พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๒
๑๐. ราคสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๒ ราคสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๔๑๔–๔๑๖
๒. ทุติยวรรค ๑๐. ทุติยราคสูตร
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๑๐. ทุติยราคสูตร
ว่าด้วยสมุทรคือราคะเป็นต้น สูตรที่ ๒
{๒๔๗} [๖๙] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดไม่ว่าภิกษุหรือภิกษุณีก็ตาม ที่ยังละราคะ ละโทสะ ละโมหะไม่ได้ ผู้นี้เราเรียกว่าผู้ยังข้ามสมุทรที่มีคลื่น มีระลอก มีน้ำวน มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อนํ้าไม่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดไม่ว่าภิกษุหรือภิกษุณีก็ตาม ที่ละราคะ ละโทสะ ละโมหะได้แล้ว ผู้นี้เราเรียกว่าเป็นผู้ข้ามพ้นสมุทรที่มีคลื่น มีระลอก มีนํ้าวน มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อนํ้าได้แล้ว เป็นผู้ข้ามถึงฝั่งอยู่บนบกได้”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์อย่างนี้ว่า
ผู้ใดละราคะ ละโทสะ และละอวิชชาได้แล้ว ผู้นั้น
ข้ามสมุทรที่มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อน้ำ มีคลื่นน่าสะพรึงกลัว
ข้ามได้ยากได้พ้นแล้ว
- ๑ในที่นี้ สมุทร หมายถึงห้วงแห่งสังสารวัฏ หรือหมายถึงอายตนะ ๖ มีจักษุเป็นต้น ซึ่งเปรียบเหมือนสมุทรเพราะมีความหมายว่าให้เต็มได้ยาก ที่มีคลื่น มีระลอก หมายถึงมีความโกรธและความคับแค้นใจ มีน้ำวน หมายถึงประกอบด้วยกามคุณ ๕ มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อน้ำ หมายถึงประกอบด้วยเหล่าบุคคลที่เป็นข้าศึก ซึ่งในที่นี้สำหรับภิกษุ ได้แก่ มาตุคาม (ขุ.อิติ.อ. ๒๔๗)
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
เรากล่าวว่าผู้นั้นผ่านเครื่องข้องไปได้ ละมัจจุราช
ได้ หาอุปธิมิได้ ละทุกข์เพื่อความไม่เกิดขึ้นอีกได้แล้ว
ถึงความสิ้นไปแล้ว ถึงการนับไม่ได้ ทำมัจจุราชให้
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมา แล้วอย่างนี้
จบ ทุติยวรรคที่ ๒
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ปุญญกิริยาวัตถุสูตร ๒. จักขุสูตร
๓. อินทริยสูตร ๔. อัทธาสูตร
๕. ทุจริตสูตร ๖. สุจริตสูตร
๗. โสเจยยสูตร ๘. โมเนยยสูตร
๙. ปฐมราคสูตร ๑๐. ทุติยราคสูตร
- ๑ถึงการนับไม่ได้ หมายถึงใคร ๆ ไม่สามารถนับจำนวนความบริบูรณ์แห่งธรรมขันธ์มีศีลเป็นต้นได้ เหตุเพราะเหล่าธรรมที่กระทำการนับประมาณมีราคะเป็นต้นหมดสิ้นไปแล้ว หรือไม่สามารถนับได้ว่าดำรงอยู่ด้วยคติใด ๆ หรือปรากฏชื่อและโคตรใด ๆ เหตุเพราะเข้าถึงอนุปาทิเสสนิพพานแล้ว (ขุ.อิติ.อ. ๒๔๘)
- ๒ทำมัจจุราชให้หลง หมายถึงมัจจุราชไม่สามารถติดตามทันได้ กล่าวคือพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดได้เด็ดขาด เพราะเข้าถึงอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ (ขุ.อิติ.อ. ๒๔๘)
๓. ตติยวรรค ๑. มิจฉาทิฎฐิกสูตร
๓. ตติยวรรค
๑. มิจฉาทิฎฐิกสูตร
ว่าด้วยผู้มีความเห็นผิดต้องตกนรก
{๒๔๘} [๗๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เห็นเหล่าสัตว์โลกผู้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า มีความเห็นผิด ยึดมั่นการกระทำด้วยอำนาจความเห็นผิด หลังจากตายไปต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำที่กล่าวว่า ‘เราได้เห็นเหล่าสัตว์โลก ผู้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า มีความเห็นผิด ยึดมั่นการกระทำด้วยอำนาจความเห็นผิด หลังจากตายไปต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ นั้นเราจะกล่าวเพราะได้ฟังจาก สมณะหรือพราหมณ์อื่นก็หาไม่ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสิ่งใดเรารู้มาเองเห็นมาเอง ทราบมาเอง เราจึงจะกล่าวถึงสิ่งนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เห็นเหล่าสัตว์โลกผู้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า มีความเห็นผิดยึดมั่นการกระทำด้วยอำนาจความเห็นผิด หลังจากตายไป ต้องเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้วจึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
บุคคลในโลกนี้ตั้งใจไว้ผิด กล่าววาจาผิด ทำการ
งานผิดด้วยกาย ได้รับการศึกษาน้อย ทำแต่สิ่งที่ไม่เป็น
จบ ๑๐. ราคสูตร ที่ ๒