในที่โล่ง จะต้องทำสติอยู่เสมอว่า ‘นั้นฝูงโค’ ดังนี้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เราก็ต้องทำสติอยู่เสมอว่า ‘เหล่านี้เป็นธรรม ’

ฌาน ๔ และวิชชา ๓

{๒๕๓} [๒๑๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้ปรารภความเพียร มีความเพียร ไม่ย่อหย่อนแล้ว ตั้งสติมั่นคง ไม่หลงลืม มีกายสงบไม่กระสับกระส่ายแล้ว มีจิตตั้งมั่นมีอารมณ์เป็นอันเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรานั้นแลสงัดแล้ว จากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม ได้บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มี ปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ ได้บรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร เพราะวิตกวิจารสงบไป มี ปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุข ด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไปได้บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลาย สรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา

มีสติ อยู่เป็นสุข, ดังนี้อยู่ ได้ บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละ สุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่[๒๑๒] เรานั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจาก อุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้แล้ว ย่อมโน้มน้อม จิตไปเพื่อปุพเพนิวาสานุสติญาณ (ญาณที่ทำให้ระลึกชาติได้) ย่อมระลึกชาติ ก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง ... เราย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการ (คือวรรณะเป็นต้น) พร้อมทั้ง อุเทศ (คือชื่อและโคตร) ด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิชชาที่ ๑ นี้ แลเราได้บรรลุแล้วในปฐมยามแห่งราตรี กำจัดอวิชชาได้แล้ว วิชชาก็เกิดขึ้น กำจัดความมืดได้แล้ว ความสว่างก็เกิดขึ้น เหมือนที่เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลสให้เร่าร้อน มีจิตมุ่งนิพพานอยู่ฉะนั้น

[๒๑๓] เรานั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่นไม่หวั่นไหวอย่างนี้แล้ว ย่อมโน้มน้อม จิตไปเพื่อญาณเครื่องรู้จุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย (จุตูปปาตญาณ) เรานั้น ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติกำลังอุบัติเลวประณีตมีผิวพรรณดีมีผิว พรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ว่า ‘หมู่เสัตว์หล่านี้หนอประกอบด้วย กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการ กระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย

ทุคติ วินิบาต นรก ’ หรือว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วย อำนาจสัมมาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ เรา ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติกำลังอุบัติเลวประณีตมีผิวพรรณดีมีผิว พรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิชชาที่ ๒ นี้แลเราได้บรรลุแล้วในมัชฌิมยามแห่งราตรี กำจัดอวิชชาได้แล้ว วิชชาก็เกิดขึ้น กำจัดความมืดได้แล้ว ความสว่างก็เกิดขึ้น เหมือนที่เกิดขึ้น แก่บุคคลผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลสให้เร่าร้อน มีจิตมุ่งนิพพานอยู่ ฉะนั้น[๒๑๔] เรานั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจาก อุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อม จิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ (ญาณที่ทำให้สิ้นอาสวะ) เรานั้นย่อมรู้ชัดตามความ เป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เหล่านี้อาสวะ นี้อาสวสมุทัย นี้อาสวนิโรธ นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’ เมื่อ

เรารู้เห็นอย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จาก อวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติ สิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อ ความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก ’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิชชาที่ ๓ นี้แลเรา ได้บรรลุแล้วในปัจฉิมยามแห่งราตรี กำจัดอวิชชาได้แล้ว วิชชาก็เกิดขึ้น กำจัด ความมืดได้แล้ว ความสว่างก็เกิดขึ้น เหมือนที่เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลสให้เร่าร้อน มีจิตมุ่งนิพพานอยู่ฉะนั้น

ทางปลอดภัยและไม่ปลอดภัย

{๒๕๔} [๒๑๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีบึงใหญ่ที่ลึกอยู่ใกล้ราวป่าในดงหมู่เนื้อ ฝูงใหญ่พากันเข้าไปอาศัยบึงนั้นอยู่เกิดมีบุรุษคนหนึ่งปรารถนาความพินาศ ไม่ประสงค์จะเกื้อกูล ไม่ต้องการความปลอดภัยแก่หมู่เนื้อนั้น เขาจึงปิดทาง ที่ปลอดภัย สะดวก ไปได้ด้วยความปลาบปลื้มของหมู่เนื้อนั้นเสีย เปิดทางที่ ไม่สะดวกไว้ วางเนื้อต่อตัวผู้ไว้ วางเนื้อต่อตัวเมียไว้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเป็นอย่างนี้ หมู่เนื้อฝูงใหญ่นั้นก็ถึงความย่อยยับเบาบางลงไปในเวลาต่อมา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่เกิดมีบุรุษอีกคนหนึ่งปรารถนาประโยชน์ ประสงค์จะเกื้อกูล ต้องการความปลอดภัยแก่หมู่เนื้อนั้น เขาจึงเปิดทางที่ปลอดภัย สะดวก ไปได้ด้วยความปลาบปลื้มให้แก่หมู่เนื้อนั้น ปิดทางที่ไม่สะดวกเสีย กำจัดเนื้อ ต่อตัวผู้ทำลายเนื้อต่อตัวเมียเสียดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมื่อเป็นเช่นนี้ หมู่เนื้อฝูงใหญ่นั้นก็ถึงความเจริญ คับคั่ง ล้นหลามในเวลาต่อมา แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ข้ออุปมานี้เราได้ทำขึ้นก็เพื่อจะให้พวกเธอ รู้ความหมายแห่งเนื้อความ ก็ในอุปมานั้นมีความหมายดังต่อไปนื้คำว่า บึงใหญ่ นี้เป็นชื่อของกามคุณทั้งหลาย

คำว่า หมู่เนื้อหมู่ใหญ่ นี้เป็นชื่อของหมู่สัตว์ทั้งหลาย

คำว่า บุรุษผู้ปรารถนาความพินาศ ไม่ประสงค์จะเกื้อกูล ไม่ต้องการ ความปลอดภัย นี้เป็นชื่อของตัวมารผู้มีใจบาป

คำว่า ทางที่ไม่สะดวก นี้เป็นชื่อของทางผิดอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ คือ มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด ๑ มิจฉาสังกัปปะ ความดำริผิด ๑ มิจฉาวาจา การเจรจาผิด ๑ มิจฉากัมมันตะ การงานผิด ๑ มิจฉาอาชีวะ การเลี้ยงชีพผิด ๑ มิจฉาวายามะ ความพยายามผิด ๑ มิจฉาสติ การระลึก ผิด ๑ มิจฉาสมาธิ การตั้งใจผิด ๑

คำว่า เนื้อต่อตัวผู้ นี้เป็นชื่อของนันทิราคะ(ความกำหนัดด้วย ความเพลิดเพลิน)

คำว่า เนื้อต่อตัวเมีย นี้เป็นชื่อของอวิชชา (ความไม่รู้สภาพจริง)

คำว่า บุรุษคนที่ปรารถนาประโยชน์ ประสงค์จะเกื้อกูล ต้องการความปลอดภัย นี้หมายความถึงตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

คำว่า ทางอันปลอดภัย สะดวก ไปได้ด้วยความปลาบปลื้ม นี้เป็น ชื่อของทางอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ซึ่งเป็นทางถูกที่แท้จริง คือ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ๑ สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ ๑ สัมมาวาจา การเจรจาชอบ ๑ สัมมากัมมันตะ การงานชอบ ๑ สัมมาอาชีวะการ เลี้ยงชีพชอบ ๑ สัมมาวายามะ ความพยายามชอบ ๑ สัมมาสติ การ ระลึกชอบ ๑ สัมมาสมาธิ การตั้งใจชอบ ๑{๒๕๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยอาการดังที่กล่าวมานี้แล เป็นอันว่าทางอัน ปลอดภัย ซึ่งเป็นทางสวัสดี เป็นทางที่พวกเธอควรไปได้ด้วยความปลาบปลื้ม เราได้เผยให้เห็นแล้ว และทางที่ไม่สะดวกเราก็ปิดให้แล้วด้วย เนื้อต่อตัวผู้ เราก็ได้กำจัดให้แล้ว ทั้งเนื้อต่อตัวเมียเล่าเราก็สังหารให้เสร็จแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจอันใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์ผู้เอ็นดูจะพึงทำ เพื่ออนุเคราะห์แก่เหล่าสาวก กิจอันนั้นเราก็ทำแก่เธอทั้งหลายแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่น

โคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งพินิจเถิด อย่าประมาท อย่าได้เป็น ผู้มีความเดือดร้อนในภายหลังเลย นี้เป็นคำสั่งสอนของเราสำหรับเธอทั้งหลาย”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ เทวธาวิตักกสูตรที่ ๙

๑๐. วิตักกสัณฐานสูตร

ว่าด้วยสัณฐานแห่งวิตก

{๒๕๖} [๒๑๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูล รับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า นิมิต ๕ อย่าง{๒๕๗} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มั่นประกอบอธิจิตควรมนสิการถึงนิมิต ๕ ประการตามเวลาอันสมควร นิมิต ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมื่อภิกษุในธรรมวินัยนี้อาศัยนิมิตใดแล้ว มนสิการนิมิตใดอยู่ วิตกทั้งหลายอันเป็นบาปอกุศลซึ่งประกอบด้วยฉันทะบ้าง โทสะบ้าง โมหะบ้างย่อมเกิดขึ้น ภิกษุนั้นควรมนสิการนิมิตอื่นจากนิมิตนั้น