๑๐. ปุริสสูตร เล่ม ๒๕

๑๐. นทีโสตสูตร

ภิกษุเหล่าใดโกหก กระด้าง ประจบประแจง

วางท่า มีมานะดุจไม้อ้อที่ยกขึ้น และมีจิตไม่มั่นคง ภิกษุ

เหล่านั้น ย่อมไม่งอกงามในธรรมอันพระสัมมา

สัมพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว

ส่วนภิกษุเหล่าใดไม่โกหก ไม่ประจบประแจง เป็น

ธีรชน ไม่กระด้าง มีจิตมั่นคงดีแล้ว ภิกษุเหล่านั้นแล

ย่อมงอกงามในธรรมอันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรง

แสดงแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๑๐. นทีโสตสูตร

ว่าด้วยผู้ถูกกิเลสชักนำเหมือนถูกกระแสนํ้าพัดไป

{๒๘๙} [๑๐๙] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีชายคนหนึ่งถูกกระแสแม่นํ้าคือปิยรูปและสาตรูปพัดพาไป คนตาดียืนอยู่บนฝั่งเห็นชายผู้นั้นเข้าจึงพูดอย่างนี้ว่า ‘พ่อมหาจำเริญ ท่านถูกกระแสแม่นํ้าคือปิยรูปและสาตรูปพัดพาไปโดยแท้ และในแม่นํ้านี้ตอนล่างมีห้วงนํ้าลึกที่มีคลื่น มีนํ้าวน มีสัตว์ร้าย มีผีเสื้อนํ้า ชึ่งท่านไปถึงแล้วต้องถึงความตาย หรือไม่ก็ได้รับความทุกข์ปางตาย’ ชายที่ถูกกระแสนํ้าพัดไปได้ยินเสียงของคนที่อยู่บนฝั่งนั้นแล้ว จึงพยายามใช้ทั้งมือและเท้าแวกว่ายทวนกระแสนํ้า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราแสดงข้ออุปมานี้ เพื่อให้เข้าใจเนื้อความแจ่มแจ้งก็ในอุปมานี้มีเนื้อความดังต่อไปนี้คำว่า กระแสแม่น้ำ นี้เป็นชื่อของตัณหา

คำว่า ปิยรูปสาตรูป นี้เป็นชื่อของอายตนะภายใน ๖

คำว่า ห้วงนํ้าลึก นี้เป็นชื่อของโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕

คำว่า ภัยคือคลื่น นี้เป็นชื่อของความโกรธและความคับแค้นใจ

คำว่า นํ้าวน นี้เป็นชื่อของกามคุณ ๕

๑๐. นทีโสตสูตร

คำว่า สัตว์ร้าย ผีเสื้อน้ำ นี้เป็นชื่อของสตรีเพศ

คำว่า ทวนกระแสนํ้า นี้เป็นชื่อของเนกขัมมะ

คำว่า พยายามใช้ทั้งมือและเท้า นี้เป็นชื่อของการทำความเพียร

คำว่า คนตาดีที่ยืนอยู่บนฝั่ง นี้เป็นชื่อของพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า”ในพระสูตรนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ภิกษุละกามกิเลสทั้งหลายได้ด้วยความยากลำบาก

เมื่อปรารถนาธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะต่อไป เป็น

ผู้มีสัมปชัญญะ มีจิตหลุดพ้นจากกิเลสได้เด็ดขาดแล้ว

พึงได้สัมผัสซึ่งวิมุตติคือนิพพานในเวลาบรรลุมรรคผล

นั้น ๆ

ภิกษุนั้นแจ้งอริยสัจ ๔ ด้วยมรรคญาณ ประพฤติ

พรหมจรรย์บริบูรณ์แล้ว เราเรียกว่า เป็นผู้ถึงที่สุดแห่ง

โลก เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งภพแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๑๑. จรสูตร

ว่าด้วยจริยาของผู้ควรและไม่ควรบรรลุมรรคญาณอันสูงสุด

{๒๙๐} [๑๑๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้เดินอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้เดินอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เรา ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ เป็นนิจนิรันดร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้ยืนอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เรา ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ

เป็นนิจนิรันดร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้ทั้งอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เรา ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ เป็นนิจนิรันดร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นอนตื่นอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้นอนตื่นอยู่ แต่ยังเป็น อย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ เป็นนิจนิรันดร’