๗. พราหมณธรรมิกสูตร เล่ม ๒๕

๗. พราหมณธัมมิกสูตร

ว่าด้วยธรรมเนียมโบราณของพราหมณ์

{๓๒๒} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พราหมณ์มหาศาลชาวแคว้นโกศลเป็นจำนวนมากซึ่งล้วนแต่เป็นผู้ชราแก่เฒ่า ล่วงกาลผ่านวัยแล้วทั้งนั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกพราหมณ์สมัยนี้ยังประพฤติตามธรรมเนียมของพราหมณ์สมัยโบราณกันอยู่หรือ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนพราหมณ์ทั้งหลาย พวกพราหมณ์สมัยนี้ไม่ได้ประพฤติตามธรรมเนียม ของพราหมณ์สมัยโบราณกันแล้ว”

พวกพราหมณ์ทูลว่า “ขอประทานพระวโรกาส หากไม่ทรงหนักพระทัยขอพระองค์โปรดตรัสบอกธรรมเนียมเก่าของพราหมณ์ให้พวกข้าพระองค์ได้รับทราบด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้นพวกท่านจงฟัง จงตั้งใจให้ดี เราจะกล่าวให้ฟัง” พราหมณ์มหาศาลเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระคาถานี้ว่า

{๓๒๓} [๒๘๗] พวกฤๅษีสมัยเก่าเป็นผู้สำรวมตน มีความเพียรในการขจัดกิเลส ละกามคุณ ๕ แล้วตั้งหน้าบำเพ็ญประโยชน์ของตน (เช่น สาธยายมนต์และเจริญพรหมวิหาร)

๗. พราหมณธัมมิกสูตร

[๒๘๘] สมัยก่อน พวกพราหมณ์ไม่มีสัตว์เลี้ยง ไม่สะสมเงินทอง ไม่มีสิ่งของต่าง ๆ พวกเขามีการสาธยายมนต์เป็นเงินทองและธัญชาติ รักษาขุมทรัพย์คือพรหมวิหารเป็นต้นที่ประเสริฐไว้

[๒๘๙] พวกทายกตั้งใจถวายภัตตาหารที่ตนจัดเตรียมไว้ที่ประตูเรือนแก่พวกพราหมณ์ที่แสวงหาภัตตาหารที่บุคคลให้ด้วยศรัทธาเป็นนิจ

[๒๙๐] ทั้งชาวชนบทและชาวเมืองแต่งกายด้วยเสื้อผ้าแพรพรรณหลากสี มีที่อยู่หลับนอนเป็นหลักฐานมั่นคง ได้พากันเคารพนับถือพราหมณ์

[๒๙๑] พราหมณ์เหล่านั้นเป็นผู้มีธรรมคุ้มครองแล้ว ใคร ๆ ไม่ฆ่า ไม่ควรเอาชนะ และใคร ๆ ก็มิได้ปฏิเสธที่จะต้อนรับที่ประตูบ้าน

[๒๙๒] สมัยก่อน พวกพราหมณ์ประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่เป็นเด็ก จาริกแสวงหาวิชชาและจรณะตลอดเวลา ๔๘ ปี

[๒๙๓] พราหมณ์เหล่านั้นจะไม่แต่งงานกับหญิงสาวในวรรณะอื่นทั้งจะไม่ซื้อหาหญิงมาเป็นภรรยา จะอยู่ร่วมกับภรรยาด้วยความรักที่เสมอกันเท่านั้น[๒๙๔] พราหมณ์ผู้เป็นสามีย่อมร่วมกับภรรยาผู้เว้นจากระดูนอกจากเวลานั้นแล้ว พวกพราหมณ์ย่อมไม่ร่วมเมถุนธรรมในระหว่างมีระดูโดยแท้

[๒๙๕] พราหมณ์ทั้งหลายสรรเสริญการประพฤติพรหมจรรย์ศีล ความซื่อตรง ความอ่อนโยน ตบะคืออินทรียสังวร ความสงบเสงี่ยม ความไม่เบียดเบียน และความอดทน

[๒๙๖] พราหมณ์ผู้ประเสริฐเสมอด้วยพรหม มีความบากบั่นมั่นคงจะไม่ยอมเสพเมถุนธรรมแม้ในความฝัน

[๒๙๗] บัณฑิตผู้เป็นชาติวิญญูชนบางพวกในโลกนี้ศึกษาตามวัตรของพราหมณ์ผู้เสมอด้วยพรหมนั้นอยู่ ก็สรรเสริญพรหมจรรย์ ศีล และขันติเช่นกัน

[๒๙๘] พราหมณ์ทั้งหลายขอข้าวสาร ที่นอน ผ้า เนยใส และนํ้ามันได้มาโดยสุจริต เก็บรวบรวมไว้แล้วนำถึงของเหล่านั้นออกบูชายัญ

[๒๙๙] ในยัญที่เตรียมไว้ พวกพราหมณ์จะไม่ยอมฆ่าโค แม้บิดามารดา พี่น้อง ญาติสนิท มิตรสหายก็ไม่ฆ่าโค ซึ่งเป็นที่เกิดของยา

[๓๐๐] คือ โคเหล่านี้ให้ข้าว ให้กำลัง ให้ผิวพรรณ และให้ความสุข พวกพราหมณ์นั้นรู้ว่าโคมีประโยชน์อย่างนี้จึงไม่ฆ่า

[๓๐๑] พราหมณ์เหล่านั้นมีเนื้อหนังอ่อนนุ่ม รูปร่างใหญ่ผิวพรรณผุดผ่อง มียศศักดิ์ ขวนขวายในกิจใหญ่น้อยทั้งหลายตามจารีตของตน ปวงประชาก็ได้รับความสุขกันตราบเท่าที่พราหมณ์เหล่านั้นยังปฏิบัติอย่างนี้ในโลก[๓๐๒] ต่อมา พวกพราหมณ์สำคัญผิดไป เห็นแก่กามสุขเพียงเล็กน้อยซึ่งเกิดจากกามคุณ จึงปรารถนาราชสมบัติบ้างสตรีที่ประดับพร้อมสรรพบ้าง

[๓๐๓] ปรารถนารถที่เทียมด้วยม้าอาชาไนยซึ่งตกแต่งอย่างดีหุ้มหนังอย่างวิจิตรสวยงามบ้าง ที่สำหรับสร้างบ้านบ้าง บ้านที่จัดแต่งอย่างดีกั้นเป็นส่วน ๆ บ้าง

[๓๐๔] ปรารถนามนุษยสมบัติที่คราคร่ำไปด้วยฝูงโค พรั่งพร้อมไปด้วยสาวงามบ้าง

[๓๐๕] เพราะเหตุแห่งโภคะนั้น พราหมณ์เหล่านั้นจึงผูกมนต์เข้าแล้วได้พากันเข้าไปเฝ้าพระเจ้าโอกกากราชผู้เป็นพระราชาในครั้งนั้น ถวายพระพรว่า ‘พระองค์ทรงมีพระราชทรัพย์และธัญญาหารเป็นจำนวนมาก ขอพระองค์ทรงทำพิธีบูชายัญเถิด (แล้ว)พระองค์จะทรงมีพระราชทรัพย์และสมบัติที่จะทำให้ทรงปลื้มพระทัยเพิ่มมากยิ่งขึ้น’[๓๐๖] ลำดับนั้น พระราชาทรงยินยอมตามคำชักชวนของพวกพราหมณ์นั้นแล้วได้ทรงทำพิธีบูชายัญชื่ออัศวเมธปุริสเมธ (สัมมาปาสะ) วาชเปยยะ และนิรัคคฬะ ครั้นเสร็จพิธีแล้วได้พระราชทานทรัพย์แก่พราหมณ์ทั้งหลาย คือ

[๓๐๗] โค ที่นอน ผ้า สตรีที่ประดับพร้อมสรรพ รถที่เทียมด้วยม้าอาชาไนย ซึ่งตกแต่งอย่างดี หุ้มหนังอย่างวิจิตรสวยงาม

[๓๐๘] มีรับสั่งให้นำเอาธัญชาติต่าง ๆ ไปบรรจุไว้ในเรือนที่น่ารื่นรมย์ ที่กั้นไว้เป็นห้อง ๆ จนเต็ม แล้วได้พระราชทานทรัพย์แก่พราหมณ์ทั้งหลาย

[๓๐๙] ก็พราหมณ์เหล่านั้นได้ทรัพย์ที่พระราชาพระราชทานแล้วก็พากันเก็บสะสมไว้ เมื่อพราหมณ์เหล่านั้นตกอยู่ในความต้องการ ตัณหาก็เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ พวกเขาจึงผูกมนต์ในที่นั้นแล้วพากันเข้าไปเฝ้าพระเจ้าโอกกากราชอีกเป็นครั้งที่ ๒[๓๑๐] ถวายพระพรว่า โคทั้งหลายเกิดขึ้นเพื่อให้มนุษย์ได้ ใช้สอยเหมือนกับนํ้า แผ่นดิน เงินทอง และพืชพันธุ์ธัญชาติเพราะนํ้าเป็นต้นนั้นเกิดขึ้นเพื่อให้สัตว์ทั้งหลายได้ใช้กันขอพระองค์ทรงทำพิธีบูชายัญเถิด (แล้ว)พระองค์จะทรงมีพระราชทรัพย์และสมบัติที่ทำให้ทรงปลื้มพระทัย เพิ่มมากขึ้น[๓๑๑] ลำดับนั้น พระราชาทรงยินยอมตามคำชักชวนของพราหมณ์เหล่านั้นแล้วได้ทรงทำพิธีบูชายัญ ในพิธีนั้นทรงรับสั่งให้ฆ่าโคเสียมากมายหลายแสนตัว

[๓๑๒] แม่โคนมทั้งหลายที่สงบเสงี่ยมเหมือนแม่แพะถึงจะถูกคนเลี้ยงรีดนมใส่หม้อ ก็ไม่ใช่เท้า หรือเขา หรืออวัยวะอื่นใดทำอันตรายเลย พระราชาก็ยังรับสั่งให้จับแม่โคนม เหล่านั้นที่เขาทั้งคู่แล้วให้ฆ่าเสียด้วยศัสตรา

๗. พราหมณธัมมิกสูตร

[๓๑๓] เมื่อทำพิธีบูชายัญด้วยการฆ่าโคอย่างนี้ เทวดา พระพรหม พระอินทร์ อสูร และผีเสื้อสมุทร ต่างส่งเสียงว่า ‘มนุษย์อาธรรม์’ เพราะศัสตราตกต้องแม่โคทั้งหลาย

[๓๑๔] เมื่อก่อนนี้ มีโรคอยู่เพียง ๓ อย่าง คือ โรคอยาก ๑ โรคหิว ๑ โรคชรา ๑ แต่เพราะการเข่นฆ่าปศุศัตร์(ที่ถูกบูชายัญ) โรคร้ายได้เพิ่มมาเป็น ๙๘ ชนิด

[๓๑๕] บรรดาทัณฑกรรมทั้งหลาย อธรรมซึ่งเป็นของเก่านี้ได้เป็นไปแล้ว (นับแต่)แม่โคทั้งหลายซึ่งไม่เบียดเบียนใครต้องถูกฆ่า ผู้บูชายัญก็เสื่อมจากธรรมไป

[๓๑๖] การฆ่าสัตว์บูชายัญนี้เป็นธรรมเนียมที่ไม่ดีมีมาแต่เก่าก่อนซึ่งวิญญูชนตำหนิ ผู้คนย่อมตำหนิคนที่ทำพิธีบูชายัญโดยวิธีนี้ในที่ทุกหนทุกแห่งที่ตนเห็น

[๓๑๗] เมื่อธรรมเนียมเก่าของพราหมณ์เสื่อมสูญไปอย่างนี้แล้วพวกศูทรและแพศย์ก็แตกกัน กษัตริย์เป็นจำนวนมากก็แตกกัน แม้ภรรยาก็ดูหมิ่นสามี

[๓๑๘] กษัตริย์ พราหมณ์ และชนวรรณะอื่นๆ ซึ่งมีตระกูลวงศ์คุ้มครองไว้ ก็ทำลายการพูดถึงชาติกำเนิดเสีย ตกอยู่ในอำนาจของกามทั้งหลายแล้ว”

{๓๒๔} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์มหาศาลเหล่านั้นได้กราบทูลพระองค์ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนักพระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคล

หงายของที่คว่ำเปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจะเห็นรูปได้’ ดังนี้ พวกข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรดจำพวกข้าพระองค์ไว้ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึง สรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๘. นาวาสูตร

ว่าด้วยการเปรียบครูเหมือนเรือ

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า)

{๓๒๕} [๓๑๙] คนเราได้รู้ธรรมมาจากครูอาจารย์ใด พึงบูชาครูอาจารย์นั้น เหมือนปวงเทพบูชาพระอินทร์ฉะนั้น ครูอาจารย์ผู้เป็นพหูสูตได้รับบูชาแล้วย่อมมีจิตยินดีในศิษย์นั้น ย่อมจะสอนธรรมให้อย่างแจ่มแจ้ง

[๓๒๐] ธีรชนผู้ไม่ประมาทได้คบหากับครูอาจารย์ผู้เป็นพหูสูตเช่นนั้น ทำธรรมนั้นให้เป็นประโยชน์ พิจารณาแล้วปฏิบัติตามธรรมคำสอนนั้น ย่อมเป็นผู้รู้แจ้ง แสดงธรรมแก่ผู้อื่นได้ และเป็นผู้ละเอียดรอบคอบ