๘. สุปปวาสาสูตร เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

๘. สุปปวาสาสูตร

ว่าด้วยทุกข์ของหญิงมีครรภ์

{๕๙} [๑๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่ากุณฑธาน ใกล้เมือง กุณฑิยา ก็ครั้งนั้นแล พระนางสุปปวาสาพระราชธิดาพระเจ้าโกลิยะทรง พระครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงเจ็บพระครรภ์ไม่ประสูติอีก ๗ วัน พระนางทรงได้รับทุกขเวทนาอย่างแสนสาหัส ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยการตรึก ๓ ข้อ คือ

๑. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์ เห็นปานนี้ ทรงเป็นพระสัมมาสัมพุทธะจริงหนอ

๒. พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วหนอ

๓. พระนิพพานซึ่งเป็นที่ไม่มีทุกข์เห็นปานนี้ เป็นสุขดีจริงหนอ

{๖๐} ครั้งนั้น พระนางทูลพระสวามีว่า “ข้าแต่พระลูกเจ้า ขอเชิญเสด็จมานี่เถิด ขอพระองค์ได้โปรดเสด็จไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วถวาย บังคมพระบาทพระองค์ด้วยเศียรเกล้าตามคำของหม่อมฉัน จงกราบทูล ถามเรื่องการที่พระองค์ทรงมีพระอาพาธน้อย ทรงมีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า ทรงมีพระกำลัง ทรงอยู่สำราญว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาทพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า พร้อมกับกราบทูลถามเรื่องการที่พระองค์ทรงมีพระอาพาธน้อย ทรงมีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า ทรงมีพระกำลัง ทรงอยู่สำราญ’ อนึ่ง ขอพระองค์จงกราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนาง สุปปวาสาโกลิยธิดาทรงพระครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงเจ็บพระครรภ์ไม่ประสูติอีก ๗ วัน พระนางทรงได้วับทุกขเวทนาอย่างแสนสาหัส ทรงอดกลั้นไว้ได้ ด้วยการตรึก ๓ ข้อ คือ

๒. มุจจลินทวรรค ๘. สุปปวาสาสูตร

๑. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์ เห็นปานนี้ ทรงเป็นพระสัมมาสัมพุทธะจริงหนอ

๒. พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วหนอ

๓. พระนิพพานซึ่งเป็นที่ไม่มีทุกข์เห็นปานนี้ เป็นสุขดีจริงหนอ”

พระราชบุตรเขยพระเจ้าโกลิยะนั้นทรงรับคำพระนางแล้วเสด็จเข้าไป เฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาทพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วย เศียรเกล้า พร้อมกับกราบทูลถามเรื่องการที่พระองค์ทรงมีพระอาพาธน้อย ทรงมีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า ทรงมีพระกำลัง ทรงอยู่สำราญ และรับสั่งให้กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดา ทรงพระครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงเจ็บพระครรภ์ไม่ประสูติอีก ๗ วัน พระนางทรงได้รับทุกขเวทนาอย่างแสนสาหัส ทรงอดกลั้นไว้ได้ด้วยการตรึก ๓ ข้อ คือ๑. พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ทรงแสดงธรรมเพื่อละทุกข์ เห็นปานนี้ ทรงเป็นพระสัมมาสัมพุทธะจริงหนอ

๒. พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อละทุกข์เห็นปานนี้ เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้วหนอ

๓. พระนิพพานซึ่งเป็นที่ไม่มีทุกข์เห็นปานนี้ เป็นสุขดีจริงหนอ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาจงมีความเกษมสำราญ อย่ามีโรคเลย ขอจงประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคเถิด”

พร้อมกับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้านั่นเอง พระนางก็ทรงหายจากโรค ทรงพระเกษมสำราญ ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

พระราชบุตรเขยพระเจ้าโกลิยะนั้นทูลรับพระพุทธดำรัสแล้วทรง ชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จลุกจากอาสนะ ถวายบังคม ทรงกระทำประทักษิณพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว เสด็จกลับพระราชนิเวศน์ของพระองค์ ได้ทรงเห็นพระนางสุปปวาสาทรงหายจากโรค ทรงเกษมสำราญ ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว ครั้นแล้วได้ทรงดำริว่า “เจ้าข้าเอ๋ย น่าอัศจรรย์จริงหนอ น่าแปลกใจจริงหนอ ที่พระตถาคตเจ้าทรงมีพระฤทธานุภาพมาก ซึ่งทรงทำให้พระนางสุปปวาสานี้ทรงหายจากโรค ทรงเกษมสำราญ ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคได้พร้อมกับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้า” จึงทรงปิติโสมนัส ปลาบปลื้ม เบิกบานพระทัย{๖๑}

ครั้งนั้น พระนางสุปปวาสาทูลเชิญพระสวามีว่า “ข้าแต่พระลูกเจ้า ขอเชิญเสด็จมานี่เถิด ขอพระองค์จงเสด็จไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ถวายบังคมพระบาทพระองค์ด้วยเศียรเกล้าตามคำขอของหม่อมฉันว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวายบังคมพระบาท พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า’ อนึ่ง ขอให้พระองค์กราบทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงพระครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงเจ็บพระครรภ์ไม่ประสูติอีก ๗ วัน บัดนี้พระนางทรงหายจากโรค ทรงเกษมสำราญ ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว พระนางขอนิมนต์พระภิกษุ สงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขฉันภัตตาหารเป็นเวลา ๗ วัน”พระราชบุตรเขยพระเจ้าโกลิยะนั้นทรงรับคำของพระนางแล้ว เสด็จ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนี่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาขอถวาย บังคมพระบาทพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า อนี่ง พระนางทรงรับสั่ง มาอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงพระครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงเจ็บพระครรภ์ไม่ประสูติอีก ๗ วัน บัดนี้ พระนาง

๒. มุจจลินทวรรค ๘. สุปปวาสาสูตร

ทรงหายจากโรค ทรงเกษมสำราญ ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว พระ นางขอนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขฉันภัตตาหารเป็นเวลา ๗ วัน’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้ากับพระภิกษุสงฆ์ได้โปรดรับภัตตาหารของพระนางตลอด ๗ วันด้วยเถิด”

{๖๒} ก็ครั้งนั้น อุบาสกคนหนึ่งนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข ฉันภัตตาหารในวันรุ่งขึ้นไว้แล้ว ก็อุบาสกนั้นเป็นอุปัฏฐากของท่านพระมหาโมคคัลลานะ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “ดูก่อนโมคคัลลานะ มานี่หน่อย เธอจงเข้าไปหาอุบาสกนั้นแล้วกล่าวกับเขาอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงพระครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงเจ็บพระครรภ์ไม่ประสูติอีก ๗ วัน บัดนี้พระนางทรงหายจากโรค ทรงเกษมสำราญ ประสูติพระโอรสผู้ไม่มีโรคแล้ว พระนางนิมนต์ภิกษุสงฆ์ มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขฉันภัตตาหารเป็นเวลา ๗ วัน ขอให้พระนางทรงได้ถวายภัตตาหารตลอด ๗ วันเถิด

หลังจากนั้นท่านจึงค่อยถวาย’ เพราะ อุบาสกนั้นเป็นอุปัฏฐากของเธอ”ท่านพระมหาโมคคัลลานะทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว เข้าไปหาอุบาสกนั้น ครั้นแล้วได้กล่าวกับเขาว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ พระนางสุปปวาสาโกลิยธิดาทรงพระครรภ์อยู่ ๗ ปี ทรงเจ็บพระครรภ์ไม่ประสูติอีก ๗ วัน บัดนี้พระนางทรงหายจากโรค ทรงเกษมสำราญ ประสูติพระโอรส ผู้ไม่มีโรคแล้ว ทรงนิมนต์ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขฉันภัตตาหาร เป็นเวลา ๗ วัน ขอให้พระนางทรงได้ถวายภัตตาหารตลอด ๗ วันเถิด หลังจากนั้นท่านจึงค่อยถวาย”

อุบาสกนั้นเรียนว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หากว่าท่านมหาโมคคัลลานะ ผู้เป็นเจ้าจะรับประกันธรรม ๓ อย่าง คือ โภคสมบัติ ชีวิต และศรัทธาของกระผมได้ ก็ขอให้พระนางสุปปวาสาทรงถวายภัตตาหารตลอด ๗ วันเถิด หลังจากนั้นกระผมจึงจะถวาย”

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ อาตมาขอรับประกันธรรม ๒ อย่าง คือ โภคสมบัติกับชีวิต ส่วนศรัทธาท่านต้องรับประกันตัวเอง”

อุบาสกนั้นเรียนว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หากว่าท่านมหาโมคคัลลานะ ผู้เป็นเจ้ารับประกันธรรม ๒ อย่างนั้นได้ ก็ขอให้พระนางสุปปวาสาได้ทรง ถวายภัตตาหารตลอด ๗ วันเถิด หลังจากนั้นกระผมจึงจะถวาย”

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะครั้นตกลงกับอุบาสกนั้นแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพร ะผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ตกลงกับอุบาสกนั้นแล้ว ขอให้พระนางสุปปวาสาได้ ทรงถวายภัตตาหารตลอด ๗ วันเถิด ภายหลังอุบาสกนั้นจึงจะถวาย พระพุทธเจ้าข้า”หลังจากนั้น พระนางสุปปวาสาทรงอังคาสดูแลภิกษุสงฆ์มี พระพุทธเจ้าเป็นประมุขให้อิ่มหนำสำราญด้วยของควรเคี้ยวควรฉันอัน ประณีตด้วยพระหัตถ์ของพระนางเองตลอด ๗ วัน ทรงให้พระโอรสถวาย บังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าและทรงให้ไหว้ภิกษุสงฆ์ขณะนั้น ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะพระโอรสน้อยพระองค์นั้นว่า “ขอถวายพระพร พระองค์ทรงเกษมสำราญ ไม่มีทุกข์อะไรหรือ”

พระโอรสน้อยนั้นตรัสตอบว่า “ข้าแต่พระสารีบุตรผู้เจริญ กระผม อยู่ในพระครรภ์เปื้อนพระโลหิตถึง ๗ ปี จะสุขสบายได้อย่างไรเล่า”

พระนางสุปปวาสาทรงมีพระหัยชื่นชม เบิกบาน ทรงปีติโสมนัสว่า “พระโอรสของเราได้สนทนากับพระธรรมเสนาบดี”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบว่าพระนางสุปปวาสาทรงมีพระทัยชื่นชม เบิกบาน ทรงปีติโสมนัสแล้ว จึงตรัสถามพระนางว่า “ดูก่อนสุปปวาสา พระนางยังทรงปรารถนาจะทรงมีพระโอรสเช่นพระองค์นี้อีกหรือไม่”

๒.มุจจลินทวรรค ๙. วิสาขาสูตร

พระนางกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ หม่อมฉันยังปรารถนาจะมีพระโอรสเช่นพระองค์นี้อีก ๗ พระองค์ พระพุทธเจ้าค่ะ”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

สิ่งที่ไมน่ายินดีย่อมย้อนกลับมาหาผู้ประมาทแล้วอีกในรูปของสิ่งที่น่ายินดี สิ่งที่ไม่น่ารักย่อมย้อนกลับมาอีกในรูปของสิ่งที่น่ารัก ทุกข์ย่อมย้อนกลับมาอีกในรูปของสุข

๙. วิสาขาสูตร

ว่าด้วยผลประโยชน์ที่ตกอยู่ในอำนาจผู้อื่นทำให้เกิดทุกข์

[๑๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ บุพพาราม ปราสาทที่นางวิสาขามิคารมารดาสร้างถวาย ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล ผลประโยชน์บางอย่างของนางวิสาขามิคารมารดาเกี่ยวเนื่องในพระเจ้า ปเสนทิโกศล แต่พระองค์ยังไม่ได้ทรงพิจารณาให้แก่นางตามความต้องการ นางจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับแต่วัน{๖๓} ครั้นแล้วถวาย บังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสถามนางว่า “ดูก่อนวิสาขา เธอมาจากไหนแต่วัน”