พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ · จตุกกนิบาต
๗. พรหมสูตร เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๓ ในจตุกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ จตุกกนิบาต พรหมสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๔๗๘–๔๘๐
๗. สพรหมกสูตร
คนผู้มีตัณหาเป็นเพื่อน เวียนว่ายตายเกิดอยู่สิ้น
กาลนาน ย่อมไม่ลวงพ้นสังสารวัฏอันมีความเป็นอย่างนี้
และความเป็นอย่างอื่นไปได้
ภิกษุรู้โทษนี้แล้วว่าตัณหาเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ เป็น
ผู้สิ้นตัณหา หมดความยึดมั่นถือมั่น มีสติมั่นคง
พึงนิพพานได้
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๗. สพรหมกสูตร
ว่าด้วยบิดามารดาเป็นพรหมของบุตร
{๒๘๖} [๑๐๖] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดมีบิดามารดาที่บุตรธิดาบูชาอยู่ในเรือนของตน ตระกูลนั้นชื่อว่ามีพรหม ตระกูลใดมีบิดามารดาที่บุตรธิดาบูชาอยู่ในเรือนของตน ตระกูลนั้นชื่อว่ามีบุรพเทพ ตระกูลใดมีบิดามารดา ที่บุตรธิดาบูชาอยู่ในเรือนของตน ตระกูลนั้นชื่อว่ามีบุรพาจารย์ ตระกูล ใดมีบิดามารดาที่บุตรธิดาบูชาอยู่ในเรือนของตน ตระกูลนั้นชื่อว่ามีอาหุไนยบุคคล
- ๑อาหุไนยบุคคล หมายถึงบุคคลผู้ควรแก่ของคำนับหรือเครื่องบูชา คือข้าวน้ำเป็นต้น ที่ตระเตรียม ตกแต่งไว้เพื่อบูชาหรือต้อนรับแขก ในที่นี้หมายถึงบิดามารดาเป็นผู้ควรแก่เครื่องบูชานั้นที่บุตรธิดาควรทำตอบแทนคุณ จึงเรียกว่าอาหุไนยบุคคล (องฺ.ติก.อ. ๑๑๒, ขุ.อิติ.อ. ๓๘๑)
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘พรหม บุรพเทพ บุรพาจารย์ อาหุไนย บุคคล’ นี้เป็นชื่อของบิดามารดา ข้อนั้นเพราะเหตุไรเพราะว่าบิดามารดาเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นผู้ทะนุถนอมเลี้ยงดูบุตร เป็นผู้แสดงโลกนี้แก่บุตร”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้
บิดามารดาผู้อนุเคราะห์บุตรท่านเรียกว่า พรหม
บุรพเทพ บุรพาจารย์ และอาหุไนยบุคคลของบุตร
ทั้งหลาย
เพราะเหตุนั้นแล บุตรผู้เป็นบัณฑิตพึงนอบน้อม
พึงสักการะท่านด้วยข้าว น้ำ ผ้านุ่งห่ม ที่นอนที่นั่ง
ด้วยการอบกลิ่น อาบน้ำให้ และล้างเท้าให้
เพราะเหตุที่บุตรปรนนิบัติบิดามารดา บัณฑิต
ทั้งหลายจึงสรรเสริญเขาในโลกนี้ ครั้นเขาละโลกนี้ไป
แล้วย่อมบันเทิงในโลกสวรรค์
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑เป็นผู้แสดงโลกนี้แก่บุตร หมายถึงการที่บุตรธิดาทั้งหลายสามารถรู้เห็นอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์ (สิ่งดี ไม่ดี) ในโลกนี้ได้ ก็เพราะอาศัยบิดามารดาเป็นปฐม (ขุ.อิติ.อ. ๓๘๑)
๘. พหุการสูตร
๘. พหุการสูตร
ว่าด้วยผู้มีอุปการะมาก
{๒๘๗} [๑๐๗] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายผู้บำรุงพวกเธอด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร นับว่าเป็นผู้มีอุปการะมากแก่พวกเธอแม้พวกเธอก็จงเป็นผู้มีอุปการะมากแก่พราหมณ์และคฤหบดีทั้งหลายคือ จงแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศ พรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน แก่พราหมณ์และคฤหบดีเหล่านั้นเถิด คฤหัสถ์และบรรพชิตต่างต้องพึ่งพาอาศัยกันและกันด้วยอำนาจอามิสทานและธรรมทานอยู่ประพฤติพรหมจรรย์นี้ เพื่อต้องการสลัดโอฆะ เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบด้วยประการอย่างนี้”ในพระสูตรนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
คฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งหลายต่างต้องพึ่งพาอาศัย
กันและกันทั้งสองฝ่าย จึงจะทำให้พระสัทธรรมอันเป็น
แดนเกษมจากโยคะ อันยอดเยี่ยมสำเร็จผลได้
สิ่งที่บรรพชิตทั้งหลายต้องการได้จากคฤหัสถ์ ก็คือ
จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานเภสัช ซึ่งเป็น
เครื่องบรรเทาอันตราย
- ๑สัทธรรมในที่นี้หมายถึงปฏิปัตติสัทธรรมและปฏิเวธสัทธรรม (ขุ.อิติ.อ. ๓๘๕)
จบ ๗. พรหมสูตร