พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๒
๘. มุนีสูตร เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๒ มุนีสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๔๑๒–๔๑๓
๒. ทุติยวรรค ๘. โมเนยยสูตร
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๘. โมเนยยสูตร
ว่าด้วยความเป็นมุนี ๓ ประการ
{๒๔๕} [๖๗] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเป็นมุนีนี้มี ๓ ประการ ความเป็นมุนี ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ
๑. ความเป็นมุนีทางกาย ๒. ความเป็นมุนีทางวาจา
๓. ความเป็นมุนีทางใจ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเป็นมุนีมี ๓ ประการนี้แล”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
พระอริยเจ้ามีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นต้นตรัส
เรียกบุคคลผู้เป็นมุนีทางกาย เป็นมุนีทางวาจา เป็นมุนี
ทางใจ หาอาสวะมิได้ ว่าเป็นมุนี ผู้ถึงพร้อมด้วยความ
เป็นมุนี ผู้ล้างบาปทั้งปวงได้แล้ว
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑ความเป็นมุนี ในที่นี้หมายถึงความเป็นพระอรหันต์ (ขุ.อิติ.อ. ๒๔๔)
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
๙. ปฐมราคสูตร
ว่าด้วยบ่วงมารมีราคะเป็นต้น สูตรที่ ๑
{๒๔๖} [๖๘] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ยังละราคะ ละโทสะ ละโมหะไม่ได้ เราเรียกว่าเป็นผู้ถูกมารผูกไว้ เป็นผู้สวมบ่วงมารไว้ และเป็นผู้ถูกมารใจบาปทำอะไรก็ได้ตามใจชอบดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ละราคะ ละโทสะ ละโมหะได้แล้ว เราเรียกว่าเป็นผู้ไม่ถูกมารผูกไว้ เป็นผู้ไม่สวมบ่วงมารไว้ และเป็นผู้ที่มารใจบาปไม่อาจทำอะไรได้ตามใจชอบ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
พระอริยเจ้ามีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นต้นตรัส
เรียกบุคคลที่ละราคะ โทสะ โมหะ และอวิชชาได้แล้วว่า
เป็นผู้อบรมตนดีแล้ว เป็นหนึ่งในพระอรหันต์ทั้งหลาย
เป็นพรหม เป็นตถาคต เป็นพุทธะ เป็นผู้พ้นเวรภัย
ได้แล้ว เป็นผู้ละกิเลสทั้งปวงได้แล้ว
- ๑เป็นตถาคต ในที่นี้หมายถึงเป็นเหมือนอย่างพระอรหันต์ทั่วไปอย่างไรก็อย่างนั้น กล่าวคือพระอรหันต์อื่น ๆ ประกอบด้วยอุปนิสสยสมบัติแต่ปางก่อน บรรลุพระนิพพานด้วยมัชฌิมาปฏิปทาที่ประกอบด้วยศีลขันธ์เป็นต้น อันเว้นจากส่วนสุดโต่งทั้งสอง รู้แจ้งตถลักษณ์(ลักษณะที่แท้)แห่งสภาวธรรมทั้งหลายมีขันธ์เป็นต้นตามเป็นจริง ได้รู้ชัดเหล่าตถธรรม (สัจธรรม) มีทุกข์เป็นต้นโดยไม่วิปริต ได้รับรู้อารมณ์ทั้งหลายมีรูปเป็นต้นโดยอาการสักแต่ว่าเห็นเป็นต้น ละเว้นอนริยโวหาร ๘ มีพฤติกรรมทางวาจาเป็นไปตามอริยโวหาร ฉันใด พระอริยบุคคลนี้ก็ฉันนั้น (ขุ.อิติ.อ. ๒๔๖)
จบ ๘. มุนีสูตร