พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๒
๙. ราคสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๒ ราคสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๔๑๓–๔๑๔
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
๙. ปฐมราคสูตร
ว่าด้วยบ่วงมารมีราคะเป็นต้น สูตรที่ ๑
{๒๔๖} [๖๘] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ยังละราคะ ละโทสะ ละโมหะไม่ได้ เราเรียกว่าเป็นผู้ถูกมารผูกไว้ เป็นผู้สวมบ่วงมารไว้ และเป็นผู้ถูกมารใจบาปทำอะไรก็ได้ตามใจชอบดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ละราคะ ละโทสะ ละโมหะได้แล้ว เราเรียกว่าเป็นผู้ไม่ถูกมารผูกไว้ เป็นผู้ไม่สวมบ่วงมารไว้ และเป็นผู้ที่มารใจบาปไม่อาจทำอะไรได้ตามใจชอบ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
พระอริยเจ้ามีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นต้นตรัส
เรียกบุคคลที่ละราคะ โทสะ โมหะ และอวิชชาได้แล้วว่า
เป็นผู้อบรมตนดีแล้ว เป็นหนึ่งในพระอรหันต์ทั้งหลาย
เป็นพรหม เป็นตถาคต เป็นพุทธะ เป็นผู้พ้นเวรภัย
ได้แล้ว เป็นผู้ละกิเลสทั้งปวงได้แล้ว
- ๑เป็นตถาคต ในที่นี้หมายถึงเป็นเหมือนอย่างพระอรหันต์ทั่วไปอย่างไรก็อย่างนั้น กล่าวคือพระอรหันต์อื่น ๆ ประกอบด้วยอุปนิสสยสมบัติแต่ปางก่อน บรรลุพระนิพพานด้วยมัชฌิมาปฏิปทาที่ประกอบด้วยศีลขันธ์เป็นต้น อันเว้นจากส่วนสุดโต่งทั้งสอง รู้แจ้งตถลักษณ์(ลักษณะที่แท้)แห่งสภาวธรรมทั้งหลายมีขันธ์เป็นต้นตามเป็นจริง ได้รู้ชัดเหล่าตถธรรม (สัจธรรม) มีทุกข์เป็นต้นโดยไม่วิปริต ได้รับรู้อารมณ์ทั้งหลายมีรูปเป็นต้นโดยอาการสักแต่ว่าเห็นเป็นต้น ละเว้นอนริยโวหาร ๘ มีพฤติกรรมทางวาจาเป็นไปตามอริยโวหาร ฉันใด พระอริยบุคคลนี้ก็ฉันนั้น (ขุ.อิติ.อ. ๒๔๖)
๒. ทุติยวรรค ๑๐. ทุติยราคสูตร
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๑๐. ทุติยราคสูตร
ว่าด้วยสมุทรคือราคะเป็นต้น สูตรที่ ๒
{๒๔๗} [๖๙] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดไม่ว่าภิกษุหรือภิกษุณีก็ตาม ที่ยังละราคะ ละโทสะ ละโมหะไม่ได้ ผู้นี้เราเรียกว่าผู้ยังข้ามสมุทรที่มีคลื่น มีระลอก มีน้ำวน มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อนํ้าไม่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดไม่ว่าภิกษุหรือภิกษุณีก็ตาม ที่ละราคะ ละโทสะ ละโมหะได้แล้ว ผู้นี้เราเรียกว่าเป็นผู้ข้ามพ้นสมุทรที่มีคลื่น มีระลอก มีนํ้าวน มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อนํ้าได้แล้ว เป็นผู้ข้ามถึงฝั่งอยู่บนบกได้”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์อย่างนี้ว่า
ผู้ใดละราคะ ละโทสะ และละอวิชชาได้แล้ว ผู้นั้น
ข้ามสมุทรที่มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อน้ำ มีคลื่นน่าสะพรึงกลัว
ข้ามได้ยากได้พ้นแล้ว
- ๑ในที่นี้ สมุทร หมายถึงห้วงแห่งสังสารวัฏ หรือหมายถึงอายตนะ ๖ มีจักษุเป็นต้น ซึ่งเปรียบเหมือนสมุทรเพราะมีความหมายว่าให้เต็มได้ยาก ที่มีคลื่น มีระลอก หมายถึงมีความโกรธและความคับแค้นใจ มีน้ำวน หมายถึงประกอบด้วยกามคุณ ๕ มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อน้ำ หมายถึงประกอบด้วยเหล่าบุคคลที่เป็นข้าศึก ซึ่งในที่นี้สำหรับภิกษุ ได้แก่ มาตุคาม (ขุ.อิติ.อ. ๒๔๗)
จบ ๙. ราคสูตร ที่ ๑