arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย · สีหนาทวรรค

๖. เจโตขีลสูตร เล่ม ๑๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๖–๒๓๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในสีหนาทวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สีหนาทวรรค เจโตขีลสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๒ หน้า ๒๒๐–๒๒๘

หน้า ๒๒๐

ใบหน้าของเราบริสุทธิ์สะอาดจริงหนอ, ฉันใดแม้ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือน

กัน หากพิจารณาอยู่ เห็นชัดถึงอกุศลธรรมอันเลวทรามเหล่านี้ทั้งหมดที่ยังละไม่ได้ในตนภิกษุนั้นก็ควรพยายามที่จะละอกุศลธรรมอันเลวทราม

ทั้งหมดเหล่านี้เสียหากพิจารณาอยู่ เห็นชัดถึงอกุศลธรรมอันเลวทราม

ทั้งหมดเหล่านี้ที่ละได้แล้วในตน ภิกษุนั้นพึงอยู่ด้วยปีติและปราโมทย์นั้นทีเดียว หมั่นศึกษาทั้งกลางวันกลางคืนในกุศลธรรมทั้งหลาย”

ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวภาษิตดังนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดี

ชื่นชมภาษิตของท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วแล

จบ อนุมานสูตรที่ ๕

๖. เจโตขีลสูตร

ว่าด้วยตะปูตรึงใจ

{๒๒๖} [๑๘๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม

ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาค

เจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสพระพุทธพจน์ดังนี้ว่า

{๒๒๗} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดยังละตะปูตรึงใจ ๕ ประการไม่ได้ ยังถอนเครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการไม่ได้ ภิกษุนั้นหนอจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

ตะปูตรึงใจ ๕ ประการ

{๒๒๘}ตะปูตรึงใจ ๕ ประการที่ภิกษุนั้นยังละไม่ได้คืออะไรบ้าง คือ

หน้า ๒๒๑

๑.ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเคลือบแคลงสงสัย ไม่เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในพระศาสดา จิตของภิกษุผู้เคลือบแคลงสงสัย ไม่ เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในพระศาสดา ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความ หมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็น ตะปูตรึงใจข้อที่ ๑ ที่ภิกษุนั้นยังละไม่ได้

๒.ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุย่อมเคลือบแคลงสงสัย ไม่ เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในพระธรรม จิตของภิกษุผู้เคลือบแคลงสงสัย ไม่ เชื่อแน่ไม่เลื่อมใสในพระธรรม ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียรเพื่อ ความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้ เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๒ ที่ภิกษุนั้นยังละไม่ได้๓.ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุย่อมเคลือบแคลงสงสัย ไม่เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในพระสงฆ์ จิตของภิกษุผู้เคลือบแคลงสงสัย ไม่ เชื่อแน่ไม่เลื่อมใสในพระสงฆ์ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียรเพื่อ ความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้ เป็นตะปูตรึงใจข้อที่

๓ ที่ภิกษุนั้นยังละไม่ได้๔.ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุย่อมเคลือบแคลงสงสัย ไม่ เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในสิกขา จิตของภิกษุผู้เคลือบแคลงสงสัย ไม่เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในสิกขา ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๔ ที่ภิกษุนั้นยังละไม่ได้๕.ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุเป็นผู้โกรธ ไม่พอใจ มี จิตขัดเคือง มีจิตเป็นเสมือนตะปูในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย จิตของ ภิกษุผู้โกรธ ไม่พอใจ มีจิตขัดเคือง มีจิตเสมือนตะปู ย่อมไม่น้อมไปเพื่อ ความเพียรเพื่อความหมั่นประกอบเพื่อความเพียรไม่ขาดสายเพื่อ ความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๕ ที่ภิกษุนั้นยังละไม่ได้ เหล่านี้คือตะปูตรึงใจ ๕ ประการที่ภิกษุนั้นยังละไม่ได้

หน้า ๒๒๒

เครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการ

{๒๒๙} [๑๘๖] เครื่องผูกมัดใจ ๕ประการที่ภิกษุนั้นยังตัดขาดไม่ได้คืออะไรบ้าง คือ

๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ยังไม่ปราศจาก ความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยากในกาม จิตของภิกษุผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยาก ในกาม ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความ เพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๑ ที่ภิกษุนั้นยังตัดขาดไม่ได้๒. ยังมีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุเป็นผู้ยังไม่ปราศจากความ กำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความ ทะยานอยากในร่างกาย จิตของภิกษุผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด

ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยาน อยาก ในร่างกาย ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๒ ที่ภิกษุนั้นยังตัดขาดไม่ได้๓. ยังมีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุเป็นผู้ยังไม่ปราศจาก ความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยากในรูป จิตของภิกษุผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยาก ในรูป ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความ เพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๓ ที่ภิกษุ นั้นยังตัดขาดไม่ได้

หน้า ๒๒๓

๔. ยังมีอีกข้อหนี่งภิกษุทั้งหลายคือภิกษุบริโภคอิ่มหนำพอแก่ ความต้องการแล้ว ประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับอยู่จิตของภิกษุผู้บริโภคอิ่มหนำพอแก่ความต้องการ แล้ว ประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขใน การหลับอยู่ ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อ ความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๔ ที่ภิกษุนั้นยังตัดขาดไม่ได้

๕.ยังมีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุประพฤติพรหมจรรย์ปรารถนา หมู่เทพเจ้าหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักได้เป็นเทพเจ้าหรือเป็นเทพองค์ใดองค์หนึ่ง ด้วยศีลอันนี้ ด้วยข้อวัตรข้อนี้ ด้วยตบะอันนี้ หรือด้วยพรหมจรรย์อันนี้, จิตของภิกษุผู้ประพฤติพรหมจรรย์ปรารถนาหมู่เทพเจ้าหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เรา จัก ได้เป็นเทพเจ้าหรือเป็นเทพองค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีลอันนี้ด้วยข้อวัตรข้อนี้ ด้วยตบะอันนี้หรือด้วยพรหมจรรย์อันนี้, ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อ ความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้ คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๕ ที่ภิกษุนั้นยังตัดขาดไม่ได้เหล่านี้คือเครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการที่ภิกษุนั้นยังตัดขาดไม่ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดยังละตะปูตรึงใจ ๕ ประการเหล่านี้ไม่ได้ ยังตัดขาดเครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการเหล่านี้ไม่ได้ ภิกษุนั้นหนอจักถึงความ เจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้

{๒๓๐} [๑๘๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดละตะปูตรึงใจ ๕ ประการเสียได้ ถอนเครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการเสียได้ ภิกษุนั้นหนอจักถึงความเจริญงอกงาม ไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

{๒๓๑} ตะปูตรึงใจ ๕ ประการที่ภิกษุนั้นละได้แล้วคืออะไรบ้าง คือ

๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลายภิกษุในธรรมวินัยนี้ไม่เคลือบแคลงสงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระศาสดา จิตของภิกษุผู้ไม่เคลือบแคลงสงสัย เชื่อแน่

หน้า ๒๒๔

เลื่อมใสในพระศาสดา ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๑ ที่ภิกษุนั้นละได้แล้ว

๒. ยังมีอีกข้อหนึ่งภิกษุทั้งหลายคือภิกษุไม่เคลือบแคลงสงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระธรรม จิตของภิกษุผู้ไม่เคลือบแคลง สงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระธรรม ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๒ ที่ภิกษุนั้นละได้แล้ว

๓. ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายคือภิกษุไม่เคลือบแคลงสงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระสงฆ์ จิตของภิกษุผู้ไม่เคลือบแคลงสงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระสงฆ์ ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๓ ที่ภิกษุนั้นละได้แล้ว ๔.ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุไม่เคลือบแคลงสงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในสิกขา จิตของภิกษุผู้ไม่เคลือบแคลงสงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสใน สิกขา ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความ เพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๔ ที่ภิกษุนั้น ละได้แล้ว ๕.ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุไม่เป็นผู้โกรธไม่เป็นผู้ใม่พอใจ ไม่เป็นผู้มีจิตขัดเคือง ไม่เป็นผู้มีจิตเป็นเสมือนตะปูในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้ไม่โกรธ ไม่เป็นผู้ไม่พอใจ ไม่เป็นผู้มีจิตขัดเคือง ไม่เป็นผู้มีจิตเป็นเสมือนตะปูในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ย่อมน้อมไป เพื่อความเพียรเพื่อความหมั่นประกอบเพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจข้อที่ ๕ ที่ภิกษุนั้นละได้แล้วเหล่านี้คือตะปูตรึงใจ ๕ ประการที่ภิกษุนั้นละได้แล้ว

หน้า ๒๒๕

{๒๓๒} [๑๘๘] เครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการที่ภิกษุนั้นตัดขาดได้ดีแล้วคืออะไร บ้าง คือ

๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจความรัก ความกระหายความกระวนกระวายความ ทะยานอยากในกามทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้ปราศจากความกำหนัด ความ พอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยาก ในกามทั้งหลาย ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อ ความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๑ ที่ภิกษุนั้นตัดขาดได้ดีแล้ว๒. ยังมีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุเป็นผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยาน อยากในร่างกาย จิตของภิกษุผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ

ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยากในร่างกาย ย่อม น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๒ ที่ภิกษุนั้นตัดขาดได้ดีแล้ว๓. ยังมีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุเป็นผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยาน อยากในรูป จิตของภิกษุผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยากในรูป ย่อมน้อมไป เพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือความผูกมัดใจข้อที่ ๓ ที่ภิกษุนั้นตัดขาดได้ดีแล้ว๔. ยังมีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุย่อมไม่บริโภคอิ่มหนำจน พอแก่ความต้องการแล้วประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอน ข้าง ความสุขในการหลับอยู่ ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้ไม่ บริโภคอิ่มหนำจนพอแก่ความต้องการแล้วประกอบความสุขในการนอน ความ

หน้า ๒๒๖

สุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับอยู่ ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๔ ที่ภิกษุนั้นตัดขาดได้ดีแล้ว

๕.ยังมีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย คือภิกษุย่อมไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ปรารถนาหมู่เทพเจ้าหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักได้เป็นเทพเจ้าหรือเป็นเทพ องค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีลอันนี้ ด้วยข้อวัตรข้อนี้ ด้วยตบะอันนี้ หรือด้วย พรหมจรรย์อันนี้, จิตของภิกษุผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ปรารถนาหมู่เทพเจ้า หมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักได้เป็นเทพเจ้าหรือเป็นเทพองค์ใดองค์’ หนึ่งด้วยศีลอันนี้ ด้วยข้อวัตรข้อนี้ ด้วยตบะอันนี้ หรือด้วยพรหมจรรย์อันนี้, ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกมัดใจข้อที่ ๕ ที่ภิกษุนั้นตัดขาดได้ดีแล้วเหล่านี้คือเครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการที่ภิกษุนั้นตัดขาดได้ดีแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดละตะปูตรึงใจ ๕ ประการเหล่านี้ได้แล้ว ตัดขาดเครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการเหล่านี้ได้ดีแล้ว ภิกษุนั้นหนอจักถึงความ เจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

อุปมาเหมือนแม่ไก่ฟักไข่

{๒๓๓} [๑๘๙] ภิกษุนั้นเจริญอิทธิบาทประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธาน สังขาร ๑ วิริยสมาธิและปธานสังขาร ๑ จิตตสมาธิและปธานสังขาร ๑ วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ๑ และมีความขะมักเขม้นเป็นที่ ๕ ดูก่อน

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อิทธิบาทประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร คำว่า อิทธิบาท คือธรรมเป็นบาทคือ ฐานรองรับฤทธิ์คือความสำเร็จ หรือธรรมเป็นเครื่องสำเร็จ มีฤทธิ์ คือเจริญ เข้าถึงภาวะสูงขึ้น แห่งสัตว์ทั้งหลายหมายถึงกองจิตและเจตสิกอันเป็นบาทคือเป็นที่ตั้งมั่นแห่งฉันทสมาธิและปธาน สังขารเป็นต้นซึ่งสัมปยุตคือประกอบด้วยอภิญญาจิต(จิตที่รู้ยิ่ง)ที่เรียกว่าอิทธิฤทธิ์ (นัย ที.ม.อ. ๒๕๒-๒๕๓) ประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร คำว่า ฉันทสมาธิ หมายถึงสมาธิ (ความ ตั้งใจมั่น) ที่มีฉันทะ(ความพอใจ) เป็นเหตุหรือเป็นใหญ่ ได้แก่ สมาธิที่บำเพ็ญได้มาเพราะทำ
หน้า ๒๒๗

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๕ รวมทั้งความขะมักเขม้นอย่าง นี้นั้นแล เป็นผู้ควรแก่ความเบื่อหน่าย เป็นผู้ควรแก่การตรัสรู้ เป็นผู้ควร แก่การบรรลุธรรมอันปลอดโปร่งจากโยคะอย่างสูง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปมาเหมือนมีไข่ไก่อยู่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง ไข่ไก่เหล่านั้นอันแม่ไก่นอนทับดีแล้ว กกดีแล้ว ฟักดีแล้ว ถึงแม่ไก่นั้นจะไม่ปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอให้ลูกไก่เหล่านี้ใช้ปลายเล็บเท้าหรือ จะงอยปากทำลายเปลือกไข่ชำเเรกออกมาได้โดยสวัสดิภาพเถิด’ ดังนี้ก็ตาม ลูกไก่เหล่านั้นก็ต้องใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากทำลายเปลือกไข่ชำแรก ออกมาโดยสวัสดิภาพได้ ฉันใด ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๕ รวมทั้ง ความขะมักเขม้นอย่างนี้นั้นแลก็ฉันนั้น ย่อมเป็นผู้ควรแก่ความเบื่อหน่าย เป็นผู้ควรแก่การตรัสรู้ เป็นผู้ควรแก่การบรรลุธรรมอันปลอดโปร่งจากโยคะอย่างสูง”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ เจโตขีลสูตรที่ ๖

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. กัตตุกัมยตาฉันทะ (ความพอใจด้วยความปรารถนาจะทำ หรือความเต็มใจทำ) ให้เป็นใหญ่ แม้ คำว่า วิริยสมาธิ จิตตสมาธิ และวิมังสาสมาธิก็นัยนี้ คำว่า ปธานสังขาร หมายถึงสังขาร (สภาพปรุงแต่งพฤติกรรมคือการกระทำ การพูด และความคิด) อันเป็นประธานคือเป็นหลักนำ ได้แก่ การประกอบความเพียรในสัมมัปปธาน ๔ ซึ่งให้สำเร็จหน้าที่ แห่งความเพียรชอบ ๔ ประการ คือ (๑) สังวรปธาน เพียรระวังหรือเพียรปิดกั้นบาปอกุศลธรรมมิให้เกิดขึ้น (๒) ปหาน ปธาน เพียรละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว (๓) ภาวนาปธาน เพียรเจริญกุศลธรรมให้เกิดขึ้น (๔) อนุรักขนาปธาน เพียรรักษากุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว (นัย ที.ม.อ. ๒๕๒)
  2. ๑ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์๑๕ คำว่า องค์๑๕ในที่นี้ได้แก่ การละกิเลสดุจตะปูตรึงใจ ๕ประการ และกิเลสเครื่องผูกมัดใจ ๕ ประการ มีอิทธิบาท ๔ ประการ และมีความขะมักเขม้นอีก ๑ ประการ รวมเป็นองค์ ๑๕ (ม.มู.อ. ๑/๓๙๓)
  3. ๒ธรรมอันปลอดโปร่งจากโยคะอย่างสูง หมายถึงพระอรหัตตผล (ม.มู.อ. ๑/๓๙๓)
หน้า ๒๒๘

๗. วนปัตถสูตร

ว่าด้วยการอยู่ป่า

{๒๓๔} [๑๙๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรา จะแสดงธรรมบรรยายว่าด้วยการอยู่ป่าแก่เธอทั้งหลายเธอทั้งหลายจงฟัง ธรรมบรรยายนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้ มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์ดังนี้ว่า

ป่าที่ไม่ควรอยู่

{๒๓๕} [๑๙๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเข้าไปอาศัยป่า ทึบแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ เมื่อเธอเข้าไปอาศัยป่าทึบนั้นอยู่ สติที่ยังไม่ปรากฏ ก็ไม่ปรากฏ จิตที่ยังไม่ตั้งมั่นก็ไม่ตั้งมั่น อาสวะที่ยังไม่สิ้นไปก็ไม่ถึงความสิ้นไป และภิกษุนั้นไม่ได้บรรลุธรรมอันปลอดโปร่งจากโยคะอย่างสูงที่ยังไม่บรรลุด้วย ทั้งปัจจัยเครื่องอุดหนุนชีวิต คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารที่บรรพชิตจำต้องนำมาบริโภคใช้สอยก็เกิดขึ้นได้ โดยยาก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘เราเข้ามา อาศัยป่าทึบนี้อยู่ เมื่อเราเข้ามาอาศัยป่าทึบนี้อยู่ สติที่ยังไม่ปรากฏก็ไม่ปรากฏ จิตที่ยังไม่ตั้งมั่นก็ไม่ตั้งมั่น อาสวะที่ยังไม่สิ้นไปก็ไม่ถึงความสิ้นไป และเราก็ไม่ได้บรรลุธรรมอันปลอดโปร่งจากโยคะอย่างสูงที่ยังไม่บรรลุด้วย ทั้งปัจจัยเครื่องอุดหนุนชีวิต คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และ คิลานปัจจัยเภสัชบริขารที่บรรพชิตจำต้องนำมาบริโภคใช้สอยก็เกิดขึ้นได้โดย

จบ ๖. เจโตขีลสูตร