๑๑. จรสูตร เล่ม ๒๕

๑๑. จรสูตร

ว่าด้วยจริยาของผู้ควรและไม่ควรบรรลุมรรคญาณอันสูงสุด

{๒๙๐} [๑๑๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้เดินอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้เดินอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เรา ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ เป็นนิจนิรันดร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้ยืนอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เรา ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ

เป็นนิจนิรันดร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้ทั้งอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เรา ก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ เป็นนิจนิรันดร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตกเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นอนตื่นอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีไปเสีย ภิกษุแม้นอนตื่นอยู่ แต่ยังเป็น อย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ เป็นนิจนิรันดร’

๑๑. จรสูตร

{๒๙๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้เดินอยู่ แต่ภิกษุไม่ยอมรับเอาวิตกนั้น ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีเสีย ภิกษุแม้เดินอยู่ แต่เป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียร มีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดร มีจิตมุ่งพระนิพพาน’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ แต่ภิกษุไม่ยอมรับเอาวิตกนั้น ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีเสีย ภิกษุแม้ยืนอยู่ แต่เป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียรมีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดรมีจิตมุ่งพระนิพพาน’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่ แต่ภิกษุไม่ยอมรับเอาวิตกนั้น ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีเสีย ภิกษุแม้นั่งอยู่ แต่เป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียร มีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดร มีจิตมุ่งพระนิพพาน’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้นอนตื่นอยู่ แต่ภิกษุไม่ยอมรับเอาวิตกนั้น ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีเสีย ภิกษุแม้นอนตื่นอยู่ แต่เป็นอย่างนี้ เราก็ เรียกว่า ‘ผู้มีความเพียร มีโอตตัปปะ มีความเพียรอันปรารภแล้วเป็นนิจนิรันดร มีจิตมุ่งพระนิพพาน”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ภิกษุใดเดินหรือยืนอยู่ก็ตาม นั่งหรือนอนอยู่ก็ตาม

ย่อมตรึกถึงอกุศลวิตกอันอิงอาศัยกามอยู่ ภิกษุนั่นชื่อว่า

เป็นผู้ดำเนินไปสู่ทางผิด หมกมุ่นอยู่ในอารมณ์อันเป็นที่

ตั้งแห่งความลุ่มหลง ภิกษุเช่นนั้นเป็นผู้ไม่สมควรที่จะ

บรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสุด

แต่ภิกษุใดเดินหรือยืนอยู่ก็ตาม นั่งหรือนอนอยู่ก็

ตาม ทำวิตกให้สงบได้ ยินดีในธรรมเป็นที่สงบวิตก ภิกษุ

เช่นนั้นเป็นผู้สมควรที่จะบรรลุสัมโพธิญาณอันสูงสูด

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๑๒. สัมปันนสีลสูตร

ว่าด้วยผู้มีศีลสมบูรณ์

{๒๙๒} [๑๑๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์ จงเป็นผู้สำรวมในปาติโมกขสังวร สมบูรณ์ด้วยอาจาระและโคจรมีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย เมื่อเธอทั้งหลายมีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์ สำรวมในปาติโมกขสังวร สมบูรณ์ด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายอยู่ จะพึงมีกิจอะไรที่ควรทำให้ยิ่งไปกว่านี้เล่า